Prezentowane w literaturze, a także własne wyniki badań potwierdzają występowanie we współczesnym handlu międzynarodowym zjawiska pogarszania się Manufacture to Manufacture Terms of Trade (MMTOT) na niekorzyść krajów rozwijających się. Podstawową przyczyną występowania tej tendencji jest miejsce zajmowane przez kraje rozwijające się w międzynarodowym podziale pracy. Kraje te eksportują wyroby przetworzone pracochłonne, standardowe i o niskiej zwykle jakości, czego efektem są ich niskie ceny eksportowe i bardzo umiarkowana dynamika ich wzrostu. Korzyści z niskich cen eksportowych i pogarszających się terms of trade towarów eksportowanych przez kraje rozwijające się odnoszą importerzy, w znacznej mierze z krajów rozwiniętych gospodarczo. Prezentowana tradycyjnie w literaturze teza, iż dywersyfikacja eksportu w kierunku zwiększenia w nim udziału dóbr przetworzonych przyniesie krajom rozwijającym się poprawę ich terms of trade, nie znajduje zatem potwierdzenia w praktyce współczesnych międzynarodowych stosunków gospodarczych
Bieżący numer „Horyzontów Polityki” jest kontynuacją poprzedniego numeru, przy czym wychodzimy obecnie szerzej, nie tylko omawiając wymianę międzynarodową, ale także inne formy współpracy międzynarodowej w wymiarze gospodarczym. Tematyka ta jest uprawniana zarówno przez ekonomistów (w ramach dyscypliny ‘ekonomia’ oraz subdyscypliny ‘ekonomia międzynarodowa’), jak i politologów, zwłaszcza w obrębie subdyscypliny ‘stosunki międzynarodowa’. Międzynarodowe stosunki gospodarcze stanowią dyscyplinę naukową ekonomii, która koncentruje uwagę na transakcjach między krajami w dziedzinie wymiany towarów i usług, przepływów finansowych i ruchu czynników produkcji (Budnikowski, 2001).
Można kolokwialnie stwierdzić, że handel międzynarodowy towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów, sięga starożytności, a jako zjawisko ekonomiczne był odnotowany w Europie już w Średniowieczu, dla przykładu Liga Hanzeatycka. Wymiana handlowa w skali międzynarodowej wiąże się nie tylko z transgranicznym przemieszczaniem dóbr. Podmioty w niej uczestniczące muszą liczyć się z funkcjonowaniem w odrębnych systemach ekonomicznych, prawnych, nie bez znaczenia pozostają również kulturowe uwarunkowania tego rodzaju współpracy. Związany z tym wyższy poziom ryzyka należy wkalkulować w rachunek opłacalności wejścia na rynki zagraniczne. Mimo to, korzyści płynące z handlu międzynarodowego doceniano zarówno w czasach historycznie odległych jak i współcześnie.
Saldo polskiego handlu zagranicznego w roku 2016 zamknęło się rekordowym wynikiem – niemal 8 mld dol. Mimo to w strukturze wymiany handlowej wciąż można zidentyfikować negatywne zjawiska. Jednym z nich jest wysoka zależność importowa w deficytowych grupach produktowych. Konieczna jest więc dywersyfikacja źródeł zaopatrzenia oraz selektywne wsparcie krajowych firm. Tłem teoretycznym badania jest problematyka bezpieczeństwa ekonomicznego, głównym celem zaś identyfikacja grup produktów o niskim, średnim i wysokim poziomie zaawansowania technologicznego o ujemnym saldzie bilansu handlowego w roku 2016, które odznaczały się koncentracją geograficznej struktury importu i istotnym udziałem w światowym imporcie. Wyniki sugerują, że istnienie deficytowych grup jest konsekwencją importu zaopatrzeniowego części i akcesoriów do polskich oddziałów produkcyjnych zagranicznych korporacji. Nie mniej istotny jest także stale rosnący popyt na nowoczesne produkty biotechnologiczne.
