Artykuł zwraca uwagę na aspekty historyczno-polityczne ideologii konfucjańskiej w historii Chin, uwzględniając systemy filozoficzne: konfucjanizm i taoizm. Wykształcona klasa chińskich literatów miała duży wpływ na zbiurokratyzowany system zarządzania. Konfucjanizm organizuje społeczeństwo i jego hierarchię pomiędzy zwierzchnictwem a jego podporządkowaniem. Jednostka powinna dostosować się do ustalonych norm społecznych (konfucjańskich), które sprawdzone w historii, stają się gwarantem ładu społecznego. Władza w Chinach zawsze podlegała kontroli. Cesarze rządzili przez swoich ministrów, najbliższą rodzinę, często też przez eunuchów. Jedni drugich kontrolowali i jedni drugim niedowierzali. Kontrola, donosicielstwo, brak zaufania, przemoc – to stałe elementy w polityce zarządzania Chinami, zarówno w cesarskich Chinach, jak i obecnych – komunistycznych.
The article deals with an reinterpretation of the motif of the library and librarian in the novel Too Loud a Solitude by Bohumil Hrabal. The library in this piece is not a repository of knowledge, but a collection of waste paper, just garbage pile for books. The protagonist, digging in this trash of culture, is trying to commit an act of artistic creation through the destruction of books. His reading strategies allow him to take on various figures − a Taoist scholar, Sisyphus, Faust, etc. A key reading for him, however, turns out to be Schopenhauer, from whom he learns that it is love and compassion which are the most important, and the state of absolute cognition is attained through an aesthetic attitude.
The paper presents Interpretation of Fu living at the top of the mountain 山居賦 written by Xie Lingyun. Xie wrote 山居賦 in the period 423–26. He also wrote an extensive commentary to the poem in which he explains in prose many of the details that the mentions in the fu proper. Xie Lingyun’s account of his mountain estate reflect new ideas about mounatin viewing and visualization that has emerged in the early fourth century.
XX
Fu o zamieszkiwaniu na górze 山居賦 Xie Lingyuna należy do „liryki krajobrazowej” rodzaju specjalnie chińskiego, łączącego zwarty, migawkowy obraz przyrody z uczuciami poety. Jest przykładem utworu, którego tematyka była bardzo popularna we wczesnym chińskim piśmiennictwie, jest relacją z podróży w góry nie tylko wędrowca, ale też osoby odbywającej podróż w wyobraźni. Takie wycieczki określane były jako yuan you 遠遊, „dalekie wędrówki”, i oznaczały podróż ducha do odległych miejsc. Wiersz ten wyrósł z dyscypliny religijnej, z koncentracji na wejrzeniu w głąb rzeczy z należytym skupieniem serca, z poszukiwania cech istotnych lub istoty rzeczy. Poszukiwanie ma jednak określony z góry cel, odnalezienie harmonii.
Praca zawiera syntetyczny obraz edukacji w Wietnamie od czasów starożytnych po współczesne i uwzględnia najnowszą dostępną literaturę przedmiotu. Na krótko zarysowanym tle rozwoju historycznego i kulturowego kraju dokładniej zaprezentowano trzy systemy oświatowe, które wyodrębniły się w Wietnamie: feudalny, kolonialny oraz ludowy. W każdym w nich w jakimś stopniu znalazły swoje odbicie oddziaływania trzech wielkich systemów filozoficzno-religijnych Dalekiego Wschodu: konfucjanizmu, taoizmu i buddyzmu zen. Ukształtowane w ten sposób wzory myślenia i kanony zachowania Wietnamczyków można zaobserwować również współcześnie, nawet wśród rodzin i dzieci wietnamskich w Polsce oraz u dzieci z rodzin polsko-wietnamskich. Idący własną drogą transformacji ustrojowej Wietnam kładzie duży nacisk na system edukacji, zwiększając i różnicując liczbę szkół każdego szczebla oraz nakłady na oświatę. Postępująca demokratyzacja kraju czyni go coraz bardziej otwartym na wpływy kultury zachodniej, ale naraża tradycyjne wartości na dezintegrację. Wskazuje to na potrzebę ich pielęgnacji we współczesnej edukacji wietnamskiej, co zdaje się być dostrzegane przez decydentów.
