Artykuł jest próbą oceny przydatności wywiadów biograficznych w badaniu funkcjonowania grup dyspozycyjnych. Przedstawiono w nim argumenty ogólnoteoretyczne na rzecz stosowania perspektywy biograficznej w tego rodzaju analizach oraz ich ilustrację empiryczną odwołującą się do konkretnego wywiadu. Rekomendowana perspektywa pozwala pozyskać dane trudne do uzyskania w inny sposób, pozwala zneutralizować niektóre trudności związane z badaniem w trudnym terenie badawczym i dostarcza materiału do formułowania płodnych hipotez.
EN
The article is an attempt to assess the usefulness of biographical interviews in the study of dispositional groups’ functioning. General theoretical arguments for the use of a biographical perspective and their empirical illustration referring to a specific interview are presented. The recommended perspective allows us to obtain data which are difficult to be found in any another way, neutralizes some of the obstacles associated with ‘difficult research fields,’ and provides material for formulating fertile hypotheses.
W tekście przedstawiony jest w syntetycznym skrócie udział Prof. Olgi Czerniawskiej w konstruowaniu mikrospołeczności andragogicznej. Przypo- mniana została treść Jej wystąpień podczas kolejnych edycji Letniej Szkoły Młodych Andragogów oraz ukazana ich rola w andragogicznym dyskursie.
Artykuł omawia problematykę prowadzenia wywiadów jakościowych w kontekście ich potencjału terapeutycznego oraz potrzeby przygotowania zespołu badawczego do ich realizacji. Opierając się na przykładzie badań własnych z awansującymi społecznie akademikami (2020-2022) oraz projektu dotyczącego biograficznego doświadczenia posttransformacji (2022-), w artykule odpowiadam na następujące pytania: Dlaczego wywiady biograficzne mają potencjał do przeistoczenia się w rozmowę terapeutyczną? W jaki sposób można przygotować się do jego prowadzenia? Kto powinien wydawać zgodę lub rekomendacje dotyczące prowadzenia takiego wywiadu? Ze względu na poruszaną w obu projektach tematykę, wywiad może przekształcić się z typowo socjologicznej formy pomiaru rzeczywistości społecznej w rozmowę o charakterze terapeutycznym lub quasi-terapeutycznym, która zaspokaja potrzeby emocjonalne rozmówców i umożliwia zmianę ich zachowań (m.in. dzięki zwiększonej autorefleksyjności).
Prezentowany artykuł jest próbą opisania dydaktyki biogra- ficznej Olgi Czerniawskiej w oparciu o Jej dorobek naukowy oraz doświad- czenie badawcze. Profesor Olga Czerniawska była prekursorką badań bio- graficznych w polskiej andragogice i gerontologii, a tym samym i dydaktyki biograficznej. W ostatnich latach swojej aktywności naukowej dużo miejsca i uwagi poświęciła badaniom biograficznym oraz wykorzystaniu w oświacie dorosłych dydaktyki biograficznej. Biografię i badanie biografii uczyniła przedmiotem swoich dociekań naukowych. Swoje doświadczenia badawcze Olga Czerniawska oparła na międzynarodowych badaniach biograficznych, które również są elementem niniejszego artykułu.