Przedmiotem artykułu jest próba przeanalizowania tendencji w rozmiarach i strukturze handlu międzynarodowego Afryki ze szczególnym podkreśleniem jej pozycji i przyczyn niskiego udziału w handlu globalnym, a także określenie perspektyw ewentualnych zmian. Handel międzynarodowy, mimo postępującej globalizacji, jest nadal jednym z głównych powiązań gospodarek poszczególnych państw z gospodarką światową. Gospodarki krajów afrykańskich są słabo rozwinięte, a ich udział w gospodarce światowej stale się zmniejsza. Przejawia się to przez niedorozwój infrastruktury, zacofanie w przemyśle, rolnictwie itp. Taki stan rzeczy sprawia, że i handel międzynarodowy nie rozwija się, tym bardziej że struktura słabego przemysłu z punktu widzenia międzynarodowego podziału pracy i warunków wymiany jest bardzo niekorzystna. W opracowaniu przestawiono sytuację dotyczącą handlu międzynarodowego Afryki oraz potencjalne przyczyny małego udziału tego kontynentu w światowym handlu, a także kierunki – zaproponowanych przez autora – sposobów poprawy jej pozycji w handlu globalnym.
W 2006 r. Komisja Europejska wskazała na Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) jako priorytetowy i perspektywiczny rynek w rozwoju wzajemnej współpracy gospodarczej. Na tle innych azjatyckich krajów, z którymi UE negocjuje umowy o wolnym handlu, wyróżnia się Singapur. Rokowania z tym krajem zostały zakończone w grudniu 2012 r. w odniesieniu do wszystkich rozdziałów umowy handlowej, z wyjątkiem części dotyczącego ochrony inwestycji. Negocjacje dotyczące tego rozdziału zostały zakończone w październiku 2014 r., a 26 czerwca 2015 r. umowa z tym krajem została parafowana. Planowana w umowie EUSFTA eliminacja barier w przywozie do Singapuru może pomóc unijnym, w tym polskim, eksporterom w zdobyciu tego atrakcyjnego rynku. W artykule zidentyfikowano potencjalne szanse eksportowe w oparciu o analizę struktury polskiego eksportu i singapurskiego importu.
W opracowaniu zaprezentowano badania związków pomiędzy teorią wolnego handlu a praktyką gospodarczą modeli sharing economy. Zaprezentowano założenia ekonomii współdzielenia, a na wybranych przykładach firm działających w analizowanym modelu gospodarowania pokazano rozwój zjawiska zarówno w Polsce, jak i na świecie. W artykule opisano też zagrożenia, jakie może powodować niczym nieskrępowany ruch nowego modelu gospodarowania. Unia Europejska dostrzega w ekonomii współdzielenia szansę na dostarczenie unijnym krajom ważnego bodźca rozwojowego. Innowacyjne modele biznesowe, mimo zaawansowanych planów uregulowania zjawiska na szczeblu wspólnotowym, mogą stać się kołem zamachowym unijnych gospodarek. Jednak nie będzie to już czysta postać wolnego handlu
Celem artykułu było wyjaśnienie istoty sporu handlowego między Stanami Zjednoczonymi Ameryki, a Unią Europejską poprzez pryzmat historyczny i prawny. Dokonano przeglądu odnoszących się do badanego tematu aktów prawnych UE oraz USA. Przeanalizowano otoczenie prawne polityki handlowej USA z wyszczególnieniem regulacji ustrojowych oraz dynamiki uprawnień Kongresu Stanów Zjednoczonych i urzędu Prezydenta Stanów Zjednoczonych w odniesieniu do polityki celnej i handlowej. Analogicznie przeanalizowano prawo pierwotne Unii Europejskiej, tworzące podstawy ustrojowe dla uwarunkowań polityki handlowej oraz akty prawa wtórnego, określające szczegóły tej polityki. Przeprowadzono analizę i zestawienie kluczowych spraw arbitrażowych, toczonych w sądzie arbitrażowym Światowej Organizacji Handlu między badanymi stronami i wywnioskowano, że spór przebiega dwutorowo–na linii dyskrecjonalnych interwencji oraz spraw toczonych w ramach WTO. Polityka eskalacji wojny celnej okazuje się być szkodliwa dla obu gospodarek, które odnotowują spowolnienie wzrostu gospodarczego.