EN
The work contains a synthetic picture of education in Vietnam from ancient to modern times and comprises the latest available literature of the subject. In the context of a briefly outlined historical and cultural development of the country, three educational systems that emerged in Vietnam have been presented: feudal, colonial and folk. In each of them, to some extent, one can find reflects of the influence of the three great philosophical-religious systems of Far East: Confucianism, Taoism and Zen Buddhism. Shaped in this way, patterns of thinking and canons of behaviour of the Vietnamese can also be found nowadays, even among Vietnamese children and families living in Poland and children in Polish-Vietnamese families as well. Following its own way of political transformation, Vietnam places a great emphasis on education system, increasing and diversifying number of schools on each educational level and financial expenditure on education. Proceeding democratization of the country makes it more and more open to influence of Western culture, but at the same time exposes traditional values to danger of disintegration. That points out the necessity of cultivation of them in contemporary Vietnamese education, which seems to be seen by the policy-makers.
Artykuł dotyczy kształtowania się idei mędrca-władcy w starożytnej chińskiej myśli religijnej. Oddający się zapamiętale autokultywacji władca, może osiągnąć cnotę cechującą Niebo (czy Tao). Dzięki temu może przewodzić państwu tak jak samo Niebo (czy Tao), to znaczy bez uciekania się do jakiejkolwiek aktywności politycznej. Mędrzec-władca nie działa, a wszystkie sprawy toczą się w należytym porządku.
The article focuses on several themes that make up the body of Hayao Miyazakis Princess Mononoke - an anime film dominated by environmental themes. The article presents the message of the film, which at the same time corresponds to other works by the Japanese director. Therefore, the article presents a film studies perspective that includes the analysis of film. Apart from that, the article presents other perspectives: anthropological - discussion of non-human beings and showing themes from Japanese folklore, and historical and social ones, which include open criticism of contemporary society and the influence of postcolonial thought.
PL
Celem artykułu jest przedstawienie różnych perspektyw filmu Księżniczka Mononoke - dzieła anime autorstwa japońskiego reżysera Hayao Miyazakiego, które jest zdominowane przez motywy ekologiczne i myśl antropocentryczną. Artykuł przedstawia humanistyczną perspektywę filmu, która koresponduje z innymi obrazami japońskiego twórcy. Tekst obejmuję analizę filmoznawczą i przedstawia perspektywę antropologiczną (w tym byty nieludzkie wywodzące się z japońskiego folkloru) oraz motywy historyczno-społeczne, do których należy krytyka współczesnego społeczeństwa i wpływy myśli postkolonialnej. Dodatkowo filmy Miyazakiego zostały zilustrowane pod kątem filozofii taoistycznej.
Background. All over the world forms of martial arts emphasize the importance of courage. However, the understanding of courage varies from culture to culture. Problem and aim. The main goal of this study is to discuss the concept and formation of martial courage in Chinese martial arts. Material and methods. This paper analyses the influence and contributions of Confucianism, Buddhism, and Taoism, which constitute the pillars of traditional Chinese thought. Results and Conclusions. The core of Confucian courage is benevolence, justice, propriety, and wisdom. Its main function is to govern the country by establishing an ideology to normalize people’s martial activities, namely people’s choice to fight or not.The core of Taoist courage is non-action, non- contention, and being like water. Its main function is to govern the body by highlighting the philosophy that the unity of human and heaven is what the Chinese people have long been yearning for. The core of Buddhist courage is compassion. Its function is mainly to govern the mind by using either lowered eyebrows or angry eyes. Chinese martial arts absorb the essence of the three thoughts on courage and construct its own martial courage system, which facilitates the formation of martial arts techniques, and also acclimatizes Chinese martial arts practitioners’ behaviour to the construction of the Chinese national spirit.
