Cel – podstawowym celem niniejszej publikacji jest analiza ulgi prorodzinnej w aspekcie zasady sprawiedliwości podatkowej. Metodologia badania – osiągnięcie celu wymagało wykorzystania metod opisowo-statystycznych. Wykorzystano także metodę bezpośrednią – kwestionariuszową. Wynik – przeprowadzona analiza statystyczna wskazuje, iż ulga prorodzinna jest instrumentem adresowanym do rodzin wielodzietnych zamożnych i mimo dokonanych zmian w zasadach jej naliczania jest trudno dostępna dla najmniej zarabiających. Równocześnie wyniki badań empirycznych sygnalizują, że istnieje duże poparcie społeczne dla zwiększania katalogu ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych jako elementu technicznego dającego większe poczucie sprawiedliwości. Oryginalność/wartość – zasadniczą wartością tej publikacji jest analiza zasady sprawiedliwości w podatku osobistym w aspekcie prorodzinnym. Znamiona oryginalności nadają natomiast prezentowane badania empiryczne przeprowadzone wśród gospodarstw domowych.
Necessity to adjust the weight of tax to tax payer’s payment ability is one of foundations of the fair taxation. It has confirmation in the theory of tax law, as well as in Constitution of the Republic Poland and in judgements of the Constitutional Tribunal. This is because taxes are imperiously imposed by state and interferes in the taxpayer’s ownership. Therefore it is important to create a mechanism of the tax debtor’s protection from the unjust burden of public duty. Author presents evolution in perception of fair taxation, issue of the principle of payment ability as well as its manifestations in the currently forced law. Moreover, he treats the problem of payment ability as a determinant of fair taxation in indirect taxes.
PL
Konieczność dostosowania obciążenia podatkowego do zdolności płatniczej podatnika jest jedną z podstaw sprawiedliwego opodatkowania. Potwierdzeniem prawdziwości tej tezy są poglądy formułowane w nauce prawa podatkowego, a także treść przepisów Konstytucji RP oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Upatrywanie w zdolności płatniczej podatnika granic sprawiedliwego opodatkowania zaś to konsekwencja tego, że podatek jest władczo nakładany przez państwo. Jednocześnie powinność ta ingeruje w prawo własności podatnika. Istotne jest więc stworzenie mechanizmu ochrony podmiotu zobowiązanego z tytułu podatku przed niesprawiedliwym obciążeniem podatkowym. Autor prezentuje ewolucję w postrzeganiu sprawiedliwego opodatkowania, istotę zasady zdolności płatniczej oraz przejawy jej stosowania w obowiązującym prawie. Ponadto odnosi się on do problemu zasady zdolności płatniczej jako wyznacznika sprawiedliwego opodatkowania w podatkach pośrednich.
Daniny publiczne są elementem charakterystycznym każdego systemu prawnego, a ich ewolucja jest efektem zmian społeczno-gospodarczych oraz ewolucji systemów podatkowych poszczególnych krajów. Szczególnie ciekawa wydaje się ewolucja danin publicznych na przykładzie podatków majątkowych. Analizie poddano reakcje rynkowe podatników na opodatkowanie, z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości opodatkowania.