The paper presents an analysis of the world trade in services in 2000-2010. It is an attempt to identify main development trends with a particular consideration of the impact of the world economic crisis that started in 2008 on the volume and directions of international transfer of services. The paper presents the most important issues regarding methods of defining and classifying the international trade in services; it analyzes its volume, dynamics and geographical and material structure. Finally, it analyzes the changes in the competitiveness of the trade in services broken down by selected groups of countries. After the investigations it can be concluded that the global economic crisis did not cause an inversion of the development trends in the international trade in services that were visible before 2008 but -quite the contrary – it enhanced them.
PL
Artykuł zawiera analizę międzynarodowych obrotów usługowych w latach 2000-2012. Podjęto w nim próbę identyfikacji głównych tendencji rozwojowych tej wymiany ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia światowego kryzysu gospodarczego zapoczątkowanego w 2008 r. dla kształtowania się rozmiarów i kierunków międzynarodowych przepływów usługowych. W artykule przedstawiono najważniejsze problemy związane ze sposobem definiowania i klasyfikacją międzynarodowej wymiany usług, scharakteryzowano jej wolumen i dynamikę oraz strukturę geograficzną i rzeczową, a następnie dokonano analizy zmian zachodzących w konkurencyjności obrotów usługowych w przekroju wybranych grup krajów gospodarki światowej. Z przeprowadzonych badań wynika, iż globalny kryzys gospodarczy nie tylko nie spowodował odwrócenia tendencji rozwojowych międzynarodowych obrotów usługowych widocznych przed 2008 r., lecz wręcz przeciwnie – wywołał ich wzmocnienie.
Polish exports have been recording dynamic growth in value since the changes in the economic system which began in 1989. This phenomenon can be divided into several important periods in which significant increases in the value of exports took place. Poland’s accession to the European Union was a crucial moment as it allowed the country to participate in the single market and it opened new development opportunities to entrepreneurs. The commodity structure analysis of Polish exports during the accession period was the subject of research. However, the literature available in this area was limited to indicating the main commodity groups of Polish exports and the fluctuations in the value of their sales. The paper describes this aspect by analysing the changes in the sales value of all product groups which are based on the aggregated division in the Combined Nomenclature (CN). Therefore, it answers questions related to the most dynamic sectors of Polish exports and the value of their sales, as well as the changes that have occurred in the value of sales as a result of Poland’s membership in the European Union.
PL
Polski eksport od zmian systemu gospodarczego rozpoczętych w 1989 roku notuje dynamiczny wzrost wartości. Zjawisko to można podzielić na kilka istotnych okresów, w których następowały znaczące przyrosty wartości eksportu. Jednym z nich była akcesja do Unii Europejskiej, a tym samym uczestnictwo w jednolitym rynku, które otworzyło przed przedsiębiorcami nowe możliwości rozwoju. Analiza struktury towarowej polskiego eksportu w okresie okołoakcesyjnym była już przedmiotem badań, jednak dostępna literatura ograniczała się do wskazania głównych grup towarowych polskiego eksportu i fluktuacji wartości ich sprzedaży. W niniejszym opracowaniu opisano ten aspekt, analizując zmiany wartości sprzedaży wszystkich grup towarowych na podstawie podziału zagregowanego w nomenklaturze scalonej CN. Odpowiada ono zatem na pytania związane z najbardziej dynamicznymi sektorami w polskim eksporcie, wartością ich sprzedaży, a także zmianami, jakie nastąpiły w wartości sprzedaży w wyniku członkostwa w Unii Europejskiej.
