W artykule autorka analizuje użycia form stopnia wyższego jednostek wartościujących „zły”, „źle” (także odpowiadających im superlatywów), w których pełnią one funkcję wykładników intensyfikacji. W języku ogólnopolskim komparatywy „gorszy” oraz „gorzej” w omawianej roli odnoszą się do obiektów negatywnie ocenianych i zachowują swój związek z wartościowaniem porównawczym, którego wyrażanie jest ich prymarną funkcją. W gwarach można zaobserwować bardziej zaawansowany rozwój semantyczny przysłówka gorzej zostały w nich odnotowane połączenia, w których ma on jedynie znaczenie kwantytatywne i przestaje wyrażać wartościowanie. Wyłącznie gwarowe są też użycia, w których komparatyw gorszy ma znaczenie ‘bardziej’. W tym znaczeniu występuje on w konstrukcjach składniowych nieznanych współczesnemu językowi ogólnopolskiemu, służąc do tworzenia opisowych form stopnia wyższego przymiotników nazywających negatywnie wartościowane cechy.
EN
In the article the author analyzes the use of comparative forms of evaluative units "zły", "źle" (and their corresponding superlatives) where they function as indicators of intensification. In general Polish the comparatives "gorszy" and "gorzej" in the role discussed refer to objects evaluated negatively and maintain their connection with evaluative comparison the expression of which is their primary function. In dialects we can observe a more advanced semantic development of the adverb "gorzej" — there connections have been noted in which it carries a solely quantitative meaning while it ceases to express evaluation. Use of the comparative "gorszy" in the sense of ‘more’ is only to be found in dialects. This specific meaning is encountered in syntactic structures unknown to the contemporary general Polish language and is used to form descriptive comparative adjectives which identify the qualities evaluated negatively.
Artykuł ma na celu opis i interpretację rozwoju semantycznego przymiotnika „płony” w gwarach. Przymiotnik ten, mający pierwotnie znaczenie 'nieurodzajny', zachował się przede wszystkim w Małopolsce i na Śląsku, na obu tych obszarach pełniąc funkcję jednostki wyrażającej ocenę, w różnym jednak zakresie. W gwarze podhalańskiej doszło do przekształcenia się przymiotnika „płony” w jednostkę ogólnie wartościującą, w gwarach śląskich do powstania jednostki opisowo-wartościującej o znaczeniu 'bez smaku, o mdłym smaku'. Dla porównania pokazano także rozwój omawianej jednostki w odmianie ogólnopolskiej, w której wytworzyły się znaczenia metaforyczne nieznane w gwarach.
EN
The aim of the article is to describe and interpret the semantic development of the adjective "płony" in dialects. The adjective which initially meant ‘infertile’ was mainly preserved in Małopolska and Silesia where it functioned as a unit expressing evaluation, to a different extent though. In the Podhale dialect the adjective "płony" became a unit expressing general evaluation while in the Silesian dialects a descriptive and evaluative one meaning ‘tasteless, bland’. By way of comparison the development of the unit under question has also been depicted in general Polish where metaphorical meanings unknown in dialects appeared.
Folk medicine, studied by ethnographers since the nineteenth century, is a part of folk culture and can only be investigated in its context. The article aims to depict how the presence of ethnomedicine is reflected in language on the level of the lexical system, and specifically in the dialect names of diseases. The author focused on just one group of names influenced by cultural factors, i.e. names determined by folk etiological beliefs. This category of names was discussed using the following examples: miesięcznik – the name of a children’s disease, boża kara, boża wola ‘epilepsy’, poszedło – a Kashubian name of epidemic infectious diseases, names connected morphologically with the verb strzelać, wąsak and related forms meaning ‘pain in the lower back’.