Głównym celem pracy jest przedstawienie ewolucji danin publicznych na przykładzie podatków majątkowych. Celem dodatkowym jest przedstawienie rynkowych reakcji podatników na opodatkowanie z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości opodatkowania. Jako główną metodę badawczą zastosowano indukcję. Polega ona na wyprowadzeniu ogólnych wniosków czy też ustaleniu prawidłowości na podstawie analizy empirycznej stwierdzonych zjawisk i procesów. Jest to typ wnioskowania na podstawie szczegółów o właściwościach ogólnych zjawiska czy przedmiotu. Daniny publiczne są zaliczane do ciężarów i świadczeń publicznych. W kategoriach ustawowych (ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, Dz. U. 2009 nr 157 poz. 1240) daniny publiczne są rodzajem dochodów publicznych, stanowiących jeden ze składników środków publicznych, gromadzonych w celu pokrycia wydatków publicznych oraz rozchodów publicznych. Do danin publicznych zaliczamy pięć rodzajów świadczeń: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek skarbu państwa oraz inne świadczenia pieniężne spełniające dwie cechy: po pierwsze – ponoszone na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych, po drugie – których obowiązek ponoszenia wynika z ustawy. Daniny publiczne są elementem charakterystycznym każdego systemu prawnego, a ich ewolucja jest efektem zmian społeczno-gospodarczych oraz ewolucji systemów podatkowych poszczególnych krajów. Szczególnie ciekawa wydaje się ewolucja danin publicznych na przykładzie podatków majątkowych. Analizie poddano także reakcje rynkowe podatników na opodatkowanie, z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości opodatkowania. daniny publiczne, opodatkowanie, sprawiedliwość podatkowa, podatki majątkowe
This paper is devoted to analysis and evaluation of recent changes that have taken place in the structure of Polish personal income tax, with particular emphasis on tax-free amount. The main effect of these changes is the increase of the tax-free minimum in comparison to the level of subsistence minimum as well as the statutory obligation of the Minister of Finance to verify both these volumes. The authoress positively assesses the introduced changes, noting that they should be treated as an introduction to the discussion on a new model of taxation of natural persons in Poland.
PL
Przedmiotem opracowania jest analiza i ocena najnowszych zmian, jakie nastąpiły w konstrukcji podatku dochodowego od osób fizycznych, ze szczególnym uwzględnieniem kwoty wolnej od podatku. Głównym efektem tychże zmian jest podwyższenie minimum wolnego od podatku do poziomu minimum egzystencji oraz ustawowy obowiązek Ministra Finansów corocznej weryfikacji obu tych wielkości. Autorka pozytywnie ocenia wprowadzone zmiany, zauważając jednocześnie, iż powinny być traktowane jako wstęp do dyskusji nad nowym modelem opodatkowania osób fizycznych w Polsce.
The article deals with the issue of tax justice. The issue of tax justice has for years been a permanent part of tax education and tax practices. At the same time, it is an important and ongoing issue, because the results of previous experience point to the ambiguity of many issues, they also raise new questions. One of the dilemmas is the choice of the type of income tax rate. The purpose of the article is to point out the essence of tax justice in the context of the linear and progressive rate of personal income tax. The first part of the publication presents the principles of tax justice presented in the literature of the subject throughout history. The second part of the article attempts to assess the relationship between the tax rate and income disparities in selected countries using proportional and progressive taxation. In the final section are presented fragments of self-conducted research for the years 2007–2017 presenting opinions of respondents on the type of tax rate in relation to the idea of justice. Respondents’ responses were treated as subjective tax justice.
PL
W artykule podjęto problematykę sprawiedliwości podatkowej, która od lat zajmuje stałe miejsce w nauce o podatkach oraz praktyce podatkowej. Jest przy tym zagadnieniem istotnym i ciągle aktualnym, ponieważ rezultaty dotychczasowych doświadczeń wskazują na dyskusyjność wielu kwestii, ale również rodzą nowe pytania. Jednym z dylematów jest kwestia wyboru rodzaju stawki opodatkowania dochodów. Celem opracowania jest wskazanie istoty sprawiedliwości podatkowej w kontekście liniowej oraz progresywnej stawki podatku dochodowego od osób fizycznych. W pierwszej części zestawiono zasady sprawiedliwości podatkowej prezentowane w literaturze przedmiotu na przestrzeni dziejów. W drugiej dokonano próby oceny związku pomiędzy stawką podatkową a rozwarstwieniem dochodów w wybranych krajach stosujących proporcjonalne i progresywne opodatkowanie. W końcowym punkcie zaprezentowano fragmenty badań własnych z lat 2007–2017 prezentujące opinie respondentów na temat rodzaju stawki podatkowej w odniesieniu do idei sprawiedliwości. Odpowiedzi ankietowanych potraktowano jako sprawiedliwość podatkową w ujęciu subiektywnym.