Globalizacja jest pierwszym w dziejach ludzkości procesem społeczno-gospodarczym, którego oddziaływanie wpływa, w mniejszym lub większym stopniu, na dane państwo, region, podmiot gospodarczy czy wreszcie na życie pojedynczego człowieka. Globalizacja jest procesem niezwykle złożonym, mającym wiele wymiarów, wśród których na szczególną uwagę zasługuje wymiar gospodarczy, determinujący w dużym stopniu pozostałe płaszczyzny globalizacji. W artykule określono zasadnicze przejawy oddziaływania globalizacji w wymiarze gospodarczym obejmujące: handel międzynarodowy, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, rozwój sfery usługowej, finansyzację gospodarki oraz innowacyjność. Ponadto dokonano empirycznej identyfikacji światowego zróżnicowania i dynamiki zmian związanych ze wskazanymi przejawami.
Statystyki handlu międzynarodowego wskazują, że Chiny są znaczącym eksporterem dóbr wysokiej techniki, doganiając liderów. Zajmują pierwszą pozycję w eksporcie komputerów i wyrobów elektronicznych. Zgodnie z teorią obfitości zasobów, powinny jednak specjalizować się w produkcji dóbr pracochłonnych, a nie kapitałochłonnych. Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie, czy rzeczywiście Chiny są głównym producentem dóbr zaawansowanych technicznie. Analiza handlu według wartości dodanej wskazuje, że znaczący udział w eksporcie produktów made in China ma zagraniczna wartość dodana oraz import pośredni, szczególnie w branży elektronicznej i komputerowej. Chiny uczestniczą tylko w niektórych etapach produkcji i eksportują dobra finalne. Sugeruje to duże znaczenie międzynarodowej współpracy produkcyjnej w branży, a także ścisłą integrację Chin ze światowymi łańcuchami wartości i ich rolę w tych łańcuchach jako końcowych ogniw, angażujących duże zasoby niewykwalifikowanych pracowników.
W artykule dokonano analizy zmian eksportu, importu i salda handlu surowcami (z wyłączeniem paliw) krajów członkowskich Unii Europejskiej w latach 2006-2015. Surowce stanowią specyficzną grupę towarów, w przypadku których saldo handlu zagranicznego ma mniejsze znaczenie niż w przypadku innych towarów. Autor wykazał dominującą pozycję Holandii jako eksportera netto surowców w badanym okresie. Ponadto najważniejszymi eksporterami netto surowców w 2015 roku były Szwecja i Finlandia. Szwecja zajmowała także drugie miejsce w 2006 roku, Finlandia zaś była wówczas siódmym importerem netto surowców. Z kolei Niemcy były najważniejszym importerem netto surowców w 2015 r., w 2006 r. zaś były drugim po Włochach importerem netto. Natomiast drugi w 2015 r. importer netto surowców, czyli Włochy, zamienił się miejscami z Niemcami w stosunku do roku 2006 r. Trzecim importerem netto surowców w 2015 r. była Wielka Brytania, a czwartym Hiszpania, w 2006 r. zaś kolejność tych państw także była odwrotna. Polska była w 2015 r. ósmym importerem netto surowców, w 2006 zaś zajmowała dziewiąte miejsce. Wykazano stosunkowo niskie udziały eksportu i importu surowców w handlu towarowym krajów UE. Ponadto autor udowodnił większe znaczenie importerów netto niż eksporterów netto w unijnym handlu międzynarodowym surowcami.
The current slowdown in international trade, apparently linked only to the pandemic crisis, actually has its roots in the long economic and financial crisis that began in 2007, which has stimulated economic nationalism and the adoption of neoprotectionist policies for more than ten years. Even if the prevailing narrative, also in the academic field, continues to be that of “globalization”, those policies, implemented by large areas and major world powers, have caused a long phase of “de-globalization”, characterized by the renewed use of the modern border to enclose economies. Productive and trading blocs and major powers have tried with the closure to make political and economic spaces (separated by the timid rebirth of globalization at the end of the bipolar period) coincide again. This has had serious consequences for developing regions and “emerging countries”, which have seen their political and economic stagnation worsen, with new dangers for global stability. The contemporary geo-economy is now facing closed and counterbalanced “super-regions”, which are regionalizing and redesigning the overall geo-economic balance of the planet.
