Search results

1

Boris Jocov a Čechy (Nad první reprezentativní bibliografií popraveného bulharského bohemisty a slavisty)

100%

Černý M.

Studia Ethnologica Pragensia

|

2020

|

issue 2

49-83

EN

The text critically comments publication Boris Yotsov. Biobibliografiya (2018), an annotated list of works by Boris Jocov (1894–1945) and texts written about him. This professor of the university in Sofia, important personage of literary history, Czech studies, Bulgarian studies, and Slavic studies, was, because of his „pro-fascist“ attitudes and involvement in two governments (1942–1944) as Minister of Public Education, executed. After this, Jocov’s name — because of new cultural politics after September the 9th 1944 — was forcefully expelled from both public and academic awareness. His many publications were forbidden to cite in academic texts, although results of his investigations were non-ethically appropriated by several Bulgarian slavists who presented them as their own. Writings of Jocov start to return to general public cultural awareness since 1989, especially after publication of groundbreaking monography Opera Slavica ili Nazad kăm Boris Yotsov (1995) by V. Todorov. Main aim of the presented text is focused on bibliographical additions documenting „Czech trace“ of Jocov in wider meaning of the word; presented are his studies in Prague (1923–1925), his dissertation on poet and translator from Polish O. Mokrý, reception of his texts in Czech newspapers (J. Páta was the one who informed about them most systematically), Jocov’s own texts, which were partly published in the Czech lands and which were not documented in above mentioned bibliography, as well as general incentives of his works which influenced Czech Bulgarian and Slavic studies (V. Bechyňová, M. Černá, D. Hronková, Z. Urban, etc.).

2

Czy potrzebna jest nowa historia literatury rosyjskiej XX wieku?

100%

Fast P.

Przegląd Wschodnioeuropejski

|

2023

|

vol. 2

337-348

EN

This paper consists of an analysis of the newest synthesis of 20th Century Russian literature published in Poland, written by Vasiliy Shchukin, a scholar affiliated with Jagiellonian University in Kraków. The author of the analysis shows how subjective and sometimes unprofessional some parts of the analyzed book are.

3

Vieux visage, nouveaux regards : Histoire, Forme et Sens en littérature. La Belgique francophone. Tome 3 – L’évitement (1945–1970) de Marc Quaghebeur

100%

Giraud-Claude-Lafontaine M.

Romanica Cracoviensia

|

2024

|

vol. 24

|

issue 1

87-89

EN

The article discusses Histoire, Forme et Sens en littérature. La Belgique francophone. Tome 3 – L’ Évitement (1945–1970) by Marc Quaghebeur. The book is the third volume of the ambitious work led by the researcher for some years. It sheds light on the complexity of a period simply described as “centripetal”, but in reality containing the seeds of the changes brought later by the Belgitude. The author’s wide-ranging work also enables us to rethink the relationship between history, society, writers and literature, based on the history of a culturally dominated people, which places this work at the heart of current thinking.

4

Zdobyć awangardę [rec. Aleksander Wójtowicz: Nowa Sztuka. Początki (i końce). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017, ss. 280.]

89%

Baron-Milian M.

Śląskie Studia Polonistyczne

|

2017

|

vol. 10

|

issue 2

273-281

EN

The text discusses the most important theses of Aleksander Wójtowicz’s study devoted to the circles of New Art and it subjects them to critical reading. The author focuses primarily on confrontation of various narrative lines, which we encounter outside the mainstream research on the interwar avant-garde. What seems especially interesting is how Wójtowicz captures the history of the literary experiment as a space of oppression and exclusion, and above all, the struggle for discursive domination, in which gradually New Art was superseded by the avant-garde.

5

Edytorstwo jako historia literatury. Rec.: Tomasz Chachulski, Edytorstwo jako historia literatury i inne studia o poezji XVIII wieku. Warszawa 2019

88%

Wdowik A.

Pamiętnik Literacki

|

2020

|

vol. 111

|

issue 1

240-249

PL

Recenzja omawia książkę Tomasza Chachulskiego poświęconą edytorstwu tekstów oświeceniowych. Jest to 14 esejów dotyczących kultury literackiej oraz poezji XVIII wieku. Eseje te pogrupowane zostały w trzy części tematyczne: „Szukanie kształtu”, „Szukanie sensów” oraz „Szukanie źródeł”. Według recenzentki poprzez omawianie historii edycji konkretnych utworów literackich Chachulski dowodzi, że nie tylko w teorii, lecz także w praktyce edytorstwo może być współcześnie rozumiane jako historia literatury.

EN

The review discusses Tomaaz Chachulski’s book on the editing of the texts of the Enlightenment. It consists of 14 essays referring to the 18th century literary culture and poetry and are arranged into three thematic parts, namely “Szukanie kształtu” (“Looking for shape),” “Szukanie sensów” (“Looking for sense),” and “Szukanie źródeł” (“Looking for source).” In the reviewer’s assessment, analysing the history of individual piece editions, Chachulski proves that not only in theory, but also in practice, editing may be presently understood as a literary history.

