Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

Results found: 8

first rewind previous Page / 1 next fast forward last

Search results

Search:
in the keywords:  Metaphysik
help Sort By:

help Limit search:
first rewind previous Page / 1 next fast forward last
1
Content available remote

Cézanne ve filosofii Martina Heideggera

100%
Blecha I.
Filosofický časopis (Philosophical Journal)
|
2015
|
vol. 63
|
issue 4
483-499
EN
Philosophical reflexion on art and artistic activity played a very important role in Heidegger’s intellectual development. His famous paper The Birth of an Artistic Work (Der Ursprung des Kunstwerks) marked, after all, the emergence of a fundamental shift in his philosophy. Art, in its specific approach to the world, might aid the working out of a “new beginning” in philosophy since, in Heidegger’s view, the involvement of art in classical metaphysics had been the cause of error. Heidegger found a common voice, at different times, with poetry, fine arts (in one period he was very occupied with Paul Klee) and architecture. Only at the end of his life did he discover for himself the genius of the French painter Paul Cézanne, and he found in him an expression that almost coincided with the expression of his own thoughts. This comparison of Cézanne and Heidegger attempts to uncover other possible connections between the work of these two figures.
DE
Die philosophische Reflexion der Kunst und der künstlerischen Tätigkeit spielte in Heideggers geistiger Entwicklung eine sehr wichtige Rolle. Seine berühmte Abhandlung Der Ursprung des Kunstwerks war sogar Ausgangspunkt eines wesentlichen gedanklichen Schubs in Heideggers Philosophie. Die Kunst mit ihrem spezifischen Ansatz konnte dabei dem gedanklichen Erschließen des sog. neuen Anfangs der Philosophie verhelfen, da deren Verschmelzung mit der klassischen Metaphysik laut Heidegger ein Irrweg war. Heidegger fand Geistesverwandtschaften wechselweise in der Poesie, in der bildenden Kunst (in einer bestimmten Phase beschäftigte er sich intensiv mit dem Werk Paul Klees) oder in der Architektur. Erst gegen Ende seines Lebens entdeckte er für sich das Genie des französischen Malers Paul Cézanne und fand in ihm einen nahezu identischen Ausdruck seiner eigenen Gedanken. Durch einen Vergleich von Cézanne und Heidegger wird versucht, mögliche weitere Zusammenhänge in den Werken dieser beiden Persönlichkeiten aufzudecken.
2
Publication available in full text mode
Content available

Posthumanizm: między metafizyką a etyką

80%
Hoły-Łuczaj M.
Kultura i Wartości
|
2014
|
issue 11
DE
Das sich immer intensiver aufgrund der philosophischen Anthropologie entwickelnde posthumanistische Paradigma stellt eine neue Sichtweise auf die Stellung des Menschen im metaphysischen Universum dar, die ein anderes als das bisher herrschende Leitbild der Verhältnisse des Menschen mit nicht-menschlichen Wesen nach sich zieht. Der Posthumanismus vollzieht dadurch eine Wiederbelebung der Überzeugung, dass der Ethik die Metaphysik zugrunde liegt. Im Artikel rekonstruiere ich diese Voraussetzung am Beispiel des Entwurfs des „neuen Materialismus“ (u. a. Rosi Braidotti, Jane Bennett, Diane Coole, Samantha Frost). Ich erörtere auch Probleme, die sich mit der Möglichkeit verbinden, ethische Thesen mit Behauptungen von metaphysischem Charakter zu begründen, welche im Bereich des Posthumanismus erscheinen. Die Diagnostizierung dieser Schwierigkeiten erlaubt eine nähere Charakteristik des posthumanistischen Standpunkts und seiner besonderen Variante – des neuen Materialismus.
EN
This paper explores the key assumption for posthumanism, according to which developing new metaphysics will bring about the establishment of new ethics, which considers not only human, but also non-human beings. The article first reconstructs this view using an example of “new materialism” (R. Braidotti, J. Bennett, D. Coole, S. Frost), and subsequently discusses problems related to the justification of ethical reasons by metaphysical assertions, which occur within posthumanism.
PL
W artykule analizuję kluczowe dla posthumanizmu założenie, zgodnie z którym wytworzenie nowej metafizyki ustanowi fundament dla nowej etyki obejmującej nie tylko człowieka, ale też byty pozaludzkie. W artykule najpierw zrekonstruowano tę tezę na przykładzie „nowego materializmu” (R. Braidotti, J. Bennett, D. Coole, S. Frost), a następnie omówiono problemy łączące się z uzasadnianiem tez etycznych przez występujące w posthumanizmie twierdzenia metafizyczne.
3
Publication available in full text mode
Content available

