Full-text resources of CEJSH and other databases are now available in the new Library of Science.
Visit https://bibliotekanauki.pl

Results found: 8

first rewind previous Page / 1 next fast forward last

Search results

help Sort By:

help Limit search:
first rewind previous Page / 1 next fast forward last
1

Pomiędzy oralnością a piśmiennością: tzw. „Carmen Mauri” (XII–XVI stulecie). Problemy historii tekstu epickiego i jego recepcji

100%
Wojtowicz W.
Historia Slavorum Occidentis
|
2013
|
issue 2(5)
13-42
2

Specimen pudoris, czyli o rozmowie Jakuba Pizona z Lukrecją w epigramatach Andrzeja Krzyckiego

100%
Wojtowicz W.
Pamiętnik Literacki
|
2020
|
vol. 111
|
issue 2
39-51
PL
W artykule analizuję nowołacińskie epigramaty Andrzeja Krzyckiego (Andreas Cricius, 1482–1537) związane z Lukrecją oraz z osobą Jakuba Pizona (Jacobus Piso, ? –1527), legata papieża Juliusza II, powstałe prawdopodobnie w 1510 roku. Epigramaty te odwołują się do iluzji malarstwa, dotyczą przedstawienia malarskiego wyobrażającego samobójstwo Lukrecji, któremu przypisują moralno-pedagogiczne, estetyczne czy etyczne cele. Bogate aluzje literackie w epigramatach Krzyckiego o charakterze satyrycznym zwrócone są przeciw Pizonowi, są satyrycznym ujęciem homoseksualnych preferencji legata.
EN
In the paper the author analyses the New Latin epigrams by Andreas Cricius (1482–1537) connected with Lucretia and with the figure of Jacobus Piso (? –1527), a legate of the Pope Julius II, produced probably in the year 1510. The epigrams refer to the illusion of painting, concern the painterly illustration of Lucretia’s suicide to which they assign moral-pedagogical, aesthetic, and ethic aims. Rich literary allusions of satirical character in Cricius’ epigrams are directed against Piso—they are satirical depiction of the legate’s homosexual preferences.
3

„Fortunat” Marcina Siennika: „abych zawsze pieniędzy dostatek miał”

100%
Wojtowicz W.
Pamiętnik Literacki
|
2022
|
vol. 113
|
issue 2
47-65
PL
„Fortunatus”, wydany po raz pierwszy w Augsburgu w roku 1509 (anonimowo przez Johanna Otmara), a w drugiej połowie XVI wieku opublikowany po polsku w tłumaczeniu Marcina Siennika (który korzystał z edycji frankfurckiej z 1564 roku), należał do bestsellerów, był jednym z najbardziej poczytnych romansów tamtych czasów. Autor artykułu dyskutuje – w kontekście dotychczasowych badań polskich (skąpych i nieobszernych) oraz, przede wszystkim, germanistycznych (wieloaspektowych i wielowątkowych) – z ujęciami interpretacyjnymi „Fortunata”, a także ze stanowiskiem Jurija Striedtera w jego studium „Der polnische »Fortunatus« und seine deutsche Vorlage”, podstawowym (po dziś dzień) dla badań nad tłumaczeniem. Fikcjonalność tekstu, również zastosowane w nim różnorodne techniki i konwencje narracyjne, wpływają na różnorodność interpretacji, akcentujących każdorazowo dany aspekt podjętych konwencji. „Fortunat” stanowił autorskie przetworzenie w swoistą powieściową całość dostępnych w obiegu księgarskich druków niemieckojęzycznych, zasobów informacyjnych niesionych przez te wernakularne teksty. „Fortunat” tworzy z nich pewną nową i odmienną jakość. W pracach poświęconych temu utworowi zwraca się uwagę na brak w nim jednolitego systemu wartościowania (i interpretowania), na osadzenie narracji w kontekście świata wartości arystokratycznych, kodu rycerskiego, z jego symbolicznymi przedstawieniami, oraz świata cywilizacji mieszczańskiej, wczesnokapitalistycznej, z olbrzymim znaczeniem wymiany opartej na pieniądzu.
EN
“Fortunatus” was first published (anonymously by Johann Otamar) in Augsburg in the year 1509, and in the second part of the 16th c. in the translation of Marcin Siennik who used the Frankfurt’s 1564 edition. “Fortunatus” was a bestseller and one of the most widely read romance of its times. In the context of the Polish scanty and incomprehensive research to this day, and first and foremost the German multifaceted and varied approaches, the author of the paper challenges the interpretative stances of “Fortunatus” as well as the points of Jurij Striedter made in his work “Der polnische »Fortunatus« und seine deutsche Vorlage” (“The Polish »Fortunatus« and Its German Edition”), to this day the basic study for the research in the translation. Fictionality of the text, and also its various narrative techniques and conventions, offer interpretative diversity, each time accentuating a given aspect of the adopted convention. “Fortunatus” is an individual transformation into peculiar novelistic entity of the available in the German-language bookseller print circulation and information collection carried by the vernacular texts. It is a novel and distinctive quality. In the literature on the piece, attention is paid to the fact that it lacks a unified axiological (and interpretative) system, that the narrative is set in the context of the world of aristocratic values, in chivalry code with its symbolic representation, and the world of middle-class, early-capitalist civilisation with pecuniary exchange significance.
4