6

O przerzutni

88%

Mastalski A. S.

Zagadnienia Rodzajów Literackich

|

2023

|

vol. 66

|

issue 1

157-180

EN

The author explores the limitations of art based on the potential sources of inspiration for Michel Houellebecq’s The map and the territory. The dialectic of art is questioned upon its links to capitalism, the sustainability of art and the artist when it comes to the confidence of realization of one’s ideas. The map-territory relation creates space for expressing the dynamics between the idea itself, its representation and what it entails when it comes to existing or perceived notions of delineation between the natural order (substance, materialization) and modernity (abstraction, impression). Houellebecq’s character gives precedence to the idea, and as in non-art, its serving as a conduit for natural expression, at the same time sets a limit to human expression, culminating in nature overcoming culture. Suggesting that both nature and (idea) art deriving from it can be brutal in their own ways. The inquiry consists of trying to unearth the identity of an artist and doing so by using biofictional practices to draw a connection with, but not limited to, a conceptual creator, Douglas Huebler. Intersection of the conceptual modes of reality with the reality itself in art is inevitable. With art, the onus is in respecting the two worlds with their separate qualities, bonding the differences without negating nor assimilating them; stretching the limits of creation both in the artist and what constitutes art as a whole. Hence, the border, as John Ruskin would say, lies within the mystery of life and art.

7

Os dereitos das mulleres no teatro (de homes) das Irmandades da Fala

88%

Tato Fontaíña L.

Itinerarios

|

2014

|

vol. 20

71-88

GL

Para contextualizar o tema, este artigo comeza expoñendo a situación das mulleres no teatro galego das primeiras décadas do século XX, atendendo á súa participación nas actividades dramáticas como escritoras, tradutoras, actrices e tamén, desde a perspectiva da temática, como protagonistas das obras da época, as do teatro social ou teatro de tese. Móstrase a escasa presenza de escritoras, así como os prexuízos sociais que tiñan que superar para traballar como actrices; canto ao tratamento que recibían no teatro de tese, proba que as mulleres das clases populares aparecían como vítimas propiciatorias dos poderosos. Entre 1920 e 1936, fronte a unha única dramaturga, Herminia Fariña Cobián (1904-1966), cuxa obra non chegou até a actualidade, houbo catro dramaturgos galegos que escribiron, e estrearon, algunha peza destinada a defender a igualdade de dereitos para as mulleres, tres deles do grupo xeracional das Irmandades da Fala e o cuarto, da Xeración das Vangardas: Donosiña (1920), de Xaime Quintanilla (; Entre dous abismos (1920), de Antón Vilar Ponte Ponte (1881-1936); A tola de Sobrán (1920), Francisco Porto Rey (1876-1941); María Rosa (1921), de Gonzalo López Abente (1878-1963) e Branca (1934), de Luís Manteiga ((1903-1949). O corpo do artigo está constituído pola análise destas obras e a reacción que provocaron nos sectores máis conservadores.

8

Nově o sovětské poezii: k otázce vědecké práce

75%

Machoninová A.

Česká literatura (Czech Literature)

|

2012

|

vol. 60

|

issue 1

111-118

9

Faszination „Monk“: Richard Voß’ Novelle Der Mönch von Berchtesgaden (1891) in ihren Beziehungen zu Matthew Gregory Lewis’ Roman The Monk (1796) und Ambrose Bierce’ Erzählung The Monk and the Hangman’s Daughter (1892)

75%

Baumann C.

Orbis Linguarum

|

2019

|

issue 53

5-25

EN

Bestselling author Richard Voss was one of the literary pioneers of naturalism in the German Empire. Until the 1880s he wrote numerous naturalistic works. Among those works there is the now forgotten tale Der Mönch von Berchtesgaden which had been translated into English by Ambrose Bierce. Bierce’s version The Monk and the Hangman’s Daughter became successful. The new punch line of the translation indicates that Bierce was familiar with Voss’s most important literary source: Matthew Gregory Lewis’s famous novel The Monk. The essay examines the so far unnoticed connection between those three texts and Lewis’s impact on the naturalistic period.

10

Člověk a stroj v české kultuře 19. století

75%

Piorecký K.

Česká literatura (Czech Literature)

|

2012

|

vol. 60

|

issue 4

637-640

11

Autor „Powrotu posła”. Uwagi o recepcji twórczości Juliana Ursyna Niemcewicza w PRL-u

75%

Dąbrowicz E.