Filozofia religii. Współczesne horyzonty

80%
Dobieszewski J.
Kultura i Wartości
|
2013
|
issue 7
DE
Der Artikel unternimmt den Versuch, die Beziehungen zwischen der Religion und der Philosophie zu bestimmen, mit besonderer Berücksichtigung der gegenseitigen Beeinflussung: wo die Religion die Metaphysik der Philosophie motiviert, und die Philosophie die Religion vor dem Fanatismus schützt. Diese Überlegungen werden von der Reflexion über die einseitige Bindung der Religion an den politischen Konservatismus und von einer knappen Bestandsaufnahme über postsäkuläre Strömungen in der Religionsbetrachtung im 20. Jahrhundert begleitet.
EN
The paper attempts to delineate the relationships between religion and philosophy, in parti-cular their mutually conducive influence – religion is a catalyst of philosophy’s metaphysical dimension while philosophy is a shield that protects religion from funda-mentalism. Furthermore, the article focuses also on the one-sided analysis of religion as a marker of political conservatism and offers brief insights into the post-secular tendency evi-dent in the twentieth-century scholarly take on religion.
PL
Artykuł jest próbą określenia relacji między religią a filozofią, ze szczególnym uwzględnieniem ich wzajemnie inspirującego związku – gdy religia motywuje metafizyczność filozofii, a filozofia chroni religię przed fanatyzmem. Towarzyszy temu refleksja nad jednostronnym wiązaniem religii z konserwatyzmem politycznym oraz krótkie zdanie sprawy z tendencji postsekularnej w dwudziestowiecznym spojrzeniu na religię.
4
Publication available in full text mode
Content available

Filozoficzne treści poezji jako jedno ze źródeł systemu ergantropijnej inkontrologii

71%
Stawska-Skurjat K.
Kultura i Wartości
|
2013
|
issue 5
DE
Im Artikel wurde das offene System der Philosophie der Kultur von Andrzej Nowicki dargestellt. Es stützt sich auf die Erganthropie, d.h. Erforschung der Form der menschlichen Präsenz in den von ihm geschaffenen Dingen, die Inkontrologie, d.h. die Philosophie der Begegnungen; den Raumzentrismus, d.h. die Philosophie des Raumes. Den Mittelpunkt des Systems bildet die Axiologie, in der den höchsten Wert die Welt der Hohen und Tiefen Kultur darstellt. Im Artikel wird nachgewiesen, dass als eine wichtige Quelle dieser Philosophie die Dichtung gilt, die in der intensiver werdenden Wahrnehmung der menschlichen Welt im ästhetischen Erlebnis vermittelt.
EN
This paper presents Andrzej Nowicki’s open system of philosophy of culture (EIS) based on erganthropy, the study of the forms of human beings’ presence in the things produced by them; incontrology, the philosophy of meetings (encounters); spatiocentrism, the philosophy of space. Axiology is the center of the system, in which the highest value is the World of High and Deep (Profound) Culture. It has been argued that an important source of this philosophy is poetry, which mediates in the intensification of the reception of the human world in the aesthetic experience.
PL
W artykule przedstawiono otwarty system filozofii kultury (EIS) Andrzeja Nowickiego oparty na: ergantropii, czyli badaniu form obecności człowieka w wytwarzanych przez niego rzeczach; inkontrologii, czyli filozofii spotkań; spacjocentryzmie, czyli filozofii przestrzeni. Centrum systemu stanowi aksjologia, w której najwyższą wartością jest Świat Kultury Wysokiej i Głębokiej. Uzasadniono pogląd, że ważnym źródłem tej filozofii jest poezja, która pośredniczy w intensyfikowaniu odbioru świata człowieka w doświadczeniu estetycznym.
5
Publication available in full text mode
Content available