Generalnie można przyjąć, iż psychologia ekonomiczna jest dyscypliną, która zajmuje się mechanizmami i procesami psychicznymi leżącymi u podstaw zachowań konsumenckich i innych zachowań ekonomicznych (iluzji fiskalnych), w tym zachowań dotyczących postrzegania wartości nominalnych i realnych w procesach podatkowanych (psychologia opodatkowania). Psychologia ekonomiczna bada i ocenia, jaki wpływ na te zachowania mają preferencje, wybory, decyzje i inne czynniki. Zajmuje się również konsekwencjami tychże decyzji, szczególną wagę przywiązując do kwestii zaspokojenia potrzeb. Ponadto analizuje wpływ zjawisk ekonomicznych na ludzkie zachowanie i poczucie dobrobytu. Konsument (podatnik) funkcjonuje w konkretnym otoczeniu podatkowym, które zawsze należy rozpatrywać w czterech płaszczyznach1: normatywnej, organizacyjnej, ekonomicznej oraz psychologicznej.
EN
Generally it can be assumed that an economic psychology is a discipline that deals with the mechanisms and psychological processes underlying consumer behavior and other behaviors of economic (fiscal illusion), including behavior on the perception of the value of nominal and real taxes processes (psychology taxation). An economic psychology examines and evaluates the impact on these behaviors have preferences, choices, decisions, and other factors. It also deals with the consequences of those decisions, paying special attention to the issue of needs. In addition, it analyzes the impact of economic phenomena on human behavior and a sense of well-being. The consumer (taxpayer) functions in a particular tax environment, which must always be considered in four levels: normative, organizational, economic and psychological.
Kryterium sprawiedliwości obiektywnej (poziomej i pionowej) jest problematyczne, gdyż trudno jest rozstrzygnąć, które grupy powinny płacić wyższe podatki i o ile wyższe powinny być te podatki. Mimo licznych kontrowersji ekonomiści są zgodni co do dwóch kwestii. Po pierwsze efekt netto podatków powinien być progresywny, czyli rozkład dochodów po opo-datkowaniu powinien być mniej zróżnicowany niż przed opodatkowaniem. Po drugie uzyski-wane nadwyżki należy dystrybuować na podwyższanie dochodów osób bardziej utalentowa-nych lub biednych. Konieczność wskazania grupy, do której miałaby trafić owa nadwyżka, powoduje kolejny problem teoretyczny i praktyczny.
EN
The criterion of objective (horizontal and vertical) fairness is problematic because it is difficult to decide which groups should pay higher taxes and how much these taxes should be higher. Despite numerous controversies, economists agree on two issues. First, the net effect of taxes should be progressive, i.e. the distribution of income after taxes should be less varied than before tax. Secondly, the surpluses obtained should be distributed to increase the income of more talented or poor people. The necessity to indicate the group, to which this surplus would be hit, causes another theoretical and practical problem.
The tax legislator has a great deal of freedom when shaping the structural elements of taxes, in particular the introduction of tax rebates and exemptions. The catalogue of such breaks and exemptions on personal income tax is very wide and the reasons for their establishment are very diverse. One of the reasons is the need to exclude from taxation revenues that fall within the broadly defined tax base, and do not constitute a financial asset for the taxpayer. Others have the task of correcting the tax base to ensure taxation in accordance with the criterion of the ability to pay rule. They can also have a stimulating or even redistributive character. It is therefore necessary to consider the reasons for introducing such an extensive catalogue of tax exemptions and rebates in personal income tax. It is particularly important to determine whether the assumption of tax income as a determinant of the ability to pay rule can ensure fair taxation, especially without having to make adjustments through tax rebates and exemptions.