Artykuł poświęcony jest problematyce wyboru zawodu nauczyciela, a zwłaszcza jego motywom wyboru tego zawodu. Prezentowane w artykule badania zostały podjęte w sytuacji, gdy widoczny jest niedostatek jakościowych, autobiograficznych analiz i interpretacji doświadczeń oraz refleksji przyszłych nauczycieli na ich drodze do tego zawodu. Celem badań było zdobycie wiedzy na temat motywacji wyboru zawodu u kandydatów na nauczycieli oraz ukazanie szerszego kontekstu biograficznego i społeczno-kulturowego (ekonomicznego) jej kształtowania się i rozwoju. Przedstawione w artykule badania mają istotny walor poznawczy, gdyż motywacja wyboru zawodu stanowi ważny składnik tożsamości oraz identyfikacji zawodowej nauczycieli – jej poznanie może przyczynić się do wzbogacenia wiedzy o zawodzie nauczyciela oraz o rozwoju zawodowym nauczycieli we współczesnych uwarunkowaniach. Omawiane w niniejszym tekście badania mają też znaczenie praktyczne, bowiem wnioski, jakie z nich wypływają, mogą być pomocne w doskonaleniu jakości kształcenia wstępnego kandydatów na nauczycieli, a także opracowywania programów wspierania ich w dalszym rozwoju zawodowym, na kolejnych etapach kariery. Podstawowym źródłem danych na temat motywów wyboru zawodu nauczyciela oraz ich uwarunkowań były badania jakościowe. Zostały one przeprowadzone na przełomie 2013/14 r. na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach, na Wydziale Pedagogicznym i Artystycznym. Objęto nimi kandydatów na nauczycieli, wszystkich studentów ostatniego – V roku magisterskich studiów pedagogicznych o specjalności edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna z nauczaniem języka angielskiego – łącznie 65 osób. W badaniach zastosowano metodę swobodnej wypowiedzi autobiograficznej „Moja droga do zawodu nauczycielskiego. Kontekst autobiograficzny i społeczno-kulturowy”, w wyniku której otrzymano 65 tekstów o objętości od kilku (5–6) do kilkunastu (11–15) znormalizowanych stron komputerowych. Zebrane dane zostały poddane jakościowej analizie tematycznej. Uzyskane rezultaty badań zostały zestawione z dostępnymi w literaturze przedmiotu wynikami nad motywacją wyboru zawodu nauczyciela. Badania pokazują, że choć w Polsce w ciągu ostatnich 25 lat zmienił się kontekst pracy nauczyciela, to kluczowe motywy wyboru zawodu nauczyciela pozostają wciąż te same. Nadal dominują motywy o charakterze wewnętrznym, jak zamiłowanie do pracy z dziećmi, powołanie, zainteresowanie pracą w szkole. Na dalszych miejscach, lecz nie mniej ważne, są motywy związane z tradycją rodzinną oraz wpływem pozytywnych wzorców osobowych nauczycieli i wychowawców z wcześniejszej edukacji, a także chęć pracy w zawodzie prestiżowym o wysokiej randze społecznej. Obecnie przy wyborze zawodu brane są częściej pod uwagę takie jego atrybuty, jak możliwość samorealizacji, ciągłego rozwoju intelektualnego, autokreacji, kreatywności. Wciąż utrzymuje się ponadto, co nie jest korzystne, poleganie przez przyszłych nauczycieli na potocznych wyobrażeniach zawodu jako łatwego, z licznymi przywilejami oraz pewnością pracy i zatrudnienia, co w dzisiejszych realiach prowadzi do znacznych rozczarowań. Swoistym novum w obecnych badaniach jest spora liczba motywów pragmatycznych, związanych z walorami studiów (np. z potrójną specjalnością oraz dążenie do zakładania własnych placówek edukacyjnych lub opiekuńczo-wychowawczych).