PL
Obecne spowolnienie w handlu międzynarodowym, pozornie tylko związane z kryzysem pandemicznym, w rzeczywistości ma swoje korzenie w długim kryzysie gospodarczym i finansowym, który rozpoczął się już w 2007 r. Kryzys ten od kilkunastu lat przyczynia się do stymulowania nacjonalizmu gospodarczego i przyjmowania przez poszczególne państwa polityki neoprotekcjonistycznej. Nawet jeśli w debacie publicznej, również na polu akademickim, nadal dominuje tematyka “globalizacji”, główne mocarstwa światowe oraz regionalne organizacje gospodarcze poprzez wdrażanie polityki neoprotekcjonistycznej, doprowadziły do długotrwałej fazy „deglobalizacji”. Charakteryzuje się ona tendencją do wykorzystania granic politycznych w celu zamknięcia gospodarek. Regionalne bloki handlowe oraz główne mocarstwa próbowały w ten sposób odwrócić tendencję globalizacyjną, jaka miała miejsce w okresie u schyłku okresu gospodarki dwubiegunowej. Miało to poważne konsekwencje dla regionów rozwijających się i „gospodarek wschodzących”, w których stagnacja polityczna i gospodarcza pogłębiła się, rodząc nowe zagrożenia dla globalnej stabilności. We współczesnej geografii rozwoju głównymi podmiotami stały się obecnie względnie zamknięte i zrównoważone „superregiony”, których pojawienie się oznacza przeprojektowanie ogólnej równowagi geoekonomicznej świata.
W artykule dokonano identyfikacji czynników determinujących poziom obrotów handlowych pomiędzy krajami Unii Europejskiej. Zastosowano w tym celu model grawitacji dla danych panelowych. Badanie pozwoliło stwierdzić, że istotny wpływ na poziom wzajemnych obrotów handlowych pomiędzy krajami Unii Europejskiej mają: wielkości gospodarek krajów członkowskich, poziom rozwoju gospodarczego krajów, bezpośrednie inwestycje zagraniczne, poziom tzw. wolności handlowej krajów oraz znaczne relatywne różnice w poziomie rozwoju gospodarczego pomiędzy partnerami handlowymi. Potwierdzono także istnienie ujemnej zależności między odległością geograficzną krajów a wielkością ich wzajemnej wymiany. Stwierdzono również, że po rozszerzeniu Unii Europejskiej o nowe kraje nastąpił istotny wzrost eksportu, zarówno z krajów EU-12 do krajów UE-15, jak i odwrotnie
EN
The article analyzes the impact of potential determinants on the level of trade volume between the member states of the European Union. As a result of the use of gravity model for panel data the identification of a significant impact of the size of the economies of the member states, their level of economic development, foreign direct investment, the level of the so-called trade freedom of countries and of significant differences in the level of economic development between trading partners on the level of their bilateral trade. Also, it confirmed the existence of a negative relationship between the geographical distance and the size of the countries and their mutual exchange and a significant increase in the level of exports, both from the EU-12 to EU-15, and vice versa.
W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy wzrost obrotów handlu zagranicznego oraz korzystanie z offshoringu w sferze produkcji i usług wpływa korzystnie czy niekorzystnie na rynki pracy w krajach wysoko rozwiniętych. Autorzy w pierwszej kolejności przedstawiają podstawy teoretyczne powiązań między handlem międzynarodowym a rynkiem pracy w krajach rozwiniętych. Następnie analizują trendy w handlu międzynarodowym i na rynkach pracy tychże krajów. W ostatniej części prezentują wpływ offshoringu na rynek pracy w krajach rozwiniętych. W konkluzji stwierdzają, że rzeczywisty wpływ offshoringu na wielkość bezrobocia i wynagrodzenie pracowników jest w poszczególnych krajach rozwiniętych różny. Wpływ ten zależy między innymi od elastyczności rynku pracy.