Pamiętnik Literacki

|

2020

|

vol. 111

|

issue 1

199-216

PL

Artykuł ukazuje postać Juliana Ursyna Niemcewicza, jedną z osobistości życia literackiego i politycznego końca XVIII wieku i pierwszej połowy XIX stulecia. Obfita twórczość pisarza dopiero od niedawna interesuje historyków literatury w pełnym wymiarze. Spóźniona naukowa recepcja ma źródło w specyfice podejścia do dzieł Niemcewicza w PRL-u, kiedy to „Powrót posła” wprowadzono na listę lektur szkolnych i wydawano w masowych nakładach, a zarazem większą część dorobku pisarza skazano na zapomnienie. Autora „Powrotu posła” włączono do zastępu pisarzy tzw. postępowych, dobrze widzianych w realiach pojałtańskich. Dzieła późniejsze, które po 1795 roku wyszły spod pióra Niemcewicza, cieszącego się autorytetem społecznym, uprawiającego pisarstwo zaangażowane politycznie (akcenty antyrosyjskie), nie poddawały się tego rodzaju manipulacji. Zainteresowanie całym dorobkiem pisarza wzrosło wtedy, kiedy badacze przywrócili cezuralność daty 1795 roku, co nastąpiło dopiero u schyłku PRL-u.

EN

The article presents Julian Ursyn Niemcewicz, a figure of the literary and political life of the end of the 18th c. and the first half of the 19th c. The writer’s rich creativity in its full form has only recently arisen interest of literary historians. The belated academic reception has its source in the specific approach to the reading of Niemcewicz’s works in the Polish Peopole’s Republic when “Powrót posła” (“Return of the Deputy)” was introduced into the school canon and published in mass edition, thus consigning the remaining pieces to oblivion. Niemcewicz was included into the group of so-called progressive writers, and welcome in the post-Yalta realities. His later works, written after the year 1795 by an authority who produced socially-committed literature (anti-Russian tones), did not undergo such manipulation. Interest in Niemcewicz’s entire creativity increased when researchers restored the year 1795 as a turning point, and that took place at the decline of the Polish People’s Republic.

12

Conceptualizing Literary History: A Survey of Poetics in Czech Fiction 1860–1910. Part Two

75%

Charypar M.

Bohemistyka

|

2024

|

vol. 24

|

issue 2

154-173

EN

The article provides an innovative model of poetics (or isms, styles, etc.) in Czech prose in the latter half of the long 19th century. It gives an overview of seven individualized and mutually distinct poetics, including ideal, analytical, and psychological realisms, Parnassism, naturalism, impressionism, and decadence. The individual poetics do not represent periods, but exist in parallel, allowing confrontations and intersections either within the author’s work or in a specific text, as in the model of Czech literature developed by Dalibor Tureček in the past decade. They are always set in the context of European literature and supported by many illustrative examples. The model is not only typological, but also assumes a diachronic perspective, which can be developed in future scholarly work on the history of Czech literature. The aim is to create a system that can potentially be applied not only to Czech fiction, but possibly also to poetry or drama, in other periods and literatures. Part Two of the article concentrates on psychological realism, Parnassism, naturalism, impressio- nism, and decadence.

13

Conceptualizing Literary History: A Survey of Poetics in Czech Fiction 1860–1910 (Part One)

75%

Charypar M.

Bohemistyka

|

2023

|

vol. 23

|

issue 3

394-408

EN

The article provides an innovative model of poetics (or isms, styles, etc.) in Czech prose in the latter half of the long 19th century. It gives an overview of seven individualized and mutually distinct poetics, including ideal, analytical, and psychological realisms, Parnassism, naturalism, impressionism, and decadence. The individual poetics do not represent periods, but exist in parallel, allowing confrontations and intersections either within the author's work or in a specific text, as in the model of Czech literature developed by Dalibor Tureček in the past decade. They are always set in the context of European literature and supported by many illustrative examples. The model is not only typological, but also assumes a diachronic perspective, which can be developed in future scholarly work on the history of Czech literature. The aim is to create a system that can potentially be applied not only to Czech fiction, but possibly also to poetry or drama, in other periods and literatures. Part One of the article concentrates on a general overview and on ideal and analytical realisms.

14

Literary history as bestseller: the life and opinions of a fraudulent philologue

75%

Patraș R., Patraș A.

Romanica Cracoviensia

|

2023

|

vol. 23

|

issue 4

569-583

EN

In this article we reveal the publishing ventures of Octav Minar (1886-1967), one of the Romanian authors that was disesteemed by fellow literary historians on account of his counterfeiting acts such as forgery, plagiarism, plastography or trick photography. Related to the book market of interbellum Romania, Minar was frequently branded as the “man-of-the-day” while his publications followed the logic of the “hand-in-glove” ephemerides Notwithstanding the challenges of the term “bestseller,” we turned to it so as to better describe Minar’s cultural products as multiple-layered offers, catering for both low-brow and high-brow readership and seizing signals from both public’s expectations (myth-making, melodrama, sensation, narrative simplicity) and enormous patrimonial gaps (editing the classics, writing the recent authors’ biographies). After a careful examination of Minar’s works, we reached the conclusion that he was an exceptional entrepreneur of letters and, nonetheless, a literary historian endowed with a “melodramatic imagination” as well as with a playwright’s and a genre novelist’s plume. A swift intuition of marketing basics helped him realize, quite rapidly, that historical facts and documents could be merchandized: this is how his impressive collection of Romanian writers’ miscellanea was wrapped as a commodity for the public. If the juridical and moral aspects of his literary ventures were put in between brackets, we would discover an astonishing and ingenious personality who glided between different speech registers, and popularized literary history as a genre belonging to the big tent of mass culture. We should thus take into consideration that the logic of the paraliterary circuit can also be applied to literary history. Boiled down to essentials, counting on citations and on minimal critical comments, spiced with images (facsimile and pictures), Minar’s literary histories had their share in speeding the process of cultural literacy of average Romanian readers and in institutionalizing literary ideas.