Artykuł poświęcony jest problematyce wyboru zawodu nauczyciela, a zwłaszcza jego motywom wyboru tego zawodu. Prezentowane w artykule badania zostały podjęte w sytuacji, gdy widoczny jest niedostatek jakościowych, autobiograficznych analiz i interpretacji doświadczeń oraz refleksji przyszłych nauczycieli na ich drodze do tego zawodu. Celem badań było zdobycie wiedzy na temat motywacji wyboru zawodu u kandydatów na nauczycieli oraz ukazanie szerszego kontekstu biograficznego i społeczno-kulturowego (ekonomicznego) jej kształtowania się i rozwoju. Przedstawione w artykule badania mają istotny walor poznawczy, gdyż motywacja wyboru zawodu stanowi ważny składnik tożsamości oraz identyfikacji zawodowej nauczycieli – jej poznanie może przyczynić się do wzbogacenia wiedzy o zawodzie nauczyciela oraz o rozwoju zawodowym nauczycieli we współczesnych uwarunkowaniach. Omawiane w niniejszym tekście badania mają też znaczenie praktyczne, bowiem wnioski, jakie z nich wypływają, mogą być pomocne w doskonaleniu jakości kształcenia wstępnego kandydatów na nauczycieli, a także opracowywania programów wspierania ich w dalszym rozwoju zawodowym, na kolejnych etapach kariery. Podstawowym źródłem danych na temat motywów wyboru zawodu nauczyciela oraz ich uwarunkowań były badania jakościowe. Zostały one przeprowadzone na przełomie 2013/14 r. na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach, na Wydziale Pedagogicznym i Artystycznym. Objęto nimi kandydatów na nauczycieli, wszystkich studentów ostatniego – V roku magisterskich studiów pedagogicznych o specjalności edukacja wczesnoszkolna i przedszkolna z nauczaniem języka angielskiego – łącznie 65 osób. W badaniach zastosowano metodę swobodnej wypowiedzi autobiograficznej „Moja droga do zawodu nauczycielskiego. Kontekst autobiograficzny i społeczno-kulturowy”, w wyniku której otrzymano 65 tekstów o objętości od kilku (5–6) do kilkunastu (11–15) znormalizowanych stron komputerowych. Zebrane dane zostały poddane jakościowej analizie tematycznej. Uzyskane rezultaty badań zostały zestawione z dostępnymi w literaturze przedmiotu wynikami nad motywacją wyboru zawodu nauczyciela. Badania pokazują, że choć w Polsce w ciągu ostatnich 25 lat zmienił się kontekst pracy nauczyciela, to kluczowe motywy wyboru zawodu nauczyciela pozostają wciąż te same. Nadal dominują motywy o charakterze wewnętrznym, jak zamiłowanie do pracy z dziećmi, powołanie, zainteresowanie pracą w szkole. Na dalszych miejscach, lecz nie mniej ważne, są motywy związane z tradycją rodzinną oraz wpływem pozytywnych wzorców osobowych nauczycieli i wychowawców z wcześniejszej edukacji, a także chęć pracy w zawodzie prestiżowym o wysokiej randze społecznej. Obecnie przy wyborze zawodu brane są częściej pod uwagę takie jego atrybuty, jak możliwość samorealizacji, ciągłego rozwoju intelektualnego, autokreacji, kreatywności. Wciąż utrzymuje się ponadto, co nie jest korzystne, poleganie przez przyszłych nauczycieli na potocznych wyobrażeniach zawodu jako łatwego, z licznymi przywilejami oraz pewnością pracy i zatrudnienia, co w dzisiejszych realiach prowadzi do znacznych rozczarowań. Swoistym novum w obecnych badaniach jest spora liczba motywów pragmatycznych, związanych z walorami studiów (np. z potrójną specjalnością oraz dążenie do zakładania własnych placówek edukacyjnych lub opiekuńczo-wychowawczych).
Tekst przedstawia częściowe wyniki socjologicznych badań biograficznych przeprowadzo- nych w zbiorowości dorosłych (urodzonych w latach 1959–1980) wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych. Opisano trzy tranzycje w dorosłość oraz problemy adapta- cyjne związane z usamodzielnianiem absolwentów instytucji w szerszym kontekście biogra- ficznym. Założono, że faza usamodzielnienia stanowi krytyczny punkt zwrotny w biogra- fiach wychowanków, decydujący w znacznej mierze o przebiegu ich dalszych losów. Tłem przedstawionych analiz jest dyskusja na temat braku efektywności zreformowanych pro- cedur usamodzielniania. W końcowym fragmencie tekstu zamieszczono wnioski dotyczące zasadności wprowadzenia w praktykę instytucjonalną innowacyjnego modelu usamodziel- nienia opartego na pracy asystenta usamodzielnienia.