Kryzys ojcem wszechrzeczy. Punktualizm filozoficzny (część pierwsza: od metafizyki do ewolucji kosmosu i biosfery)

71%
Breczko J.
Kultura i Wartości
|
2023
|
issue 35
31-57
DE
In diesem Artikel stelle ich eine gewisse ganzheitliche Sicht der Krise vor, indem ich mich auf Stephen Goulds evolutionären Punktualismus beziehe und ihn philosophisch extrapoliere: von dynamischen metaphysischen Darstellungen über die Evolution des Kosmos bis hin zur Evolution der Biosphäre (ich beabsichtige, in einem späteren Artikel eine ähnlich gerahmte Geschichte der Menschheit darzustellen). Ich behaupte, dass die Evolution auf den verschiedenen Ebenen des Seins in einem ähnlichen "Rhythmus" verläuft. In der ersten Phase befindet sich das Objekt (die Struktur) in einem Zustand des relativen Gleichgewichts und der langsamen (graduellen) Veränderung. Diese Phase endet mit einer Katastrophe, einem plötzlichen Ereignis (einem äußeren Aufprall oder einem inneren "Bruch"), das eine Phase gewaltsamer Transformationen einleitet, die als Krise sensu largo beschrieben werden kann. Diese gewalttätigen Transformationen steigern sich, bis sie einen kritischen Moment erreichen, einen Moment des Höhepunkts und des Übergangs, der als Krise sensu stricto bezeichnet werden kann. Auf diese Krise folgt entweder der Zerfall des betreffenden Objekts ("Tod") oder sein Fortbestehen, allerdings in einem deutlich veränderten Zustand. Es entsteht eine neue Qualität (ein neues Ganzes), das wieder in einen Zustand des relativen Gleichgewichts und der langsamen Transformation übergeht. Ich weise auch auf den Widerstand hin, den die dynamische Vision des Seins bei Philosophen, Astronomen und Naturwissenschaftlern hervorgerufen hat, und behaupte, dass diese Sympathie für die Fixierung eine der Varianten von Bacons Idolen des Stammes ist.
EN
In this article, I present a holistic view of a crisis, referring to Gould’s concept of “punctuated equilibrium” and making its philosophical extrapolation: from dynamic metaphysical approaches, through the evolution of cosmos, to the evolution of the biosphere (in the next article, I intend to present a similarly framed history of mankind). I argue that evolution on different levels of being occurs in a similar “rhythm.” In the first phase, the object (structure) is in a state of relative balance and slow (gradual) changes. This phase ends with a catastrophe, some sudden event (an external blow or an internal “rupture”), initiating a phase of rapid change that can be described as a crisis in the broad sense. These violent transformations grow until they reach a critical moment, a moment of culmination and solstice, which can be called a crisis in the strict sense. After this crisis, there is either the disintegration of the object (“death”), or the survival, but of the object already clearly changed. A new quality (a new whole) appears, which returns to a state of relative balance and slow changes. I also point to the resistance that such a dynamic vision of being elicited from philosophers, astronomers, and naturalists, suggesting that this sympathy for constancy is a variety of Baconian tribal idols.
PL
W artykule przedstawiam pewien całościowy pogląd na kryzys, nawiązując do punktualizmu ewolucyjnego Stephena Goulda oraz dokonując jego filozoficznej ekstrapolacji: począwszy od dynamicznych ujęć metafizycznych, poprzez ewolucję kosmosu, aż do ewolucji biosfery (podobnie ujętą historię ludzkości zamierzam zaprezentować w kolejnym artykule). Twierdzę, że ewolucja na różnych poziomach bytu zachodzi w podobnym „rytmie”. W fazie pierwszej obiekt (struktura) znajduje się w stanie względnej równowagi i powolnych (gradualistycznych) przemian. Fazę tę kończy katastrofa, jakieś nagłe zdarzenie (zewnętrzne uderzenie albo wewnętrzne „pęknięcie), rozpoczynając fazę gwałtownych przemian, którą można określić jako kryzys sensu largo. Owe gwałtowne przemiany narastają aż osiągają moment krytyczny, moment kulminacji i przesilenia, który można nazwać kryzysem sensu stricto. Po tym kryzysie albo ma miejsce rozpad danego obiektu („śmierć”), albo przetrwanie, ale obiektu już wyraźnie zmienionego. Pojawia się nowa jakość (nowa całość), która przechodzi ponownie w stan względnej równowagi i powolnych przemian. Wskazuję też na opór, jaki wzbudzała – wśród filozofów, astronomów oraz przyrodników – dynamiczna wizja bytu, sugerując jednocześnie, że owa sympatia do stałości jest jedną z odmian idoli plemiennych Bacona.
6
Content available remote