15

O nouă perspectivă asupra literaturii române din perioada postcomunistă. Mihai Iovănel, Istoria literaturii române contemporane: 1990–2020

75%

Bartosiewicz-Nikolaev O.

Romanica Cracoviensia

|

2022

|

vol. 22

|

issue 1

121-128

EN

The article addresses Mihai Iovănel’s 2021 History of Contemporary Romanian Literature: 1990–2020, the first history of Romanian literature that presents the development of Romanian post-communist prose and poetry. Iovănel’s book sparked a heated debate among literary critics, historians and writers, because it discusses and redefines prevalent concepts in Romanian literary theory and criticism, focusing on the extraliterary (political, social, economic) conditioning of literary production and inscribing Romanian literature into the system of transnational literary interactions. The paper shows thus the most important assumptions of Iovănel’s work and discusses the critical reception of the volume among Romanian intellectuals

16

Historická perspektiva v literární kritice — k proměně kritického psaní Arna Nováka v desátých letech

63%

Tichý M.

Slovo a smysl - Word & Sense

|

2017

|

vol. 14

|

issue 27

32-38

EN

The paper focuses on some aspects of Arne Novák’s practice of criticism in the 1910s, especially on the issue of applying a historical perspective while judging contemporary literary production. The transformation of this perspective in the confrontation with newborn avant-garde concepts (completing the vision of a better future with the appraisal of past-time literature, above all the Czech poetry of the second half of the 19th century) is the corner-stone of Novák’s traditionalism. The performed analyses indicate, nevertheless, that the proclaimed program of the return to the tradition does not establish the ‘traditionality’ as a particular demand laid out in the reviewer’s practice; it is rather the foreknowledge that the tradition is just happening in the contemporary Czech literature.

17

[Rev.:] Nieukerken Arent, van~, Perspektywiczność sacrum ; szkice o Norwidowskim romantyzmie, Fundacja „Centrum Międzynarodowych Badań Polonistycznych”, Instytut badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Warszawa : Instytut Badań Literackich PAN Wydawnictwo, 2007, s. 395, indeks, summary, seria: Badania Polonistyczne za Granicą. t. 17

63%

Kudyba W.

Religious and Sacred Poetry: An International Quarterly of Religion, Culture and Education

|

2013

|

issue 1(1)