The paper shows how to apply biographical research, strictly speaking autobiographical narrative interview, in research on the past. The problem is analyzed in relation to a particular research project. The aim of the paper is neither to present the project as such nor to discuss its results but to show methodological and theoretical assumptions which enabled to conceptualized problems and design initial frames of interpretation related to specific social processes and phenomena. The authors want to show that in this perspective biographical research is not only the method of collecting and analyzing empirical data but it also designs a specific way of thinking about problems under the study. The aim of the Polish-German project was to analyze memory and biographical experiences of people born between 1945-55 in The People’s Republic of Poland and the German Democratic Republic.
PL
Przedmiotem artykułu jest pokazanie możliwości zastosowania badań biograficznych, a ściślej wywiadu autobiograficzno-narracyjnego, w badaniach nad biograficznym i społecznym obrazem przeszłości. Zostanie to ukazane na konkretnym przykładzie projektu badawczego. Przy czym nie są tu prezentowane ani przebieg, ani wyniki badań, ale założenia teoretyczne i metodologiczne, które umożliwiły konceptualizację problematyki i zarysowanie wstępnych ram interpretacyjnych związanych z projektem badania konkretnych zjawisk i procesów społecznych. Autorzy chcą w ten sposób pokazać możliwość wykorzystania badań biograficznych, które w tej perspektywie nie są jedynie metodą gromadzenia i analizy materiałów empirycznych, ale wyznaczają określony sposób myślenia o interesującej autorów problematyce. Celem projektu jest zbadanie polskiego i niemieckiego doświadczenia socjalizmu obejmującego lata 1945–1989.
W artykule przedstawiono koncepcję badań biograficznych nad dzieciństwem 114 wybitnych Polaków. Przedstawiono dylematy metodologiczne związane z wykorzystaniem biografii w rekonstrukcji przeszłości oraz scharakteryzowano własną procedurę badawczą i kategorie opisu dzieciństwa, polskiego kontekstu historycznego i środowiska, w którym przebiegała młodość Wybitnych.
EN
The article presents the conceptual framework of descriptive biographical studies on childhood among 114 prominent Poles. It discusses the methodological dilemmas related to the use of biography in the reconstruction of the past, and characterizes the applied research procedure as well as the categories for describing childhood, the Polish historical context, and the environment of the outstanding youth.
Biographical research in the social sciences has gained significant importance in the analysis of changes in the structure and functioning of the contemporary family in recent decades. This research allows for a deeper understanding of how individual life stories of family members intertwine, creating a common narrative that shapes the identity of the family community and the quality of the experience of the co-presence of its members. In Poland, this research approach is being intensively developed by various research centers. In the text, we analyze the thematic scope of the volume, which focuses on the issue of the family as a dynamic socio-cultural system, in which everyday experiences of members create a unique community. We draw attention to the multi-contextual nature of the approaches to the subject matter in the presented articles, such as intergenerational transmission, parenting experiences, and the role of communication in the family. They refer to various experiences that influence the formation of the identity of family members.
PL
Badania biograficzne w naukach społecznych zyskały w ostatnich dekadach istotne znaczenie w analizie przemian struktury i funkcjonowania współczesnej rodziny. Badania te pozwalają na głębsze zrozumienie, jak indywidualne historie życia członków rodziny splatają się, tworząc wspólną narrację, która kształtuje tożsamość wspólnoty rodzinnej oraz jakość doświadczania współobecności jej członków. W Polsce takie podejście badawcze jest intensywnie rozwijane przez różne ośrodki naukowe. W tekście poddaliśmy analizie zakres tematyczny tomu, który ogniskuje się wokół problematyki rodziny jako dynamicznego systemu społeczno-kulturowego, gdzie codzienne doświadczenia członków tworzą unikalną wspólnotę. Zwróciliśmy uwagę na wielokontekstowość ujęć przedmiotowej problematyki w zaprezentowanych artykułach, takich jak przekaz międzypokoleniowy, doświadczenia rodzicielstwa oraz rola komunikacji w rodzinie. Odnoszą się one do różnych doświadczeń wpływających na kształtowanie tożsamości członków rodziny.