Nietzsche e la nascita della Postmodernità

61%
Moiraghi G.
Studia Warmińskie
|
2012
|
issue 49
41-53
PL
Jeśli obecnie krzyk alarmu oskarżającego postmodernistyczny relatywizm wyrasta z wielu stron i żąda powrotu filozofii do zdrowego realizmu, esej obecny, poprzez uznanie Nietzschego jako praojca tej sytuacji, która stała się oczywistą niemal przed wiekiem, daje nowe odczytanie tak kontrowersyjnego wieku myśli. W ten sposób przedstawiono ogólny kształt tego okresu, odważne poszukiwania, podjęte ponad nihilistyczną rezygnacją oraz nie- metafizyczną tożsamość, w której to rozpoznajemy.
EN
If nowadays a cry of alarm accusing Postmodern Relativism rises from numerous sides and claims a comeback of Philosophy to a healthy Realism, the present essay, through the acknowledging of Nietzsche as the forefather of a condition that would become evident almost a century on, carries out a new reading of such a controversial age of thought. In this way it is outlined an overall shape of this phase, bravely seeking, over any nihilistic resignation, a non-metaphysical identity in which to recognize itself.
DE
Wenn ein Schrei des Alarmes beschuldigend den postmodernen Relativismus aus vielen Seiten stammt und fordert die Rückkehr zu einer gesunden Philosophie des Realismus, der vorliegende Aufsatz, durch die Anerkennung von Nietzsche als Vater dieser Situation, die neue Lesensart dieses umstrittenen Zeitalters des Denkens vorschlägt. Auf diese Weise zeigt man die allgemeine Form dieser Periode, die kühnen Untersuchungen, über eine nihilistische Resignation und die nicht-metaphysische Identität, in der wir es erkennen.
7
Publication available in full text mode
Content available