123-128

PL

Arent van Nieukerken od wielu lat uczestniczy w pracach polskiego środowiska norwidologicznego, jest autorem wielu cennych artykułów, i ogłoszonej obszernej rozprawy Perspektywiczność sacrum. Szkice o norwidowskim romantyzmie. (Warszawa 2007). We wstępie do niej natrafiamy na wyjaśnienie: „pojawiło się więc wyzwanie, żeby twórczość Norwida interpretować mniej anachronicznie. Należało w związku z tym po pierwsze ujmować immanentnie świat przedstawiony Norwidowskich utworów, rodzaj podmiotowości cechującej obracających się w nim protagonistów, wreszcie status autora, następnie zaś ów organizujący się wokół pewnej odmiany sacrum świat rozpatrywać w kontekście światoodczucia (polskiego) romantyzmu. Taki właśnie był rodowód niniejszej książki […]” (s.10). Sacrum perspektywiczne. Wydaje się, że kilka uwag wypada poświecić samemu tytułowi rozprawy. Pojawiają się w nim dwie kategorie – kluczowe dla podjętych w pracy decyzji metodologicznych. Od sposobu ich rozumienia uzależniony jest model podjętych analiz. Najpierw zatem „perspektywiczność”. Autor wyjaśnia, że pojęcie to zadomowione jest w epistemologii, a jego źródłem są pisma Friedricha Nietzschego (por. uwagi na s. 31-32) – nie tłumaczy jednak obszerniej filozoficznych kontekstów terminu wydobywanych w pracach poświęconych autorowi Wiedzy radosnej. Pojawia się w nich przede wszystkim problem nietzscheańskiego relatywizmu, a także opinia, że ów relatywizm ma charakter niedogmatyczny, tj. nie odrzuca pojęcia prawdy, akcentując fakt, że nie jesteśmy w stanie poznać jej w sposób absolutny, a każda ludzka próba jej zrozumienia jest nieuchronnie „perspektywiczna”, tzn. pozostaje uwikłana w konteksty. Nie posiadając ostatecznej perspektywy poznawczej, skazani jesteśmy na porównywanie rozmaitych perspektyw ze sobą, tylko w taki sposób jesteśmy bowiem w stanie uwolnić się od poznania stereotypowego, od pokusy absolutyzacji jednego z punktów widzenia, osiągając coraz głębszy wgląd w rzeczywistość. Wiele wskazuje na to, że właśnie tak rozumie perspektywiczność autor omawianej rozprawy. Odnoszę nawet wrażenie, że omijając zagadnienie relatywności poznania, akcentuje przede wszystkim napięcie pomiędzy poznaniem świadomym siebie i siebie nieświadomym, zamkniętym i otwartym-pytającym, stereotypowym i „perspektywicznym”. Tytułowa formuła Perspektywiczność sacrum ma, w moim przekonaniu, charakter eliptyczny. Tok rozważań przyjętych w rozprawie (konsekwentnie eksponujący wątki teoriopoznawcze) pozwala przypuszczać, że chodzi autorowi właśnie o perspektywiczność postrzegania sacrum. Chodzi w dysertacji – tak myślę – o ukazanie, na ile wpisane w utwory Norwida modele poznawania transcendencji różnią się od postrzegania nieperspektywicznego i jaką wizję człowieka i jego egzystencji implikują. Ostatnie spośród wskazanych pytań można by sformułować odwołując się do kategorii heideggerowskich: kim jest byt, którego istotą jest rozumienie perspektywiczne? Nie tylko myśl Heideggera, ale i sposób jej prowadzenia stanowią ważne, choć nie zawsze wyraźnie przywoływane tło podejmowanych w książce rozważań. A sposób rozumienia kategorii sacrum? Jej korzenie tkwią w pracach o nachyleniu kulturoznawczym, uchwytujących transkulturowe cechy doświadczeń religijnych – ich komponentów „podmiotowych” i „przedmiotowych”. Nowoczesną definicję sacrum zawdzięczmy Rogerowi Caillois i jego książce pt. Człowiek i sacrum. Szczególny impet nadał temu terminowi Mircea Eliade. To właśnie dzięki niemu stał się on dobrem wspólnym całej humanistyki, w tym – literaturoznawstwa (w Polsce kategorię tę spopularyzowała tzw. „lubelska szkoła” badań sakrologicznych, której założycielem był Stefan Sawicki). Czy w omawianej rozprawie ma ona jednak takie samo znaczenie, jak w pracach filozofów religii i polskich badaniach literackich? Wydaje się, że nie. Autor nie określa sposobu jej rozumienia, przyjętego w podjętych przez siebie analizach. Ponieważ jednak semantyka pojęcia nieuchronnie obecna jest w nich w sposób implicytny, można pokusić się o próbę wyśledzenia intencji badacza. Brak w rozprawie odniesień do prac religioznawczych, pojawiają się natomiast wyraźne odniesienia do teorii poznania. Pozwala to mniemać, że sacrum jest w pracy dra Nieukerkena uwikłane przede wszystkim w kontekst filozofii, jawi się jako korelat procesów poznawczych, a nie jako komponent religijnego doświadczenia (racjonalizowanego niekiedy w skomplikowanych systemach teologicznych). Jego synonimami są w pracy właśnie kategorie filozoficzne – jak Transcendencja czy Absolut. Nie oznacza to oczywiście, że nie pojawia się w dysertacji kategoria egzystencji. Jest wręcz przeciwnie, wydaje