Artykuł poświęcony jest znaczeniu religii w indywidualnych doświadczeniach kobiet, które w okresie dorastania podlegały formalnej kontroli instytucji systemu zapobiegania demoralizacji dzieci i młodzieży. Podstawą teoretyczną analiz uczyniono koncepcję resilience. Główny problem badawczy ujęto w postaci pytania: Jaką wartość przyjmuje religia dla procesu rozwoju demoralizacji oraz readaptacji społecznej kobiet w perspektywie ich indywidualnych doświadczeń biograficznych. Najważniejszy wniosek jest taki, że system normatywny religii ma protekcyjny potencjał i sprzyja pozytywnej adaptacji społecznej. Z perspektywy całożyciowych doświadczeń badanych kobiet można stwierdzić, że doświadczenia religijne na przestrzeni lat ulegają transformacji. W badaniach wyłoniono także istotny czynnik ryzyka sprzyjający rozwojowi demoralizacji kobiet, jakim był kryzys wiary.
Hermeneutyka posiada wiele znaczeń. Jednym z nich jest jej rozumienie jako sztuki interpretowania tekstu mówionego lub pisanego. Zyskała również status metodologii w zakresie nauk humanistycznych. Znane są zastosowania interpretacji hermeneutycznej do analiz tekstów filozoficznych i literackich. Czy jednak można ją stosować w badaniach prowadzonych na gruncie empirycznej nauki o człowieku jaką jest psychologia? W psychologii najbliższe naukom humanistycznym wydaje się być rozumienie człowieka jako „projektującej się egzystencji”, reprezentatywne dla podejścia personalistyczno-egzystencjalnego. Z tego powodu hermeneutyka jako metodologia rozumiejąca może znaleźć zastosowanie w badaniach nad noetycznym poziomem rozwoju człowieka, który to poziom nie podlega determinacji biologicznej i środowiskowej, stanowiąc obszar realizowania się motywacji aksjologicznej. Historyczne i kontekstowe ujęcie doświadczeń rozwojowych przy pomocy metodologii rozumiejącej, a nie wyłącznie wyjaśniającej ludzkie zachowania, pozwala odkrywać nowe obszary funkcjonowania ludzkiej psychiki. W artykule przedstawione zostały zasady obowiązujące przy stosowaniu hermeneutycznej interpretacji narracji autobiograficznych na gruncie psychologii wraz z ich filozoficzną podstawą.
EN
Hermeneutics has numerous meanings. One of them is the understanding of it as the art of interpreting spoken or written text. It has also gained the status of methodology within humanistic science. The applications of hermeneutics interpretation to analyse philosophy or literary texts is widely known. The question is whether it may be applied in the research carried out on the ground of empirical science about a human; namely psychology. In psychology, the understanding of a human as ‘projecting existence’ representative for the personal – existential approach, is the closest to the humanistic sciences. Due to these reasons, hermeneutics as understanding methodology may find application in the research on the noetic level of human development which is not subject to biological or environmental determination, being the area where axiological motivation is executed. The historic and contextual conception of developmental experiences by means of the methodology which understands and not only explains human behaviour, allows to discover new areas of functioning of the human psyche. The article also presents the rules applied while making use of hermeneutics interpretation of autobiographical narration on the ground of psychology backed up with their philosophical basis.