PL
Tło. Wszystkie formy sztuk walki na całym świecie podkreślają znaczenie odwagi. Jednak rozumienie odwagi różni się w zależności od kultury. Problem i cel. Głównym celem niniejszego opracowania jest omówienie koncepcji i kształtowania odwagi w chińskich sztukach walki. Materiał i metody. Niniejszy artykuł analizuje wpływ i wkład konfucjanizmu, buddyzmu i taoizmu, które stanowią filary tradycyjnej myśli chińskiej. Wyniki i wnioski. Rdzeniem konfucjańskiej odwagi jest życzliwość, sprawiedliwość,przyzwoitość i mądrość. Jego główną funkcją jest rządzenie krajem poprzez ustanowienie ideologii normalizującej działania wojenne ludzi, a mianowicie wybór ludzi, czy walczyć, czy nie. Rdzeniem taoistycznej odwagi jest brak działania, brak koncentracji i bycie jak woda. Jej główną funkcją jest kierowanie ciałem poprzez podkreślanie filozofii, że jedność człowieka i nieba jest tym, za czym od dawna tęsknią Chińczycy. Rdzeniem buddyjskiej odwagi jest współczucie. Jej funkcją jest głównie kierowanie umysłem za pomocą opuszczonych brwi lub gniewnych oczu. Chińskie sztuki walki wchłaniają esencję trzech myśli na temat odwagi i konstruują własny system odwagi, który ułatwia tworzenie technik sztuk walki, a także aklimatyzuje zachowanie chińskich praktyków sztuk walki do budowy chińskiego ducha narodowego.
Stephen Eskildsen has analysed a corpus of texts belonging to the Taoist tradition of internal alchemy, paying special attention to near-death meditations. Taking Eskildsen’s conclusions as the starting point, the main purpose of this paper is to show the similarities between death preparation techniques in Taoism (“entering the womb”, “changing the dwelling place” and “repelling killer demons”) and the esoteric practices of Tibetan Buddhism (The Six Yogas of Nāropa). The subject was chosen, firstly, because some of them were omitted by Eskildsen, and secondly because those similarities seem to be interesting in the context of establishing the possible sources of Taoist meditations. An attempt at analysing the origins of both sets of practices, and the relationships between them, led to the conclusion that the influence of Indian esoteric ideas on Chinese Taoism is highly probable. The author also noted that the breathing exercises that constitute the basis of all of the techniques in question are prior Buddhist influences, and thus the independent development of these practices is also possible. Such independent development may be considered interesting, as both Chinese and Tibetan techniques are based on a similar notion of mystical physiology, which subsequently could suggest some kind of universality.
PL
Ezoteryczny charakter przygotowań do śmierciw taoizmie i ich możliwe źródła Stephen Eskildsen przeanalizował zbiór tekstów należących do taoistycznej tradycji wewnętrznej alchemii, zwracając szczególną uwagę na medytacje w obliczu śmierci. Biorąc wnioski Eskildsena za punkt wyjścia, głównym celem tego artykułu autorka uczyniła pokazanie podobieństw między technikami przygotowania do śmierci w taoizmie („wejście do macicy”, „zmiana miejsca zamieszkania” i „odpychanie demonów zabójców”) a ezoterycznymi praktykami buddyzmu tybetański (The Six Yogas of Nāropa). Temat został wybrany po pierwsze dlatego, że niektóre z nich zostały pominięte przez Eskildsena, a po drugie dlatego, że podobieństwa te wydają się interesujące w kontekście ustalenia możliwych źródeł medytacji taoistycznych. Próba analizy źródeł obu zestawów praktyk i relacji między nimi prowadzi do wniosku, że wpływ ezoterycznych pomysłów indyjskich na chiński taoizm jest wysoce prawdopodobny. Autorka zauważyła również, że ćwiczenia oddechowe, które stanowią podstawę wszystkich omawianych technik, są wcześniejszymi wpływami buddyjskimi, a zatem możliwy jest również niezależny rozwój tych praktyk. Taki niezależny rozwój można uznać za interesujący, ponieważ zarówno techniki chińskie, jak i tybetańskie opierają się na podobnym pojęciu mistycznej fizjologii, co z kolei może sugerować pewien rodzaj uniwersalności.