się ona kluczowa. Pojmowana jest jednak – jeśli dobrze odczytuję intencje autora – po heideggerowsku, jako realizacja procesu rozumienia. We wprowadzeniu czytamy: „Rozwiązując sakralną zagadkę swojego bytu poprzez objawienie sakralnej istoty świata, człowiek ujmuje siebie jako istotę pytającą – pyta zaś o istotę bytu pytającego o egzystencję «kapłana bezwiednego i niedojrzałego»” (s. 13). Zasadniczym metodologicznym zapleczem badań dra Nieukerkena jest historia idei. Jeśli dobrze rozumiem zamysł autora, chodzi mu o pokazanie sporu Norwida z jego własną współczesnością – o koncepcję człowieka i jego losu. Ściślej rzecz ujmując – o to, w jaki sposób można bronić transcendentnych podstaw osobowości wobec roszczeń tych spośród nowoczesnych prądów kulturowych, które programowo wykluczają z pola widzenia perspektywę sakralną. W rozległej, trudnej już dziś do ogarnięcia literaturze przedmiotu Norwidową linię obrony przedstawiano dotąd m.in. na tle dziewiętnastowiecznych i współczesnych nurtów teologicznych, wskazywano także na związki koncepcji poety z dawnym i nowoczesnym personalizmem. Omijając najbliższe „środowisko interpretacyjne” badań nad Norwidem, autor rozprawy sytuuje twórczość poety w pobliżu wybranych elementów myśli nietzscheańskiej (i jej ponowoczesnych interpretacji) – a także pośród tych spośród odgłosów współczesnej teologii, które bywają inspirowane aparatem pojęciowym Martina Heideggera (myślę m.in. o poglądach Paula Tillicha, choć jego nazwisko nie pojawia się w rozprawie). Wydaje się, w każdym razie, że podjętej w rozprawie decyzji o rezygnacji z dość klarownego układu odniesienia, jakim jest dorobek norwidologii, towarzyszy także decyzja o „zaszyfrowaniu” kontekstu filozoficznego. Czytelnik odnosi wrażenie, że idea, której obecność próbuje się wytropić w pismach poety, jest co prawda inspirowana pismami filozofów, jawi się jednak przed nami w kształcie tak dalece przetworzonym, że skłonni jesteśmy uznać, iż jej twórcą jest przede wszystkim autor rozprawy. Mamy zatem w książce do czynienia z rozmaitymi mechanizmami autonomizacji dyskursu badawczego z myślą żarliwą, monologową, dyktowaną pasją i właśnie dlatego przechodzącą pospiesznie obok kontekstów ułatwiających jej zrozumienie, ledwo napomykającą o swoich źródłach, rozpędzoną, niepowstrzymaną, przekraczającą granice rozdziałów, aneksową, nieustannie podróżującą, nie tylko dyskursywną, ale i ekskursywną (słusznie rozmaite fragmenty autor nazywa ekskursami). Jej autor nieustannie w zaskakujący sposób przemieszcza się od analiz konkretnych tekstów i fraz do ogólniejszych refleksji – odnosząc pierwsze do drugich, aby się wzajemnie oświetlały. Ciągle także przenosi uwagę z jednego zjawiska na drugie, z fragmentu tekstu na fragment kontekstu, z pewnych ogólnych rozważań nad poznaniem i egzystencją na szczegółowe uwagi dotyczące jednego drobnego fragmentu literackiego dzieła. Nie tylko zatem utrudnia czy nawet – w pewnych momentach – uniemożliwia dialog, ale i stawia czytelnika w niełatwej sytuacji poznawczego fiaska. Zostawiając go daleko za sobą, zmusza do wędrówki mozolnej, bo oświetlanej jedynie ciemnym blaskiem przekonania, że każda próba re-konstrucji jego poglądów musi być próbą autentyczną – to znaczy: nieudaną i nieudolną. Perspektywy uchylenia się od obowiązku zreferowania myśli autora wydają się niezwykle atrakcyjne… Niech będzie mi wolno jednak choć w niewielkim stopniu do niej nawiązać. Z rozmaitych fraz powracających w autorskim dyskursie, z czegoś, co chciałoby się nazwać „problemowymi leitmotivami” wyłania się – tak mi się wydaje – dynamiczna wizja ludzkiego bycia-w-świecie, wizja człowieka przemienianego i przemieniającego (się). Początkiem przemiany jest praca (samo)świadomości. Czas deprywacji jest czasem przygotowującym pytania o sens stereotypowego świata. Stając się kimś pytającym, stajemy się „osobą”, zatem kimś otwartym na nowy projekt bycia, otwartym na objawienie, które jest wówczas w stanie – pośród najbardziej codziennych spraw i rzeczy – rzeczywiście się zrealizować. Objawienie to przemienia zarówno podmiot, jak i postrzegany przezeń świat. Podmiot odkrywa swe zapośredniczenie w Bogu – „rozpoznając i aktualizując swoje istotowe podobieństwo do Chrystusa” (s. 13). Świat, który teraz widzi, jego czas i jego przestrzeń – modelowane są przez ów źródłowy fakt immanentyzacji transcendencji (s. 14). Zdaję sobie sprawę z nieuchronnej niepełności – schematyczności i uproszczonego charakteru powyższych uwag, chodzi mi jedynie o to, by podkreślić, że interpretacyjnym horyzontem dokonywanej przez badacza lektury Norwida jest właśnie taka koncepcja ludzkiego bytowania – to na