Contemporary social sciences are dominated by specific style of doing research based on project frames and expectation of quick and measurable achievements. These circumstances limit the space (in terms of time and relationships) for discussions, reflections, and exchange of experiences considering theoretical, ethical, practical aspects. Papers presented in the volume can be considered both as results of such meetings and reciprocity of perspectives and they encourage to continue the discussion with their authors.
PL
Współczesny styl uprawiania nauki, zdominowany na przykład przez działania projektowe i oczekiwania szybkich i wymiernych rezultatów, ogranicza przestrzeń (w wymiarze czasowym i relacyjnym) do dyskusji, refleksji i wymiany doświadczeń w odniesieniu do zagadnień teoretycznych, etycznych i doświadczeń badawczych. Zawarte w tym tomie teksty są z jednej strony efektem zbudowania takiej przestrzeni i spotkań służących debacie nad współczesnym stanem badań biograficznych, z drugiej strony przedstawione w nich stanowiska autorów zachęcają do podjęcia takiej dyskusji.
Przedmiotem artykułu jest pokazanie możliwości zastosowania badań biograficznych, a ściślej wywiadu autobiograficzno-narracyjnego, w badaniach nad biograficznym i społecznym obrazem przeszłości. Zostanie to ukazane na konkretnym przykładzie projektu badawczego. Przy czym nie są tu prezentowane ani przebieg, ani wyniki badań, ale założenia teoretyczne i metodologiczne, które umożliwiły konceptualizację problematyki i zarysowanie wstępnych ram interpretacyjnych związanych z projektem badania konkretnych zjawisk i procesów społecznych. Autorzy chcą w ten sposób pokazać możliwość wykorzystania badań biograficznych, które w tej perspektywie nie są jedynie metodą gromadzenia i analizy materiałów empirycznych, ale wyznaczają określony sposób myślenia o interesującej autorów problematyce. Celem projektu jest zbadanie polskiego i niemieckiego doświadczenia socjalizmu obejmującego lata 1945–1989.
EN
The paper shows how to apply biographical research, strictly speaking autobiographical narrative interview, in research on the past. The problem is analyzed in relation to a particular research project. The aim of the paper is neither to present the project as such nor to discuss its results but to show methodological and theoretical assumptions which enabled to conceptualized problems and design initial frames of interpretation related to specific social processes and phenomena. The authors want to show that in this perspective biographical research is not only the method of collecting and analyzing empirical data but it also designs a specific way of thinking about problems under the study. The aim of the Polish-German project was to analyze memory and biographical experiences of people born between 1945-55 in The People’s Republic of Poland and the German Democratic Republic.
Badania biograficzne w naukach społecznych to niezwykle zróżnicowany zbiór podejść badawczych, charakteryzujący się odmiennymi metodami i problemami badawczymi. Wspólna jest im koncentracja na rekonstrukcji biografii pewnego ego, jednostki, której losy warte są poznania jako takie. Wydaje się, że ciekawym poszerzeniem pola badań biograficznych mogłaby być analiza sposobów wykorzystywania w narracji elementów cudzych biografii, biografii Innego. Proponowane w tym artykule podejście alterbiograficzne 1 miałoby na celu określenie, jakiego rodzaju zasobem tożsamościowym i narracyjnym jest biografia. W niniejszym tekście zaprezentowana zostanie analiza sposobów wykorzystywania elementów biografii pomocy domowych w narracjach ich pracodawców.
This paper focuses on the role and importance of grandparents in the situation of the family's penitentiary crisis. In the light of biographical research carried out with two research groups: (1) adults who experienced a parent's incarceration in childhood and (2) parents of prisoners – the activities and key strategies of grandparents involved in supporting their grandchildren were analysed. The potential of Fritz Schütze's biographical sociology was used to carry out the study, based on the reconstruction of the life history of the respondents. On the basis of the narrative interviews, I described the specificity of two key contexts: (1) the (negative) experience of parentification in the situation of complete takeover of the care of grandchildren, and (2) (positive and negative) aspects of grandparents' occasional participation in family life. The obtained results allow to improve the knowledge about the experiences (needs and difficulties) of prisoners' families, especially focusing on intergenerational relations.