Artykuł prezentuje stosunek papieża Jana Pawła II do tradycyjnych religii chińskich. W pierwszej części autorka ukazuje specyficzne cechy trzech głównych religii Chin: konfucjanizmu, taoizmu, i buddyzmu. Do cech tych zalicza m.in. synkretyzm, podkreślanie nauczania o moralności (ortopraksja) oraz silny i powszechny kult przodków. W dalszej części autorka ukazuje historię chrześcijaństwa w Chinach, akcentując zwłaszcza działalność Matteo Ricciego (1552-1610), jezuickiego misjonarza, który jako pierwszy podjął dialog z religiami i kulturą chińską. Jest on pionierem inkulturacji Ewangelii. Następnie autorka śledzi rozwój zainteresowania Stolicy Apostolskiej sytuacją Kościoła w Chinach. Jan Paweł II z troską spoglądał na sytuację katolików chińskich, czemu dawał wyraz w czasie spotkań ad limina apostolorum z biskupami z Tajwanu, w czasie synodu poświęconego Azji (1998) oraz w licznych przemówieniach. Przy tych okazjach wyrażał swój szacunek i podziw dla cywilizacji chińskiej. Dwukrotnie (1982, 2001) wypowiadał się też w ramach kongresów naukowych w Rzymie z okazji rocznic misji Ricciego, którego uważał za pośrednika pomiędzy światem zachodu a cywilizacją chińską. W dialogu z religiami Chin Papież doceniał wyznawców chińskich religii za umiłowanie cnót moralnych, poszukiwanie mądrości, a także za szacunek dla starszych oraz przodków.
EN
The article presents Pope John Paul II’s attitude towards the traditional Chinese religions. In the first part, the present author indicates the specific characteristics of China’s three main religions: Confucianism, Taoism, and Buddhism. The features of these three include, among others: syncretism, emphasising the teaching of morality (orthopraxis), and the strong and widespread cult of ancestors. In the article’s following part, the author presents the history of Christianity in China, focusing in particular on the activities of Matteo Ricci (1552-1610), a Jesuit missionary who first took up a dialogue with other religions and Chinese culture. He is a pioneer of inculturation of the Gospel. Then, the author traces the development of the Holy See’s interest in the situation of the Church in China. John Paul II looked with concern at the situation of Chinese Catholics, which he expressed during the ad limina apostolorum meetings with bishops from Taiwan, during the synod devoted to Asia (1998) and in numerous speeches. On these occasions, the Pope expressed his respect and admiration for Chinese civilisation. Twice (in 1982 and 2001), he also spoke in the context of scientific congresses in Rome on the occasion of the Ricci’s mission anniversary, whom John Paul II considered an intermediary between the world of the West and the Chinese civilisation. In the dialogue with the religions of China the Pope appreciated the Chinese religions’ followers for their moral virtues for love, the search for wisdom as well as respect for the elders and ancestors.
Cywilizacja chińska szczyci się dostojną historią i bezprecedensowym wkładem w dzieje świata. Katalog wynalazków made in China jest imponujący. Jaki jest wkład polskich badaczy w opisywanie Chin? Autor opracowania koncentruje się na drugiej połowie XX wieku i na przełomie XX i XXI wieku. Celem prezentacji jest zwrócenie uwagi na Chiny będące przedmiotem prac naukowo-badawczych, działalności dydaktyczno-pedagogicznej w polskich uniwersytetach oraz przez wybranych uczonych. W punkcie pierwszym, który ma charakter wprowadzenia, autor uzasadnia, na jaki sposób „dzisiaj Chiny są wszędzie”. W drugim punkcie omawia zinstytucjonalizowane (uniwersyteckie) badania nad chińską cywilizacją, kulturą, historią, językiem. W trzecim punkcie prezentuje syntetycznie polskie studia nad konfucjanizmem i taoizmem. Punkt czwarty stanowi podsumowanie opracowania; autor wskazuje też kolejne pola badawcze. Opracowanie – oparte na aktualnych danych (do lipca 2013 roku) – uświadamia niebanalny wkład polskich naukowców w badania sinologiczne. Dzięki nim możemy interpretować obecność Kraju Środka w globalnej przestrzeni kulturowej według kryteriów wolnych od banalnych stereotypów marketingowych.