jej obecność w pismach poety wskazuje interpretator. Ona również, zdaniem autora rozprawy, decyduje o osobności pisarza na mapie polskiego i europejskiego romantyzmu. W kolejnych rozdziałach dysertacji, odwołując się do wybranych utworów autora Vade-mecum, Arent van Nieukerken odsłania rozmaite aspekty nakreślonej wyżej wizji ludzkiego bycia-w-świecie. W rozdziale pierwszym nowela „Stygmat” okazuje się utworem ukazującym perspektywiczność jako ideę rezultatywną wszelkiego poznania, a wiersz Toast-fantazja – „unaocznia samą perspektywiczność każdej konkretnej niepowtarzalnej sytuacji, wyznaczając jej granice, a jednocześnie otwierając jej przestrzeń na to, co jest ze swojej istoty ponad wszelką perspektywę […]” (s. 39). Człowiek zaś ujawnia przesłanie, iż „dzięki wcieleniu transcendentnego pierwowzoru każda partykularna egzystencja ma szansę […], by się uświęcić (s. 45). Niewielki rozdział drugi poświęcony jest Quidamowi, autor szczególną uwagę zwraca na mechanizmy społecznej alienacji i „uanonimowienia”, a zarazem na skłonność Norwida, by właśnie one mogły stać się symbolem ludzkiej przemiany i swoistego „uchrystusowienia” bohatera. Obszerny rozdział trzeci to pasjonująca analiza Assunty. Szkoda, że badacz nie odwołał się do prac innych niż rozprawa Arcimowicza. Myślę zwłaszcza o artykule Krzysztofa Trybusia pt. Assunta jako poemat metafizyczny. O metafizyczność chodzi bowiem też autorowi rozprawy. Poemat jest przezeń czytany jako metafizyczna podróż poznawcza: „Narracja i organizacja świata przedstawionego utworu są podporządkowane spojrzeniu autora, który chce udowodnić (unaocznić), że świat ludzkich konwencji [...] i «prawd realnych» [...] jest tylko jedną, i w dodatku nie najbardziej istotną stroną rzeczywistości. Rzeczywistość jest bowiem brzemienna cudownością” (s. 95). Odkrywając ją[,] protagonista osiąga płaszczyznę „jedności i równoczesności różnorodnych perspektyw w perspektywie perspektyw, która dla mnie (dla protagonisty) nie przestaje być perspektywą” (s. 124-125). Rozdziały czwarty i piąty mają charakter porównawczy. W pierwszym z nich historiozoficzne poglądy Norwida konfrontowane są z myślą Augusta Cieszkowskiego. Drugi to swoista mozaika kontekstów i odniesień. Norwid pojawia się tu jako partner dialogu z Teofilem Lenartowiczem, Adamem Mickiewiczem, Zygmuntem Krasińskim, Bohdanem Zaleskim i pismami Seweryna Goszczyńskiego. Płaszczyznami/tematami rozmowy okazują się zagadnienia mitu miasta i wsi, toposu wygnańca, obrazu nowoczesnej cywilizacji i postępu oraz dziejowej misji Słowian. Choć i w tym rozdziale nie brak ciekawych konceptów badawczych, rozmaitość odniesień z pewnością mocno utrudniła analityczną rzetelność. Właśnie osobliwość odniesień stanowi jednak ważny walor rozprawy. Była dotąd mowa o filozoficznym uwikłaniu podstawowych narzędzi badawczych, spożytkowanych w dysertacji, bywa jednak w niej i tak, że autor zestawia rekonstruowaną, wydobywaną z literackiego tekstu myśl Norwida z poglądami konkretnego filozofa. Myślę zwłaszcza o ważnym, pobudzającym do myślenia aneksie do rozdziału drugiego. W rozważaniach nad Assuntą pojawia się m.in. interesująca kategoria „konkretu-symbolu” – w aneksie, autor przekonuje, że „przypomina [ona] pod pewnymi względami utworzone przez Jaspersa pojęcie «szyfr»” (s. 217). Nieco wcześniej zaś porywająco analizuje zagadnienie symbolizmu Norwida i Baudelaire’a, ukazując, w jaki sposób Norwidowy konkret-symbol przeciwstawia się wizji świata, artysty i sztuki – wpisanej w kategorię Baudelairowskiego symbolu (myślę o uwagach na s. 163-175). W innym miejscu zostawia obok siebie obrazy Chrystusa – te kreślone w twórczości autora Assunty i te, które kreuje w swoich utworach Alfred de Vigny (s. 213-214). Myślę, że istnieje pewna wspólna nić łącząca te i inne komparatystyczne analizy poczynione w rozprawie. Za każdym razem ich efektem jest usytuowanie Norwida blisko naszej współczesności. Wydaje się – była o tym mowa – że nie mamy tu do czynienia z przypadkowością, lecz konsekwentną realizacją drobiazgowo opracowanego projektu. Na okładce książki pojawia się zdanie, że interpretacje Arenta van Nieukerkena prowadzą nas „od wielkich pytań europejskiego romantyzmu do fundamentalnych pytań współczesności”. Myślę że wektor analiz podjętych w dysertacji skierowany jest w stronę przeciwną – od współczesności ku romantyzmowi. Sądzę, że swoją świeżość interpretacyjną rozprawa zawdzięcza właśnie temu, że fundamentalne pytania współczesności (o podmiot, przedmiot, naturę poznania itp.) zadano tu twórczości dawniejszej, pokazując, iż w istocie wciąż należy ona nie tylko do romantycznej, ale i do naszej teraźniejszości.