PL
W podjętym artykule skoncentrowano się na roli i znaczeniu dziadków w sytuacji kryzysu penitencjarnego rodziny. W świetle badań biograficznych realizowanych z dwiema grupami badawczymi – (1) osobami dorosłymi, które w dzieciństwie doświadczyły uwięzienia rodzica, i (2) rodzicami osób osadzonych w zakładach karnych – przeanalizowano działania oraz kluczowe strategie podejmowane przez dziadków zaangażowanych we wsparcie swoich wnucząt. Do realizacji badania wykorzystano potencjał socjologii biografistycznej Fritza Schützego, bazując na rekonstrukcji historii życia badanych osób. Na podstawie pozyskanego materiału narracyjnego opisano specyfikę dwóch kluczowych kontekstów, jakimi były: (1) doświadczenie(negatywne) parentyfikacji w sytuacji pełnego przejęcia opieki nad wnuczętami oraz (2) aspekty (pozytywne i negatywne) okazjonalnego uczestnictwa dziadków w życiu rodzin. Uzyskane rezultaty pozwalają poszerzyć wiedzę na temat doświadczeń (potrzeb i trudności) rodzin więźniów, uwzględniając zwłaszcza specyfikę relacji międzypokoleniowych.
Parentification is a phenomenon of reversal of intrafamily roles between children and parents (Minuchin, 1968). Children become persons responsible for the family system, assuming the roles, instrumental and emotional, of adults – parents. The available literature on the subject of research allows for the identification of specific family situations as circumstances favourable for the occurrence of this process. Each family as a group with specific bonds functions in various contexts, which in social pedagogy can be called "environments". This article transmits the category of educational environments to the biographical experiences of parentified people. The author identifies, analyses and describes them using fragments of (auto)biographical narrative interviews. Retrospective approach to family experiences allows, by narrators, to define the distinguished environments as a potential and a biographical reference point that helps to apply individual strategies of coping with difficult, sometimes traumatic experiences, related to the reversal of roles in the family.
PL
Parentyfikacja jest zjawiskiem polegającym na odwróceniu ról wewnątrzrodzinnych - między dziećmi a rodzicami (Minuchin, 1968). Dzieci stają się osobami odpowiadającymi za system rodzinny, przejmując role osób dorosłych – rodziców, te instrumentalne i te emocjonalne. Dostępna literatura przedmiotu badań pozwala na wyodrębnienie konkretnych sytuacji rodzinnych jako okoliczności sprzyjających występowaniu tego procesu. Każda rodzina jako grupa o specyficznych więziach funkcjonuje w rozmaitych kontekstach, które w pedagogice społecznej można określić mianem „środowisk”. W niniejszym artykule dokonana zostaje transmisja kategorii środowisk wychowawczych na grunt biograficznych doświadczeń osób parentyfikowanych. Autorka je identyfikuje, analizuje oraz opisuje wykorzystując fragmenty (auto)biograficznych wywiadów narracyjnych. Retrospektywne ujęcie doświadczeń rodzinnych pozwala przez narratorów określać wyodrębnione środowiska jako potencjał oraz biograficzny punkt odniesienia pomagający stosować indywidualne strategie radzenia sobie z trudnymi, niekiedy traumatycznymi doświadczeniami związanymi z odwróceniem ról w rodzinie.