PL
Ustawodawca podatkowy ma bardzo dużą swobodę w kształtowaniu elementów konstrukcyjnych podatków, w tym zwłaszcza wprowadzania ulg i zwolnień podatkowych. W podatku dochodowym od osób fizycznych ich katalog jest bardzo szeroki. Przyczyny ich ustanawiania są bardzo zróżnicowane. Jedną z nich jest konieczność wyłączania z opodatkowania przychodów, które mieszczą się w szeroko ujętej podstawie opodatkowania, a nie stanowią przysporzenia majątkowego dla podatnika. Inne mają za zadanie korektę podstawy opodatkowania w celu zapewnienia opodatkowania według kryterium zdolności płatniczej. Mogą one także mieć charakter stymulacyjny bądź redystrybucyjny. Należy zatem zastanowić się, jakie są przyczyny wprowadzania tak rozległego katalogu zwolnień i ulg w podatku dochodowym od osób fizycznych. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy przejęcie dochodu podatkowego jako wyznacznika zdolności płatniczej może zapewnić sprawiedliwe opodatkowanie, zwłaszcza bez konieczności dokonywania korekt poprzez ulgi i zwolnienia podatkowe.
How can reject the idea of justice? The first question, however, relates to its content: what does it mean exactly? The tax justice is understood in different ways – mainly referring either to the distribution of tax burden among the taxpayers, or to the binding effect of legally defined chargeable event upon the tax authorities. The analysis concerns the feasibility of the requirements resulting from these ideas on example of the refusal of the right of deduction in VAT. Although the conditions for such refusal derive from the notion of tax justice, in practice they result in disproportionate burden imposed on taxable persons. Taking this into account, perhaps it is advisable to forsake what is just in favour of what is feasible and, hence, accept some deviations from the fundamentally understood tax justice.
PL
Któż może odrzucić ideę sprawiedliwości? Pierwsze pytanie brzmi jednak: na czym ona polega? Sprawiedliwości podatkowej nadaje się różne znaczenia – głównie co do rozdziału ciężaru podatkowego między podmioty podatkowe oraz co do związania organów podatkowych treścią podatkowego stanu faktycznego. Przedmiotem analizy jest wykonalność tych postulatów na przykładzie przesłanek zakwestionowania prawa do odliczenia podatku naliczonego w VAT1. Choć wypływają one z postulatów sprawiedliwości podatkowej, to w praktyce stanowią dla podmiotów podatkowych „dowód diabelski” i nakładają na nie nieproporcjonalne obowiązki. Z tej perspektywy być może lepiej porzucić to, co słuszne, na rzecz tego, co możliwe, a w konsekwencji zaakceptować pewne odstępstwa od ortodoksyjnie pojmowanej sprawiedliwości.
This paper discusses the problem of disproportions, in terms of economic capability, that exist between certain categories of taxpayers and affect their actual ability to effectively pursue variants of interpretation of tax law that are beneficial to them. The aforementioned issue is analyzed from the point of view of specific characteristics of interpretation of tax law by taxpayers, tax authorities as well as administrative courts.
PL
Opracowanie jest poświęcone kwestii dysproporcji w zasobach ekonomicznych, jakimi dysponują poszczególne kategorie podatników, i ich wpływowi na faktyczną zdolność do dochodzenia korzystnych rezultatów wykładni prawa podatkowego. Problem ten jest analizowany z perspektywy wybranych aspektów wykładni prawa podatkowego dokonywanej przez podatników, organy podatkowe oraz sądy administracyjne.
The aim of this article is to present the results of the literature analysis in the field of tax mentality and morality and the results of the analysis of pilot studies conducted using the online survey technique and a random (volunteer) sample. The presented study examined the topic of opinions regarding the fairness of the tax system in Poland, the amount of taxes in Poland, the attitude towards tax fraud, the assessment of whether reducing the amount of taxes would result in a reduction in the number of tax frauds, the approach to sanctions related to tax fraud and the impact of knowledge about the purpose of taxes on the willingness to to pay them.