Moralitet „Komedyja Justyna i Konstancyjej” Marcina Bielskiego a karnawał

100%
Wojtowicz W.
Pamiętnik Literacki
|
2018
|
vol. 109
|
issue 4
39-63
PL
"Komedyję Justyna i Konstancyjej" (1557) Marcina Bielskiego można wiązać z karnawałem dzięki wyraźnemu kategoryzowaniu w niej postaw zarówno nagannych, jak i godnych aprobaty, co właściwe jest poetyce moralitetu. Uwarunkowania teologiczne karnawału spotykają się w debacie Krotofili, Justinusa i Czasu z kontekstem medycznym. Zwraca uwagę rola ars iocandi w przezwyciężaniu melancholii, ogólnie – w utrzymaniu dobrostanu człowieka. Ulubionym tematem przedstawień karnawału – w tym także tekstów literackich – było pożycie małżeńskie i sam akt zawarcia małżeństwa, jak również wszystkie zwyczaje, które ten akt poprzedzały (co wpisuje się także w problematykę skupioną wokół przejawów grzechu nieczystości). Ponadto w sztuce Bielskiego podjęty został problem przemocy, skorelowany tu z decorum na płaszczyźnie językowej. Odbija się tu refleks kultury dworskiej. Bielski wykazuje znajomość kodu dworskiego i tekstów należących bezspornie do tego kręgu społecznego. Interpretacja "Komedyi" wymaga zatem uwzględnienia kontekstów socjokulturowych, komponentów związanych z medycyną, ale także z karnawałem.
EN
Marcin Bielski’s “Komedyja Justyna i Konstancyjej” (“A Comedy of Justyn and Konstancja,” 1557) may be linked to the carnival due to that it clearly categorises both the negative attitudes and the ones which gain approval, which is typical of the morality play poetics. Theological circumstances of the carnival meet in the debate of Krotofila (Burlesque), Justinus and Czas (Time) with a medical context. The role of ars iocandi in overcoming melancholy deserves attention, generally in preserving a man’s well-being. Favourite topics of carnival performances, and also of literary texts, were married life and the act of getting married itself, as well as all the customs preceding this act (which also includes the problems focused on the manifestations of the sin of impurity). Additionally, Bielski’s play raises the problem of violence which correlates here with the principle of decorum on the language plane. The court culture is also reflected here. Bielski shows his knowledge of the court code and the texts which indisputably belong to this social circle. Interpretation of the piece in question thus calls for resort to sociocultural contexts, medicine-related components, and also the carnival.
5

Vera historia „Historyi o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim” Mikołaja z Wilkowiecka

100%
Wojtowicz W.
Pamiętnik Literacki
|
2024
|
vol. 115
|
issue 1
153-167
PL
W artykule przeanalizowano, w jaki sposób Mikołaj z Wilkowiecka, autor „Historyi o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim”, „konstruuje” niekwestionowalną „prawdziwość” utworu, odwołując się w tytule do łacińskiego terminu „historia” oraz dystansując się od teatru (swojego utworu nie określa w kategoriach przedstawienia scenicznego). W tytule dzieła odbija się charakterystyczna dla chrześcijaństwa tendencja do odrzucania teatru i koncentrowania uwagi wiernych na zjawiskach liturgicznych czy paraliturgicznych. Pod wpływem krytyki protestanckiej ostatni aspekt wymusił na Mikołaju także eliminację scen przesyconych świeckością.
EN
The paper analyses the mode in which Mikołaj of Wilkowiecko, the author of “Historyja o chwalebnym Zmartwychwstaniu Pańskim” (“The History of the Glorious Resurrection of Our Lord”), “constructs” the indisputable “truth” of the piece, in that he refers to the Latin term “historia” and distances from theatre (does not define his piece in the categories of stage performance). The title of the work reflects a tendency, characteristic of Christianity, to reject theatre while concentrating the believers’ attention on liturgical and paraliturgical phenomena. Under the influence of Protestant criticism, the last aspect exhorted Mikołaj to eliminate the scenes satiated with secularity.
6