System wsparcia instytucjonalnego powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości osób z niego korzystających, zapewniać im pełnię rozwoju społecznego. Opieka instytucjonalna wiąże się jednak z wyrwaniem jednostki z realnego życia społecznego, jej izolacją i narzucaniem działań, które prowadzą do określonej zmiany. Podejście specjalistów skupia się na przywróceniu osobom z niepełnosprawnością za wszelką cenę stanu normalności albo przybiera formę lekceważenia potrzeb jednostki poprzez infantylne podejście do niej. Celem artykułu jest zaprezentowanie wyników badań rekonstrukcji przeżyć i interpretacji doświadczeń w zakresie doświadczania przemocy symbolicznej przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną przebywające w domach pomocy społecznej. Przedstawione w opracowaniu badania zostały osadzone w paradygmacie interpretatywnym, co w konsekwencji pozwoliło zastosować metodę biograficzną z wykorzystaniem autobiograficznego wywiadu narracyjnego. Analiza materiału empirycznego ukazuje różne formy przemocy symbolicznej. Jedne są efektem pomocy narzuconej, a więc systemu polityki społecznej, który w swej istocie nie uwzględnia indywidualnych potrzeb i możliwości jednostki. Systemowe założenia skazują narratorów na określone działania i zachowania. Przemoc symboliczna uwidacznia się także w relacjach personelu placówek z mieszkańcami, co skutkuje m.in. lękiem, poczuciem bycia gorszym oraz brakiem bezpieczeństwa.
The text is a review of a monograph edited by Robert Kreitz, Ingried Miethe and Anja Tervooren, published by Kommision für qualitative Bildungs- und Biographieforschung Deutsche Gesellschaft für Erziehungswissenschaf. The 12 articles included in the book concern: 1) empirical consequences of theoretical positions taken by researchers; 2) theoretical innovations in qualitative research; 3) innovations in research methodology resulting from theoretical orientations.
PL
Tekst jest recenzją monografii pod redakcją Roberta Kreitza, Ingried Miethe, Anji Tervooren, wydanej przez Kommision für qualitative Bildungs- und Biographieforschung Deutsche Gesellschaft für Erziehungswissenschaf. 12 artykułów zamieszczonych w książce dotyczy: 1) empirycznych konsekwencji teoretycznych stanowisk przyjmowanych przez badaczy; 2) teoretycznych innowacji w badaniach jakościowych; 3) innowacji w metodyce badań będących konsekwencją teoretycznych orientacji.
Biography researchers notice an increase in the number of works referring to biographical research and a simultaneous decrease in their cognitive value. One of the reasons for this state of affairs is the misjudged conviction about their simplicity emerging from transferring obviousness of natural attitudes into the ground of scientific research. The author of this paper seeks for sources of inspiration for more careful reflection on pedagogical biographical research in concepts of narration and in works of literary critics. The author presents two various ways of understanding narration. The first one acknowledges the assumptions of structuralism (narration as feature codes of prose statements). The second one – being a consequence of the theoretical expansion of the concept on the whole area of human sciences and a part of social sciences – perceives narration as a human ability to organize events and actions into comprehensive structures that evolve in time. This understanding of narration is linked to life course and its reporting and thus to biographical research.
PL
Badacze biografii zauważają wzrost liczby prac odwołujących się do badań biograficznych, przy jednoczesnym spadku ich wartości poznawczej. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest nietrafne przekonanie o ich łatwości, wynikające z przenoszenia na grunt badań naukowych oczywistości naturalnego nastawienia. Źródeł inspiracji do staranniejszego namysłu nad pedagogicznymi badaniami biograficznymi autorka artykułu poszukuje w koncepcjach narracji, w pracach literaturoznawców. Autorka przedstawia dwa odmienne sposoby rozumienia narracji. Pierwsze – przyjmujące założenia strukturalizmu (narracje jako kody fabularne wypowiedzi prozatorskich). Drugie – będące konsekwencją teoretycznej ekspansji pojęcia na całą dziedzinę nauk humanistycznych i część nauk społecznych – ujmujące narrację jako ludzką zdolność organizowania zdarzeń i działań w całościowe, rozwijające się w czasie struktury. Takie rozumienie narracji wiąże się z przebiegiem życia i jego relacjonowaniem, a tym samym z badaniami biograficznymi.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.