PL
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie wyników analizy literatury dotyczącej problematyki mentalności i moralności podatkowej oraz wyników analizy badań pilotażowych przeprowadzonych z wykorzystaniem techniki ankiety online i próby przypadkowej (ochotniczej). W prezentowanym badaniu rozpoznano opinie w sprawach: sprawiedliwości systemu podatkowego w Polsce; wysokości podatków w Polsce; stosunku do oszustwa podatkowego; oceny, czy zmniejszenie wysokości podatków spowodowałoby zmniejszenie liczby oszustw podatkowych; podejścia do sankcji za oszustwa podatkowe; wpływu wiedzy o przeznaczeniu podatków na chęć do ich płacenia
This paper discusses the Act of June 9, 2022 amending the Personal Income Tax Act and some other acts. One of the purposes of the amendment is to broaden the circle of taxpayers who will benefit from or remain unaffected by the changes introduced by the Act of October 29, 2021. Generally speaking, the drafters’ intentions should be viewed in a positive light. However, religious ministers who pay lump-sum income tax still remain outside the circle of taxpayers for whom the abolition of the possibility to deduct 7,75% of health insurance contributions from income tax has in some way been compensated. As argued by the authors, this contradicts the principle of equality, and hence the principle of tax justice. It is thus proposed to adopt provisions repairing the criticized state of affairs.
PL
Niniejsza opinia dotyczy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw. Jednym z celów tej nowelizacji jest rozszerzenie kręgu podatników, dla których zmiany zainicjowane ustawą z dnia 29 października 2021 r. będą korzystne lub neutralne. Zamierzenie projektodawców zasługuje bez wątpienia na pozytywną ocenę. Poza zakresem podmiotów, w przypadku których złagodzono likwidację możliwości odliczenia 7,75% składki na ubezpieczenie zdrowotne od płaconego podatku, nadal pozostawieni są jednak podatnicy opłacający zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów osób duchownych. Jak wykazują autorzy, rozwiązanie to pozostaje w sprzeczności z zasadą równości, a tym samym z zasadą sprawiedliwości podatkowej. W związku z tym postuluje się przyjęcie przepisów, których celem byłoby naprawienie krytykowanego stanu rzeczy.
The aim of this paper is to discuss non-discrimination rules concerning tax matters on the example of Polish case analysis. Author wishes to conduct research work in broader context. In this regard it is necessary to outline the current globalized world in which tax systems of states operate, discuss the concept of state’s tax autonomy and examine how the role of a state on tax matters has recently changed. Subsequently the non-discrimination rules from an international perspective shall be presented. It is also important to answer the question about the impact of those rules on state’s tax autonomy and about the role which they could play in reconciling political goals in the current globalized world. All of this contexts enables to examine non-discrimination rules from Polish perspective. Author introduces all of non-discrimination rules concerning taxation in Polish legal order, accordingly presents and studies Polish case law regarding those rules. Finally, overall conclusions of the research work are introduced which are intended to discuss the role, significance and the future of non-discrimination rules in contemporary globalized world, both from international and Polish perspective.
The aim of the article is an attempt to answer the research question: Is the relief for young people in the PIT tax introduced in August 2019 and modified in the following years implementing the concept of distributive justice and how? and guiding questions: What is the purpose of the youth relief and benefits for a privileged taxpayer? Has the objective of the tax relief been achieved in the examined period 2019-2022? The conducted analysis of the youth relief confirmed that its structure implements the concept of distributive justice. The relief has a clearly defined socio-economic goal, such as: reducing unemployment among young people, faster entry into the labour market and promotion of certain forms of employment. These goals were not achieved in the analyzed period, and the reasons for this state of affairs can be found in the Covid-19 pandemic, during which young people lost their jobs in the first place. The analysis of tax benefits shows that its value is falling, and it has definitely decreased after the entry into force of the tax reform of the Polish Order. It is postulated to extend the relief to all young people up to the age of 26, even at the cost of lowering the relief limit. This will allow, in the worsening situation of the Polish economy, to create equal conditions of competition on the labour market for young people starting their professional activity.
