One of the major consequences following the invention and the introduction of movable type printing was the necessity of retraining of a number of people who had been formerly involved in manuscript and incunabula production and dissemination. This article attempts to analyse the issue of introducing this set of new skills, limiting its scope, however, to illuminators only, or, to be more specific, to one exemplary illuminator - the Master of the Wawel Collectarium. Though this anonymous Cracow-based artist from the first half of the sixteenth century is best known from his illuminating works, also his graphic designs for woodblock prints and metal relief plaque bindings are interesting and artistically accomplished. Taking into account the fact that the most illustrious publications of the time were decorated with the illustrations made after his drawings (Chronica Polonorum by Maciej Miechowita (Matiae de Mechovia, 1519-1521) and Contenta de vetustatibus Polonorum by Jodocus Lodovicus Decius (1521), it seems absolutely reasonable and worthwhile to investigate his graphic art works activity more thoroughly.
PL
Jedną z poważniejszych konsekwencji wynalezienia druku była konieczność przekwalifikowania się wielu osób związanych z produkcją książki rękopiśmiennej. Niniejszy artykuł jest próbą analizy owego problemu, skupioną przede wszystkim na iluminatorach, a konkretnie na jednym - Mistrzu Collectarium wawelskiego. Choć ten anonimowy artysta działający w środowisku krakowskim w pierwszej połowie XVI wieku znany jest najlepiej ze swych dzieł miniatorskich (którym zresztą zawdzięcza przydomek), to równie ciekawe i dobre artystycznie są jego projekty graficzne służące do opracowania klocków drzeworytniczych oraz plakiet introligatorskich. Biorąc zaś pod uwagę fakt, że ilustracje wykonane według jego rysunków zdobiły najlepsze wydawnictwa tamtych czasów, m.in. Chronica Polonorum Miechowity (1519 i 1521) i Contenta de vetustatibus Polonorum Josta Decjusza (1521), warto przyjrzeć się bliżej jego graficznej działalności.
Charakterystyka ułomka znalezionego podczas prac inwentaryzacyjnych w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie w tzw. luzach papierowych. Chronologizacja i identyfi kacja znaleziska na podstawie analizy zdobiących go ilustracji. Dziedzice Marka Szarfenberga czy Maciej Szarfenberg? Hortulus animae czy Horae Beatae Mariae Virginis?
EN
The article is an attempt to identify a single, much damaged sheet discovered during inventory taking at the Archdiocesan Archives in Gniezno. An analysis of this historical specimen, especially its graphics content, has made it possible to establish that it is a fragment
The article deals with an interesting discovery made by Władysław Nehring. It concerned eight sheets with a text printed in Polish. They were found in the binding of the box with antique prints from the book collection of the University Library in Wrocław. At first the discoverer thought that the notes must have come from an unknown prayer book from the first half of the 16th century – Hortulus animae. Nehring became famous owing to a brilliant study that, referring to the thesis presented in it, was entitled Pierwsza książka polska. Despite many doubts and remarks implied by the thorough analysis of Pierwsza książka polska the fact is indisputable that the importance of Bernacki’s study is unquestionable. An undeniable advantage of the Hortulus monograph also consists in the unusually mature and precisely elaborated research method that is a blend of typographic, archival and philological methods. The method is difficult, it requires broad knowledge, inquisitiveness, the ability to draw conclusions, and also a lot of patience necessary to conduct a number of in-depth, and first of all laborious, studies.
