Codes of legal ethics encounter constant waves of criticism. It is pointed out that their disadvantage is, on the one hand, the excessive casuistry, limiting the possibility of taking independent decisions in cases of ethical and professional conflicts, and, on the other hand, the exaggerated declarative character of perfectionist ethical and professional virtues. The gap between the abovementioned perspectives, easily perceived in such codes, results in a dysfunctionality of professional ethics in the actions undertaken by members of the legal profession. The article, apart from the critical-comparative part, includes a proposal of reading and interpreting the content of the codes in a way that transgresses the above opposition. The theoretical basis of the presented position is provided by the concept of “little ethics” formulated by Paul Ricoeur in his work Oneself as Another. The ethical theory developed by Ricoeur combines the elements of Aristotelian ethics of virtues with Kantian ethics of duty. For this reason, it sets a uniform perspective for opposing elements, namely: subordination to the norm of the code and pursuit of ethical and professional self-improvement by legal professionals. The proposed solution belongs to the “reflexive” paradigm of the lawyer’s professional ethics proposed on the basis of Ricoeur’s onto-ethical theory.
The present article is the first part of a paper that was delivered, in an abbreviated form, as keynote address, December 16, at the Conference “Ethics of Moral Absolutes Twenty years after 'Veritatis Splendor', Warsaw 16th–17th December 2013. Containing the word truth in its name, the Encyclical insists that human freedom is based on the foundation of truth. Therefore, even though the judgment of conscience represents the highest subjective norm for moral actions, our first obligation is that our conscience itself conform to the truth and base itself on its knowledge. Even in the case in which an erring conscience obliges or frees us to commit what we deem to be good or permitted, this is only true in virtue of the sincerity and authenticity of a person searching the truth as foundation of the voice of conscience. In other words, conscience receives its extraordinary ultimate subjective moral authority only – even if it is based on error – from the truth which it always must intend as ground of its verdict. In the following, I will try to show by purely philosophical reflections that these fundamental tenets of "Veritatis Splendor" are not merely based on the Holy Scripture and Church teaching, but can also be shown to be true by philosophical reason.
The basic message of "Veritatis Splendor" is neither a legalism nor a mere set of ethical absolutes, not even a specifically and exclusively Christian ethic. Rather, the “absoluteness” of the moral calls and the obligatory unconditional rejection of acts that are in themselves evil, lives in the heart of morality as such and especially of Christian morality. How can one understand otherwise the words, where the absolute God reveals himself as the final addressee of any inner-worldly action when he says: “you have done unto me what you have done to the least of my brothers,” and: “what you not have done to the least of my brothers, that you have not done unto me”? What words might reveal more deeply the inner unity between the fundamental option and the specific interpersonal action, as well as the absolute character of the moral Act that is directed to fellow human beings? What words could insist more on the glory of human dignity, but also on the splendour of truth, and the holiness of God that radiate from these words? Perhaps this is the deepest sense of the word of Saint Gregory of Nyssa: "gloria Dei vivens homo est" – "The glory of God is the living human person."
The article investigates the multidimensional phenomenon of legal ethics, whose complexity justifies looking for adequate tools for its systematization in philosophy. An attempt is made to characterize a number of aspects of legal ethics in the perspective of Paul Ricoeur’s “little ethics” (French: la petite éthique). The concept makes it possible to order the reflection on the phenomenon of ethics in, among others, the teleological and deontological dimensions, as well as in the intrapersonal (i.e. within a person), interpersonal, and institutional (corporate) dimensions. The article also refers to the question of the textual dimension of legal ethics, including the co-conditioning of the substance of the codes of ethics and the personal “text of action” of a barrister, legal advisor, etc. This provides context for discussing the question of the dialectic of the prescriptive and descriptive aspects of codes of ethics on the basis of Ricoeur’s narratological considerations against a broader background of the dispute between cognitivism and noncognitivism.
PL
Przedmiotem analizy podjętej w artykule jest wielowymiarowość zjawiska etyki prawniczej. Stopień złożoności powyższego fenomenu powoduje, iż uzasadnione staje się poszukiwanie adekwatnych narzędzi filozoficznych, umożliwiających jego systematyzację. W tekście próba charakterystyki szeregu aspektów etyki prawniczej podjęta jest w perspektywie „małej etyki” (oryg. la petite éthique) Paula Ricoeura. Koncepcja Ricoeura pozwala uporządkować refleksję nad zjawiskiem etyki prawniczej, inter alia w wymiarze teleologicznym i deontologicznym oraz w wymiarze intrapersonalnym (wewnątrzosobowym), interpersonalnym oraz instytucjonalnym (korporacyjnym). W artykule podnosi się także kwestię wymiaru tekstualnego etyki prawniczej, w tym współwarunkowania treści kodyfikacji etycznej i osobistego „tekstu działania” adwokata, radcy, etc. W tym kontekście na gruncie rozważań narratologicznych Ricouera dyskutowana jest kwestia dialektyki aspektu preskryptywnego i deskryptywnego kodyfikacji etycznej, na szerszym tle sporu kognitywizmu z nonkognitywizmem.