EN
The Chinese civilisation takes pride in a dignified history and unprecedented contribution to the history of the world. The catalogue of inventions labelled made in China is impressive. What is the contribution of Polish researchers in describing China? The present author focuses on the second half of the 20th century and on the turn of the 21st century. The aim of the presentation is to draw the readers’ attention to China as a subject of scientific research, to the teaching and educational activities in Polish universities and by some scholars. In the first part, which is an introduction, the author justifies on how “China is everywhere today.” The second part discusses the formal (university-connected) studies of Chinese civilisation, culture, history, and language. In the third part, the author synthetically presents Polish studies of Confucianism and Taoism. The fourth part is a summary of the article; the author also points out to other research fields. The article – based on current data (till July 2013) – makes the readers aware of Polish scientists’ remarkable contribution in sinological research. Due to them, we can interpret the presence of the Middle Kingdom in the global cultural space according to the criteria that are free from banal marketing stereotypes.
Artykuł ma na celu zbadanie wybranych aspektów zalecanej przez Dàodéjīng praktyki wéiwúwéi (為無為) poprzez spojrzenie na nią w różnych kontekstach. Postawionych jest pięć tez: (1) w Dàodéjīng czytamy o ontologicznej zasadzie głoszącej, że funkcjonalność bytu jest konstytuowana przez jego strukturę będącą niebytem; (2) wéiwúwéi może być realizowane jako inspiracja przykładem; (3) wéiwúwéi może być realizowane jako efekt transcedentalnej bądź psychologicznej transformacji podmiotu polegającej na wyzwoleniu sprawstwa z uwarunkowań; (4) wéiwúwéi może być realizowane jako przyzwolenie na błędy podwładnych; (5) proponowany przez Dàodéjīng ideał władcy charakteryzuje niska preferencja czasowa.
EN
The article aims to explore some aspects of the wéiwúwéi (為無為) practice recommended by the Dàodéjīng by examining it in various contexts. Five theses are postulated: (1) we read in the Dàodéjīng about an ontological principle which states that the functionality of the entity is determined by its structure which is a nonentity; (2) wéiwúwéi can be performed by inspiring by personal example; (3) wéiwúwéi can be realized as a result of a transcendental or psychological transformation of the subject by liberating the agent from conditions; (4) wéiwúwéi can be performed as permission for the errors of one's subordinates; (5) The ideal ruler as proposed by the Dàodéjīng is characterized by low time preference.
The exposure of the agnostic character of Confucianism by Western sinologists has contributed to the unilateral perception of the Chinese religion as dominated by magical activity. The incompatibility of Chinese beliefs with theistic religions, which put God’s presence or the personality of the deity in the foreground, caused the conviction of sinologists has been duplicated by Western researchers of religions. As a result of such an attitude, the residents of the Middle Kingdom were treated as superstitious or even non-religious. Republican politicians, and after them the ideologues of the Maoist CPC, who fought against the “religious superstition,” took it similarly. The persistence of “superstition” was supposed to stabilize social divisions, inhibit development and prevent the effective communication of the party with the people. However, forced atheism, contrary to the expectations of the Maoist communists, did not become a catalyst for uniting the nation or a tool for progress, but it sterilized people spiritually and as a result, instead of coexist peacefully, they sought for their own survival, also at the expense of others. Mao died and was replaced by a pragmatic Deng. He and his successors adopted the view that the possible usefulness of religion suspends any prejudice against it. Moreover, where religion turns out to be useful in building the power of the country, it should be promoted and supported. However, this does not entail a declaration of full religious freedom. Besides, not all religions present in China are treated with equal favour. For various reasons, Chinese Buddhism is distinguished (Hàn chuán fójiào 汉传佛教). The activity of religious institutions is rationed and, in relation to various religions, accepted to a different degree. The paper contains an analysis of the indicated and other aspects of the presence of religion in present-day China.