This article provides the reader with an overview of the printer marks used by printing offices and printing houses in the Polish and Lithuanian Commonwealth from the fifteenth century to the first half of the seventeenth century, i.e. from the time when the colophon, including the printer’s logotype, appeared in a Polish publication for the first time to the times when Polish typography was beset by a particularly pronounced crisis. The adopted chronological timeframe for the purpose of the article includes thus more than a hundred printers’ marks, a large enough number to be attended with the appropriate clarification and classification. A method that allows us to proceed with the task in a most clear way is to isolate individual types, which can be done in relation to particular adopted appropriate criteria. Appropriately, meaning in such a way so that they include each and every aspect of the matter under investigation and make it possible to present it in a most extensive way. In the case of printer marks, these criteria must primarily take into consideration the fact that the latter are not only typografic elements but graphical ones as well, which necessitates an approach in which they should be studied both in view of typography, or, more broadly of the study of the book, and also that of the graphical art. Taking it all into account, the rich and widely diversified group of Polish printer’s marks used from the fifteenth century to the first half of the seventeenth century can be classified according to the three following criteria: chronological, iconographical and those related to the morphology of the book.
PL
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie typologii sygnetów drukarskich stosowanych przez impresorów działających na ziemiach polskich od XV do połowy XVII stulecia, a zatem od momentu, gdy ów element wytłoczony został w polskim druku po raz pierwszy, do chwili, gdy polska typografia (a wraz z nią i sygnet) przeżywać zaczęły wyraźny kryzys. Wydzielony tymi ramami chronologicznymi zbiór liczy ponad 100 znaków impresorskich, a zatem na tyle dużo, by potrzebne, a wręcz konieczne, było jego uporządkowanie. Metodą, która pozwala uczynić to możliwie najprzejrzyściej, jest wyodrębnienie w ramach przedmiotu badań poszczególnych typów, co odbywa się na podstawie odpowiednio dobranych kryteriów. Odpowiednio, czyli tak, by uwzględniały każdy aspekt badanej materii i pozwalały na ukazanie jej w sposób jak najpełniejszy. W przypadku sygnetów drukarskich kryteria te muszą mieć nade wszystko na względzie fakt, że godła impresorskie są nie tylko elementami typograficznymi, ale i graficznymi, co powoduje, że rozpatrywać je należy w świetle zarówno typografii (czy szerzej bibliologii), jak i sztuki graficznej. Wziąwszy to pod uwagę, bogaty i wielce zróżnicowany zespół, jaki tworzą polskie sygnety używane od XV do połowy XVII wieku, uporządkować można na podstawie trzech kryteriów: chronologicznego, ikonograficznego i związanego z morfologią książki.
The present text is based on a book by Emil Zegadłowicz published in 1929 by the poet’s friend, Jan Kuglin. Gawęda poety z typografem [Discourse between a poet and a typographer] was delivered for the first time during the Third Congress of Polish Bibliophiles that took place in Lwów in 1928. Its individual fragments are a point of departure for reflections upon typography at the turn of the twentieth century, especially the beautiful book trend initiated at that time as well as the bibliophile publishing houses and editions that emerged in its wake.
This article attempts to answer the following question: is there a connection between description and illustration in a literary text? We ask this question from the perspective of the editor who has to publish a literary work and therefore must decide whether to include illustrations or not. We refer to the illustrated editions of works by, among others, Stanisław Lem, Eliza Orzeszkowa and Adam Mickiewicz and demonstrate that the decision to illustrate (or not) was motivated by many different factors – aesthetic, patriotic, didactic, technological and economical.
PL
Artykuł jest próbą odpowiedzi na pytanie: czy istnieje ściślejszy związek między opisowością tekstu literackiego a jego ilustrowaniem, przy czym zostaje ono zadane z perspektywy redaktora, któremu w udziale przypadło wydanie utworu literackiego i w związku z tym musi podjąć decyzję o wyposażeniu go w warstwę plastyczną lub o zaniechaniu takiego działania. Przywołując przykłady ilustrowanych wydań utworów między innymi Stanisława Lema, Elizy Orzeszkowej czy Adama Mickiewicza, autorzy pokazują, że za decyzją o ilustrowaniu (lub nie) stało wiele różnych czynników od estetycznych, przez wręcz patriotyczne, dydaktyczne, aż po technologiczne i ekonomiczne.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.