„Teraz, Mistrzu, sam sie lécz”. O znaczeniu „Trenu XIX” dla cyklu „Trenów” Jana Kochanowskiego

100%
Wojtowicz W.
Pamiętnik Literacki
|
2026
|
vol. 117
|
issue 2
37-68
PL
W artykule analizuję znaczenia motta: „Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse / Iuppiter auctiferas lustravit lumine terras”, będącego fragmentem rozważań Odyseusza z księgi XVIII Odysei (w. 136–137), przytoczonym przez Jana Kochanowskiego z traktatu Cycerona „O przeznaczeniu” w jego przekładzie łacińskim, dla struktury światopoglądowej i retorycznej „Trenów”. Dzięki wielokrotnym nawiązaniom do motta w tym poetyckim cyklu ulega reinterpretacji Cycerońska tradycja konsolacyjna, a szerzej wartości humanizmu renesansowego i tradycje antropologii stoickiej. Zagadnienia te odsyłają do roli snu „prawdziwego”, „wróżebnego” – jego sensu w „Trenie XIX albo Śnie”. Doświadczenie przez Jana „prawdziwego” snu odzwierciedla schemat wierzeń akceptowany przez Kochanowskiego i jego współczesnych. „Tren XIX” rozstrzyga wątki myślowe: powracając do obrazów czy zwrotów z wcześniejszych trenów, odnawia je w innej postaci i w ten sposób przynosi odpowiedzi na pytania postawione uprzednio w cyklu. W wymiarze metapoetyckim autor wykazuje, że samozwrotność Trenów polega na zapowiedzeniu ich w visio Matki w „Trenie XIX” – powstają one jako realizacja przez Kochanowskiego polecenia Matki: „Teraz, Mistrzu, sam sie lécz”. Cykl w istocie „rozpoczyna” „Tren XIX”. Za jego sprawą ujawnia się mechanizm rekapitulacji prowadzący do radykalnej zmiany postawy podmiotu wobec Boga i śmierci córki Urszuli.
EN
In the article, I analyse the significance of the motto (“Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse / Iuppiter auctiferas lustravit lumine terras”—a fragment of Odysseus’s reflections from the 18th book of the “Odyssey,” verses 136–137, quoted by Jan Kochanowski in the Latin translation of Cicero from “De fato”) for the worldview and rhetorical structure of “The Laments” (“Treny”). Through multiple references to the motto within this poetic cycle, the Ciceronian consolatory tradition is reinterpreted, as are, more broadly, the values of the Renaissance humanism and the traditions of Stoic anthropology. These issues refer to the role of the “true,” “prophetic” dream—its meaning in “Lament 19, or: A Dream.” The experience of Jan’s “true” dream reflects a pattern of beliefs accepted by the author and his contemporaries. “Lament 19” resolves earlier lines of thought, returns to images and expressions from the preceding “Laments,” renews them in a different form, and provides answers to questions posed in the earlier poems. On a metapoetic level, the author demonstrates that self-referentiality of “Laments” consists in their foreshadowing within the mother’s visio in “Lament 19,” they come into being as Kochanowski’s fulfilment of his mother’s command: “Now, master, you will have to heal yourself.” In essence, the cycle “begins” with “Lament 19.” Through it, the mechanism of recapitulation is revealed, leading to a radical transformation in the subject’s attitude toward God and the death of his daughter, Urszula.
7
Publication available in full text mode
Content available

SŁOWO OD REDAKCJI

45%
Barłowska M., Cybulska-Bohuszewicz E., Dybek D., Kuran M., Wojtowicz W.
Meluzyna. Dawna Literatura i Kultura
|
2019
|
vol. 2 (11)
5-6
8
Publication available in full text mode
Content available

SŁOWO OD REDAKCJI

45%
Kuran M., Cybulska-Bohuszewicz E., Barłowska M., Dybek D., Wojtowicz W.
Meluzyna. Dawna Literatura i Kultura
|
2020
|
vol. 1 (12)
5-6
first rewind previous Page / 1 next fast forward last
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.