W swoim artykule przedstawiam jedno ze stanowisk w sporze o genezę moralności, budowane z punktu widzenia ewolucjonizmu, a reprezentowane przez psychologów społecznych i innych naukowców, a zwłaszcza prymatologa Fransa de Waala. Istotą dyskusji jest ciągłość rozwoju intelektu ludzi i (innych) zwierząt. Odniosę się do kontrowersji między tak zwaną teorią fasady (moralne skłonności/zdolności nie są wytworem ewolucji; przodkowie człowieka stali się moralni dzięki racjonalnym wyborom) oraz teorią matrioszki (podstawa moralności – empatia – pochodzi i rozwinęła się na drodze ewolucji). Jeżeli jednak zaakceptujemy tezę o ewolucyjnym pochodzeniu ludzkiej moralności, czy potrzebujemy jeszcze w naszym jednostkowym i społecznym życiu idei Boga jako prawodawcy, zarządcy i sędziego, która wydaje się być fundamentalna dla pedagogiki religii? I jeżeli fundamenty ludzkiej moralności są wrodzone, jako powinniśmy zmienić ideę edukacji religijnej?
EN
In my article, I present the statements about the genesis of morality from the evolutionary point of view, represented by social psychologists and other scientists, especially primatologists (Frans de Waal). The core of the discussion is the mental continuity between humans and (other) animals. I will discuss the controversy between so called “veneer theory” (moral tendencies/abilities are not created by evolution; human ancestors became moral by the rational choice) and “Russian doll theory/model” (the fundament of morality, empathy, is generated and developed by evolution). If we accept the thesis about evolutionary origins of human morality, do we still need in our individual and social life the idea of God as a holy lawgiver, governor and judge, which seems to be fundamental for religious pedagogy? If the sources of human morality are innate, how shall we change the idea of religious education?
My paper is a kind of commentary on Paedagogia Christiana 2/44 (2019): Religious Education and the Development of Subjectivity. I consider three meanings of the term ‘subjectivity’: 1) specifically human, constant ability/disposition/potentiality; 2) changing and dynamic actualisation of this potentiality; 3) an authority as a result of being human. I also mention descriptive and axionormative functions of this concept in the context of religious education.
PL
Tekst stanowi swoiste pendant do tomu Paedagogia Christiana, poświęconego rozwojowi podmiotowości (Religious Education and the Development of Subjectivity, 2/44 (2019)). Odróżniam trzy znaczenia terminu „podmiotowość”: 1) specyficznie ludzka, stała i nieutracalna zdolność/dyspozycja/potencjalność; 2) zmienna i dynamiczna aktualizacja tej potencjalności; 3) uprawnienie wynikające z faktu bycia człowiekiem. Wskazuję również na funkcję opisową i aksjonormatywną, którą pełni pojęcie podmiotowości w kontekście edukacji religijnej.
The article concerns the concept of toleration and its paradoxes, which appear in the contemporary Polish educational literature. After the brief presentation of the most important questions about the toleration, the author investigates the concepts of toleration, expressed especially in the literature for teachers, and finally focuses on logical (semiotic) problems of these concepts.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.