EN
The article attempts to answer the question whether growth in international trade and offshoring in manufacturing and services sector has a positive or negative impact on labour markets in developed countries. Firstly, the authors present the theoretical basis for the relationship between international trade and the labour market in developed countries. Secondly, they analyze trends in international trade and labour markets in such countries. Lastly, they present the impact of offshoring on labour markets in developed countries. The conclusion is that the actual impact of offshoring on unemployment and salaries differs across countries. This impact depends, inter alia, on the flexibility of the labour market.
Między handlem międzynarodowym i niekorzystnymi zmianami klimatycznymi na Ziemi istnieje sprzężenie zwrotne. Przedmiotem opracowania jest zbadanie wzajemnych relacji między handlem światowym i klimatem na naszej planecie. Autorzy próbują odpowiedzieć na kilka pytań. W jakim stopniu ekspansja handlu światowego przyczynia się do wzrostu emisji gazów cieplarnianych i zmian klimatycznych na świecie? W jaki sposób ocieplenie się klimatu na Ziemi wpłynie na rozmiary i kierunki obrotu towarowego na świecie? Co należy zrobić, aby działalność gospodarcza w skali mikro- i makroekonomicznej była zgodna z zasadami zrównoważonego rozwoju? Jakie szanse dla rozwoju handlu światowego wynikają ze wzrostu popytu i produkcji na towary związane z tzw. zieloną gospodarką?
EN
There is an interaction between international trade and adverse climate change on Earth. The subject of this study is to examine the interrelationship between the world trade and the climate on our planet. The authors try to answer a few questions. To what extent is the expansion of the world trade contributing to the increase in greenhouse gas emissions and climate change in the world? How will the global warming change affect the volume and direction of the world trade? What should be done to make the economic activity on a micro- and macroeconomic scale compatible with the principles of sustainable development? What opportunities for the development of the world trade result from the increase in demand for and production of goods related to the so-called green economy?
The main research question is whether increasing exports from developing countries during the globalization of the economy is associated with improving the quality of their environment. The article uses methods of critical literature review and statistical data analysis. The results of the conducted research indicate that the quality of the environment in developing countries receiving high revenues from foreign trade may improve as a result of using eco-innovative technologies. In addition, trade can have a positive impact on the environment, because increasing exports increases income, which in turn increases per capita income, and then, in line with the concept of the Kuznets environmental curve, reduces environmental degradation in the long run.
PL
Celem artykułu jest odpowiedź na pytanie badawcze, czy zwiększenie eksportu z krajów rozwijających się wiąże się z poprawą jakości ich środowiska. W artykule zastosowano metody krytycznej analizy literatury oraz analizy danych statystycznych. Wyniki przeprowadzonych badań wskazują, że jakość środowiska w krajach rozwijających się, uzyskujących wysokie dochody z handlu zagranicznego, może się poprawić w wyniku zastosowania eko-innowacyjnych technologii. Ponadto handel może wpływać pozytywnie na środowisko, ponieważ zwiększenie eksportu maksymalizuje dochód, co z kolei powiększa dochód per capita, a następnie – zgodnie z koncepcją środowiskowej krzywej Kuznetsa – zmniejsza w długim okresie degradację środowiska.
Important role in promoting development in developing countries, developed countries play. By abolishing trade barriers against imports from these countries to enable them to greater participation in international trade and the associated greater benefits. The EU has long been taking action to ensure developing countries greater access to its market. For this purpose, the General System of Preferences – GSP, which provides a number of facilities in this area. Although in principle it should help to improve the difficult economic situation in developing countries, in practice, these effects are not always possible to achieve. This is due to several reasons, among others, the problem lies in the fact that it is a system too complicated, and few countries have benefited from it. This does not mean that the EU should stop activities aimed at providing greater access to its market for developing countries. It seems, however, that certain regulations requires the procedure for granting preferences.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.