William Faulkner jako pisarz filozoficzny

61%
Szydłowska I.
Kultura i Wartości
|
2018
|
issue 26
DE
Der Artikel greift das Thema der philosophischen Aspekte im Schaffen von William Faulkner auf. Der erste Teil ist ein Versuch, über den Ort der Philosophie in der Literatur nachzudenken. Es werden unterschiedliche Meinungen solcher Autoren wie Iris Murdoch, Martha Nussbaum, Philip Kitcher dargestellt. Der zweite Teil des Artikels konzentriert sich auf ausgewählten Werken von Faulkner und bildet den Versuch, sein Schaffen unter dem Gesichtspunkt von seinen Beziehungen zur Philosophie zu betrachten. Die Hauptthese des Artikels lautet, dass Faulkners Romane nicht nur wesentliche philosophische Fragen aufgreifen, sondern auch selbst den Stoff zur gegenwärtigen philosophischen Reflexion anbieten. Obwohl die Beziehung Faulkners zur Ethik, Philosophie der Sprache, Metaphysik oder schließlich Religion unbestritten ist, bleibt dieser Faden in der Forschungsliteratur zu seinem Schaffen immer noch marginal. Ebenso selten wird der unbestreitbare Beitrag Faulkners zum Existentialismus sowie die Achtung betont, die ihm Sartre oder Camus entgegenbrachten. Der Artikel will Faulkner den ihm gebührenden Platz unter den Schriftstellern, die in ihrem Schaffen philosophische Fragen aufwerfen, wiederherstellen, wenn nicht neu bestimmen.
EN
This article raises the problem of philosophical aspects of William Faulkner’s works. It is intended first of all to review in brief the place of philosophy in literature and to prove that William Faulkner deserves a special place among philosophical writers such as Kierkegaard, Marcel and Sartre. Although not sufficiently recognized as a philosophical writer, William Faulkner is among those who have successfully introduced philosophical ideas into their novels. This article intends to bear out that Faulkner’s novels do not only consider some fundamental philosophical concepts but also open the door to further philosophical debates. The first, shortest part of this work is a presentation of the philosophical discussion concerning the fusion of philosophy and literature. There, the focus is on the negative and positive approaches to the issue of combining philosophy and literature as represented by such prominent philosophers as Iris Murdoch, Jacquelyne Kegley, Martha Nussbaum and Philip Kitcher. In its second part, the article presents William Faulkner’s philosophical affiliations of interest, which are: metaphysics, linguistics, ethics, religion and existentialism. The conclusion stresses Faulkner’s input into philosophy but also indicates different fields his novels open for further philosophical investigation.
PL
Artykuł podejmuje temat filozoficznych aspektów twórczości Williama Faulknera. Pierwsza, krótsza jego część, jest próbą zastanowienia się nad miejscem filozofii w literaturze. Tutaj właśnie przedstawione są różne stanowiska, tak znanych filozofów jak Iris Murdoch, Martha Nussbaum, czy Philip Kitcher. Druga część artykułu koncentruje się na wybranych utworach Faulknera i jest próbą analizy twórczości tego wielkiego powieściopisarza pod kątem jego afiliacji z filozofią. Główną myślą artykułu jest teza, iż powieści Faulknera nie tylko podejmują fundamentalne kwestie filozoficzne, ale wciąż stanowią materiał dla współczesnego namysłu filozoficznego .Choć związek Faulknera z etyką, filozofią języka, metafizyką, czy wreszcie religią jest niezaprzeczalny, ten wątek opracować filozoficzno-krytycznych jego twórczości pozostaje wciąż marginalny. Rzadko kiedy akcentuje się również niezaprzeczalny wkład Faulknera do egzystencjalizmu i estymę, jaką darzyli go chociażby Sartre, czy Camus. Można więc śmiało powiedzieć, że artykuł ten jest próbą przywrócenia (jak nie ustanowienia) należnego Faulknerowi miejsca wśród innych pisarzy podejmujących w swojej twórczości kwestie filozoficzne.   
8

Szkotowe inspiracje w transcendentalizmie Immanuela Kanta

61%
Surzyn J.
Folia Philosophica
|
2011
|
vol. 29
153-168
EN
The paper deals with important problem of a parallel between the notion of transcendentalism in Johan Duns Scotus and Immanuel Kant. For it might be argued that it is possible to point out at least some Scotian inspirations in Kant. Kant worked in the intellectual atmosphere influenced by Scotus, especially his notion of metaphysics as transcendental science (scientia transcendens), followed then by F. Suarez and Ch. Wolff, and the latter had a great influence on Kant. This paper provides a set of arguments from indirect proofs based on the parallel in Scotus and Kant. Despite of the fact that in cases like this one it is impossible to call for certainty, the conclusions seem to be hard to invalidate.
DE
In seinem Artikel befasst sich der Verfasser mit dem Problem der ähnlichen Auffassung des Transzendentalismus von Johannes Duns Scotus und Immanuel Kant. In Kantischer Philosophie sind zwar einige Inspirationen herauszufinden, die historisch gesehen ihren Anfang in Scotus Doktrin nehmen. Kant betrachtete die Metaphysik als eine transzendentale Lehre (scientia transcendens), was schon Scotus als Erster gemacht hatte. Wichtige Fortsetzende der Scotus Tradition waren Francesco Suarez und Christian Wolff, dessen Einwirkung auf Kant besonders deutlich war. In dem Artikel wurde eine ganze Gruppe der Argumente von den indirekten Beweisen angeführt, welche auf ähnlichen Lösungen und Analogien zwischen der Lehren von Scotus und Kant beruhen. Bei indirekter Argumentation sind die gezogenen Schlüsse zwar nicht sicher, die sind aber auch schwer zu widerlegen.
first rewind previous Page / 1 next fast forward last
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.