PL
Celem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie badawcze: Czy i jak ulga dla młodych funkcjonująca na gruncie podatku PIT wprowadzona w sierpniu 2019 roku i modyfikowana w kolejnych latach realizuje koncepcję sprawiedliwości dystrybutywnej? oraz pytania pomocnicze: Jaki jest cel ulgi dla młodych i jakie korzyści generuje dla uprzywilejowanego młodego podatnika na przykładzie umowy o pracę? Czy cel ulgi w badanym okresie 2019-2022 został zrealizowany? Przeprowadzona analiza ulgi dla młodych potwierdziła, iż jej konstrukcja realizuje koncepcję sprawiedliwości dystrybutywnej. Ulga ma określone cele społeczno-gospodarcze, tj. zmniejszenie bezrobocia wśród ludzi młodych, szybsze wejście na rynek pracy oraz promowanie określonych form zatrudnienia. Cele te nie zostały w badanym okresie zrealizowane z powodu m.in. trwającej w tym czasie pandemii COVID-19, podczas której młodzi ludzie w pierwszej kolejności tracili pracę. Analiza korzyści podatkowych wykazuje, iż jej wartość spada, a zdecydowanie zmniejszyła się po wejściu w życie reformy podatkowej Polski Ład. Postuluje się objęcie ulgą wszystkich osób młodych do 26. roku życia, nawet kosztem obniżenia limitu ulgi. Pozwoli to w razie pogarszającej się sytuacji polskiej gospodarki stworzyć jednakowe warunki konkurencji na rynku pracy dla osób młodych rozpoczynających swoją aktywność zawodową.
The subject of the paper is the newly introduced to the Polish legal and tax system mechanism of the so-called minimum tax in the scope of CIT. The paper discusses the most important aspects of such a solution, first of all, by making a detailed analysis of the way of calculating the tax base as well as of other features that constitute each tax, such as exclusions, exemptions or payment mechanisms. The paper also contains an analysis of relations between the classical CIT and its minimal version. It also evaluates the introduced changes in the context of the raised argument of tax justice and quantitative analysis of entities subject to the new form of taxation.
PL
Przedmiotem artykułu jest nowo wprowadzony do polskiego systemu prawno-podatkowego mechanizm tzw. podatku minimalnego w zakresie CIT (ang. corporate income tax, podatek dochodowy od osób prawnych). W artykule omówiono najważniejsze aspekty tego rozwiązania, przede wszystkim dokonano szczegółowej analizy sposobu obliczania podstawy opodatkowania, a także innych cech konstytuujących każdy podatek, takich jak wyłączenia, zwolnienia czy mechanizmy płatności. Praca zawiera również analizę relacji między klasycznym CIT a jego minimalną wersją. Ocenia ponadto wprowadzone zmiany w kontekście podnoszonego argumentu sprawiedliwości podatkowej oraz analizy ilościowej podmiotów podlegających nowej formie opodatkowania.
The article concerns the analysis of the ruling methods used in the Polish tax system towards taxpayers who present tax attitudes that are negative from the point of view of the state, defined as tax evasion. This attitude is contrasted with tax avoidance, which is not a negative phenomenon, but only a legal attempt to avoid a tax liability or minimize the existing one. There was also carried out an analysis of VAT sanctions in terms of the principle of tax fairness. There was also carried out an analysis of the essence of the provisions on the anti-tax avoidance clause, regarding which the de lege ferenda postulate was also formulated due to the controversial – in author’s opinion – of the used formulation of tax avoidance in comparison with the definition of this concept formulated by Jan Głuchowski.
PL
Artykuł dotyczy analizy metod władczych stosowanych w polskim systemie podatkowym wobec podatników, którzy prezentują negatywne z punktu widzenia państwa postawy podatkowe, zdefiniowane jako uchylanie się od opodatkowania. Tę postawę przeciwstawiono unikaniu opodatkowania, które nie jest zjawiskiem negatywnym, a jedynie legalnym dążeniem do niepowstania zobowiązania podatkowego lub minimalizacji już istniejącego. Przeprowadzono także analizę sankcji w podatku VAT pod kątem zasady sprawiedliwości podatkowej. Dokonano również analizy istoty przepisów odnoszących się do klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (ang. general anti-avoidance rule – GAAR), względem których sformułowano także postulat de lege ferenda z uwagi na kontrowersyjność – zdaniem autora – użytego sformułowania dotyczącego unikania opodatkowania w zestawieniu z definicją tego pojęcia zaproponowaną przez Jana Głuchowskiego.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.