18

Literární historie jako paměť čtenářské zkušenosti. K pojetí konkretizace u Romana Ingardena a Jana Mukařovského

63%

Grigorov D.

Slovo a smysl - Word & Sense

|

2019

|

vol. 16

|

issue 32

176-183

EN

The article argues that a rethinking of the idea of concretization, which in Roman Ingarden’s book Das literarische Kunstwerk (1931) changes the identity of literary work, is transformed into a subject of structural literary history in Jan Mukařovský’s interpretations of Karel Hynek Mácha’s work (1936). The author describes the act of transformation with reference to a debate on Ingarden’s phenomenological aesthetics in which René Wellek criticizes the philosopher’s non-historical point of view and his whole concept of literature.

19

Teze k literární struktuře takzvaně náboženskyvzdělavatelné

63%

Brückner W., Kvapil J.

Česká literatura (Czech Literature)

|

2013

|

vol. 61

|

issue 6

910-918

20

O szaleństwie edytorów w perspektywie ratio i praxis

63%

Strzyżewski M.

Pamiętnik Literacki

|

2020

|

vol. 111

|

issue 4

45-56

PL

Esej poświęcony jest rozważaniom na temat nieracjonalnych zachowań niektórych edytorów literatury polskiej, które prowadzą do porażek naukowych i wydawniczych. Ich przyczyną jest zazwyczaj niedostateczne uwzględnianie w działalności edytorskiej zmieniających się uwarunkowań technologicznych oraz problemy z właściwą organizacją pracy zespołowej. Sytuacja, w której dziś funkcjonuje humanistyka oraz edytorstwo jako jedna z jej podstawowych dziedzin wymusza na filologach ciągłe doskonalenie warsztatu naukowego, przystosowywanie go do nowego oprogramowania i możliwości technicznych, wymusza też konieczność zaprzestania praktykowania dawnych form organizacji pracy. W eseju podkreślono właśnie praktyczne nastawienie i racjonalność naukową jako warunki powodzenia przedsięwzięć, albowiem edytorstwo to dziś nade wszystko domena konkretu, w której pomysł, często w swojej istocie idealistyczny (szalony), zderza się z rzeczywistością tekstu, z jednej strony, oraz praw ekonomii – z drugiej, a te nie zawsze dostatecznie brane są pod rozwagę i namysł w pracy badawczej.

EN

The essay is devoted to considerations about irrational behaviour of some editors of Polish literature, which lead to academic and publishing failures. The reason of the failures are often insufficient compliance in editorial activities to the changing technological conditions, and problems with proper teamwork organisation. The situation in which the humanities, and editing as its basic domain, extorts from the philologists to constantly master academic workshop, adjust the workshop to new software and technological potential; it also induces the necessity to quit the old forms of work organisation. The essay also highlights the practical attitude and academic rationality as condition for success of the endavours, since editing is presently the domain of the concrete in which the idea, often idealistic (mad) in its nature, crashes with the text’s reality on the one hand, and on the other hand with the laws of economy which are not always considered and reflected in research.

Refine search results

Boris Jocov a Čechy (Nad první reprezentativní bibliografií popraveného bulharského bohemisty a slavisty)

Czy potrzebna jest nowa historia literatury rosyjskiej XX wieku?

Vieux visage, nouveaux regards : Histoire, Forme et Sens en littérature. La Belgique francophone. Tome 3 – L’évitement (1945–1970) de Marc Quaghebeur

Zdobyć awangardę [rec. Aleksander Wójtowicz: Nowa Sztuka. Początki (i końce). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017, ss. 280.]

Edytorstwo jako historia literatury. Rec.: Tomasz Chachulski, Edytorstwo jako historia literatury i inne studia o poezji XVIII wieku. Warszawa 2019

O przerzutni

Os dereitos das mulleres no teatro (de homes) das Irmandades da Fala

Nově o sovětské poezii: k otázce vědecké práce

Faszination „Monk“: Richard Voß’ Novelle Der Mönch von Berchtesgaden (1891) in ihren Beziehungen zu Matthew Gregory Lewis’ Roman The Monk (1796) und Ambrose Bierce’ Erzählung The Monk and the Hangman’s Daughter (1892)

Člověk a stroj v české kultuře 19. století

Autor „Powrotu posła”. Uwagi o recepcji twórczości Juliana Ursyna Niemcewicza w PRL-u

Conceptualizing Literary History: A Survey of Poetics in Czech Fiction 1860–1910. Part Two

Conceptualizing Literary History: A Survey of Poetics in Czech Fiction 1860–1910 (Part One)

Literary history as bestseller: the life and opinions of a fraudulent philologue

O nouă perspectivă asupra literaturii române din perioada postcomunistă. Mihai Iovănel, Istoria literaturii române contemporane: 1990–2020

Historická perspektiva v literární kritice — k proměně kritického psaní Arna Nováka v desátých letech

Literární historie jako paměť čtenářské zkušenosti. K pojetí konkretizace u Romana Ingardena a Jana Mukařovského

Teze k literární struktuře takzvaně náboženskyvzdělavatelné

O szaleństwie edytorów w perspektywie ratio i praxis