PL
Eksponowanie agnostycznego charakteru konfucjanizmu przez zachodnich sinologów przyczyniło się do jednostronnej percepcji religii chińskiej jako zdominowanej przez aktywność magiczną. Niekombatybilność chińskich wierzeń z religiami teistycznymi, wysuwającymi na pierwszy plan obecność Boga bądź osobowość bóstwa, sprawiła, że przeświadczenie sinologów powielali zachodni religioznawcy. W następstwie takiego nastawienia, mieszkańców Państwa Środka traktowano bądź jako przesądnych, bądź zgoła niereligijnych. Podobnie rzecz ujmowali zwalczający „religijny zabobon” politycy republikańscy, a po nich ideolodzy maoistowskiej KPCh. Jego utrzymywanie się miało stabilizować społeczne podziały, hamować rozwój i uniemożliwiać efektywną komunikację partii z ludem. Przymusowa ateizacja jednak, wbrew oczekiwaniom maoistowskich komunistów, nie stała się katalizatorem zjednoczenia narodu ani narzędziem postępu, ale wyjałowiła ludzi duchowo, przez co zamiast zgodnie współżyć, zabiegali o własne przetrwanie, także kosztem innych. Co więcej, tam gdzie religia okazuje się być pożyteczna w dziele budowy potęgi kraju, należy ją promować i wspierać jej rozwój. Nie wiąże się to wszakże z deklaracją pełnej wolności religijnej. Poza tym nie wszystkie obecne w Chinach religie są traktowane z równą przychylnością. Z różnych względów wyróżniany jest chiński buddyzm (Hàn chuán fójiào 汉传佛教). Aktywność instytucji religijnych jest reglamentowana i w różnym stopniu, w odniesieniu do różnych religii, akceptowana. W artykule analizuje się wyżej wskazane i jeszcze inne aspekty obecności religii w dzisiejszych Chinach.
The article was written in order to familiarize the reader with the genesis, development and basic assumptions of ancient Chinese philosophy. The first part presents the external and internal conditions that influenced the intense development of ideas in the Middle Kingdom in the period preceding the creation of the authoritarian Qin Empire in 221 BC. The second and third parts discusse the general assumptions of the most important philosophical schools, focusing in the third part on a detailed discussion of the main topic of Chinese philosophy, which is the retention of the social order, in the four main schools of thought: Confucianism, Legism, Mohism and Daoism. The main research method was the analysis of Chinese classical texts, carried out on the basis of the author’s own translations, which enabled deeper penetration into the raised issues. As a result, it was established that the philosophy of ancient China is above all a political philosophy, which results from the declared pragmatism of Chinese thinkers. The author compares selected aspects of Chinese thought with the West European thought, which allows partial reconciliation of both perspectives and makes it easier for the Western reader to approach the understanding of the far-eastern view of reality.
PL
Celem artykułu jest zapoznanie czytelnika z genezą, rozwojem i podstawowymi założeniami starożytnej filozofii chińskiej. Pierwsza część przedstawia warunki zewnętrzne i wewnętrzne, które wpływają na rozwój idei w Państwie Środka w okresie poprzedzającym utworzenie autorytarnego Imperium Qin w 221 p.n.e. Druga i trzecia część omawiają ogólne założenia najważniejszych szkół filozoficznych, koncentrując się w trzeciej części na podstawowym temacie filozofii chińskiej, którym jest zachowanie porządku społecznego, w czterech głównych szkołach myśli: konfucjanizmie, legizmie, moizmie i taoizmie. Główną metodą badawczą jest analiza chińskich tekstów klasycznych we własnych przekładach autora. W rezultacie ustalono, że filozofia starożytnych Chin jest przede wszystkim filozofią polityczną, która wynika z deklarowanego pragmatyzmu chińskich myślicieli. Autor porównuje wybrane aspekty myśli chińskiej z myślą zachodnioeuropejską, co pozwala na częściowe pogodzenie obu perspektyw i ułatwia zachodniemu czytelnikowi zrozumienie dalekowschodniego widzenia rzeczywistości.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.