Celem artykułu jest przedstawienie nauczania Kościoła jako wykraczającego poza błędny i rozłączny podział etyki na deontologię i teleologię. Autor przypomina szerokie tło przemian kulturowych, które towarzyszyły kontrowersjom wokół encykliki bł. Pawła VI "Humanae vitae". Teologiczna kontestacja nauczania Magisterium była powodem napisania przez św. Jana Pawła II encykliki "Veritatis splendor". Papież rozwiewa doktrynalne wątpliwości zasiane przez proporcjonalistów, przedstawiając im niezwykle przemyślaną i tradycyjną koncepcję źródeł moralności. Wychodząc od priorytetu celowości ludzkiego działania Papież podkreślił wagę przedmiotu czynu. Dla moralnego dobra ludzkiego czynu konieczne jest jego podwójne właściwe odniesienie: wertykalnie do celu ostatecznego, czyli Boga, oraz horyzontalnie wobec człowieka poprzez przedmiotową zgodność działania z ludzkim dobrem. Papieskie rozważania zostają uzupełnione komentarzem do "Summy Teologii" św. Tomasza, który w analogiczny sposób przedstawia źródła moralności ludzkiego czynu. Rozróżniając wewnętrzny i zewnętrzny akt woli (poprzez współpracę woli z innymi władzami), św. Tomasz pokazuje właściwe źródła moralności każdego z tych aktów. W pierwszym przypadku jest to właściwy przedmiot woli, który jest tożsamy z dobrem; natomiast w drugim – konieczny jest ponadto właściwy przedmiot innych władz. Właściwa antropologia przywraca fundament pod adekwatne rozumienie zarówno prawa naturalnego, jak i potrzebę etyki cnót, która okazuje się wielką praktyczną pomocą dla człowieka w drodze do właściwej mu doskonałości. Przedstawione podstawowe prawdy nauczane od lat przez Magisterium o tyle domagają się przypomnienia, że współczesna dominująca kultura wytrwale dekonstruuje racjonalny porządek tego nauczania czyniąc zeń karykaturę. Papieskie analizy pozwalają oczyścić etyczne kryteria rozeznawania dobra i zła, przypominając o zaproszeniu do piękna teologalnego życia w Chrystusie. Umożliwia ono zdrowy krytyczny osąd konkretnych sytuacji, jak również możliwość uniknięcia rozpowszechnionych współcześnie błędów i wynikającego z nich kryzysu tożsamości.
EN
This article presents the teaching of the Church in the encyclical letter "Veritats splendor" as standing against the erroneous opposition of deontological and teleological ethical considerations. The author recalls the background of cultural change at the time of the encyclical letter "Humanae vitae", written by the Blessed Pope Paul VI. The theological controversies contesting this magisterial teaching led Pope Saint John Paul II to compose the encyclical letter "Veritatis splendor". John Paul dismisses various doctrinal doubts arising from the proposals of proportionalist thinkers and sets out an unusually well elaborated and traditional concept of the sources of moral acts. He stresses the priority of the role of teleology in human agency and, in this way especially, reaffirms the role of the object of a moral act. The Pope highlights the necessity of two simultaneous aspects of goodness in a moral act: a vertical one of relation with the ultimate end, that is, God, and a horizontal one in relation to man, expressed in proper relationships of the object of a moral act to human goods. The papal analysis is complemented by a reference to Saint Thomas Aquinas, who presents in an analogical way the sources of human moral acts. Aquinas shows the distinction between the interior act of the will and its exterior act, i.e. the cooperation of the human will with other human powers. Aquinas shows the proper sources of morality of these two kinds of act: in the former, right intention is necessary, which identifies itself with the proper object of the will and its end. In the latter, one needs to consider also the proper object of the act, and thus the circumstances surrounding the act, in determining the act’s moral goodness. A proper anthropological foundation leads to a proper understanding of natural law, and the need for virtue ethics, which can lead mankind in a practical way to its own fulfillment. The basic truths of Magisterial teaching, presented here, are needed in the context of a dominant contemporary culture that systematically deconstructs any rational order and replaces it with a caricature. The Magisterial voice provides an important criterion of discernment between good and evil, guiding the faithful to the beauty of a moral life in Christ, giving them the possibility of sound moral judgment and steering them away from the most common errors and the growing crisis of identity that stems from them.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.