Search results

1

AKTA METRYKALNE PARAFII KORCZEW

100%

Sztandera G.

Biuletyn Szadkowski

|

2015

|

issue 15

225-235

EN

The requirement to keep the records of births, baptisms, marriages and deaths was decreed in 1563 by the Council of Trent. In Poland, this requirement started being observed quite soon, already at the end of the 16th century. In the parish of Korczew, the keeping of such records began in 1603. Until the World War II the registers for the years 1649–1805 were kept in the parish archive, from where they were taken away by the Nazis and most probably were destroyed. A preserved inspection report contains a list of these documents, which was included in an article for those who are interested in demographic research. Fortunately, the registers for the years 1806–1945 have survived and are kept in the Diocese Archive in Włocławek, the State Archive in Łódź and the Registry in Zduńska Wola. They contain a wealth of information interesting for both historians engaged in professional research and persons looking for records concerning their predecessors.

2

Cholera and typhoid fever in 19th-centuryBielitzer Zion

80%

Wrębiak A.

Anthropological Review

|

2010

|

vol. 73

|

issue 1

37-46

EN

This study outlines an analysis of selected anthropo-demographic data ofDer Bielitzer Zionpopulation from parish registers and historical sources. The analysis focuses on three epidemics: cholera (two) and typhoid fever (one) which took place in mid-19th century in Bielitz. The aim of this paper is to explore the demographic structure of the fatalities due to the epidemics and to propose possible causes of any variations. Analysis shows the divergence in the age structure of deceased parishioners between the normal and epidemic years. Also, similar outbreaks of infection but of different pathogenesis could lead to observable discrepancies in the overall demographics of the deceased. In the case of cholera: more fatal cases were seen in the city, a higher frequency of deaths occurred in Bielitz females, the disease occurred only in the warm months and the outbreaks were of short duration. For typhoid fever: more fatal cases were seen in the peri-urban villages, a higher frequency of deaths occurred in the female of the peri-urban villages and the outbreak was of long duration. Frequencies and mortality rates of the above causes of death were compared with younger, more advanced populations. The similarities between these groups suggest a high socio-economical status ofBielitzer Zion.

PL

Bielski Syjonstanowił grupę luteran wyznania ewangelicko-augsburskiego, żyjącą w dziewiętnastowiecznym Bielitz, Bielsku (dzisiaj: Bielsko-Biała), jak również był dzielnicą miasta zamieszkiwaną głównie przez protestantów (Fig. 1). Celem artykułu było przybliżenie wybranych informacji o stanie bio-demograficznym wspomnianej populacji w kontekście analizy danych metrykalnych parafii oraz zródeł historycznych. Zagadnienie badawcze stanowią trzy epidemie: dwie cholery oraz jedna duru brzusznego, które miały miejsce w połowie XIX wieku. Analizie poddano strukturę demograficzną populacji zmarłych, przyczyny zgonów (Tab. 2, 3) oraz zróżnicowanie pomiędzy przypadkami cholery i duru brzusznego w aspekcie różnych zmiennych (płeć, wiek, pochodzenie: miasto lub okoliczne wioski; Tab. 2, 4), a następnie zaproponowano możliwe przyczyny obserwowanych różnic.Praca obrazuje dostrzegalną zmienność pomiędzy strukturą wieku zmarłych parafian w latach normalnych i epidemicznych (Fig. 5). Dodatkowo, zwraca uwagę na obserwowalne różnice w strukturze demograficznej zmarłych w wyniku dwóch rodzajów epidemii (Tab. 4), takie jak wyższa częstość przypadków cholery w mieście (Fig. 3-4; Tab. 1), wyższa częstość zgonów wśród mieszczanek (Tab. 2), krótkie okresy trwania wspomnianych katastrof, czy występowanie ich podczas miesięcy letnich (Fig. 3-4). W przypadku epidemii duru brzusznego obserwowano wyższą częstość zgonów w otaczających Bielsko wioskach, w szczególności wśród kobiet (Fig. 2; Tab. 1), czy długi okres trwania katastrofy (Fig. 2). Uzyskane w wyniku analizy wybrane częstości przyczyn zgonów oraz wskazniki śmiertelności (dla cholery, duru brzusznego, chorób infekcyjnych, gruzlicy) porównano z danymi dla innych, dziewiętnastowiecznych populacji. Grupa bielskich protestantów w połowie XIX wieku mogła charakteryzować się stosunkowo wysokim statusem społecznym, jako że uzyskane wartości odpowiadają charakterystycznym dla populacji z ostatniej dekady dziewiętnastego stulecia.

3

Karol Maciejko, Archiwum Kościelne w Brodnicy. Historia oraz analiza zasobu na tle dziejów miasta i parafii farnej, Archiwum Państwowe w Olsztynie, seria Prace Historyczno-Archiwalne Archiwum Państwowego w Olsztynie, t. 1, Olsztyn 2015, ss. 183

61%

Zmudziński M.

Archiwa – Kancelarie – Zbiory

|

2016

|

issue 7(9)

243-248

4

Sposoby identyfikacji osób w księgach metrykalnych parafii prawosławnych na Kujawach Wschodnich i ziemi dobrzyńskiej na przełomie XIX i XX wieku

61%

Duszyński-Karabasz H.

Acta Polono-Ruthenica

|

2017

|

issue 22/3

7-19

EN

The article is devoted to the methods of nominal configuration in the Parish registry books form East Cuyavia and the Dobrzyn Land in the Late 19th and Early 20th Centuries (Aleksandrów Kujawski, Włocławek, Lipno, Rypin). There are several types of identifying elements in the registry books: first name, patronymic, last name, profession, function, social estate, place of origin or residence, religion, affiliation which are the components of the identifying formulas. They are discussed in the article and also the examples are mentioned.

5

Farní matriky jako materiálové východisko pro onomastiku

61%

Kloudová M.

Acta onomastica

|

2012

|

vol. 53

|

issue 1

350-359

EN

The registers consist of names of people who were christened, married or buried. They were kept by church initially. They are an important source of anthroponyms, because they contained also names of women and children, not only men’s like in the others official materials. In this study I take an interest mainly in two parish registers. Both come from parish Horní Branná (Semily District, Liberec Region) and were created in the beginning of the second half of 17th century. They are compared with four parish registers of the parish Horní Štěpanice (Semily District, Liberec Region) from 18th century. Based on this comparison, the progress can be seen. The youngest parish registers consist of more information (jobs of men, people’s religion, age of decedents, their cause of death etc.), which could be used in the research.

6

Imiennictwo na terenie dzielnic Torunia – Mokrego i Bydgoszczy – Szwederowa w latach 1875–1914 jako egzemplifikacja zróżnicowania kulturowego ludności oraz zmian w obyczajowości na przełomie wieków

61%

Zielińska A., Ollech A.

Zapiski Historyczne

|

2023

|

vol. 88

|

issue 1

81-116

EN

The article discusses the issue of giving newly born children first names in two working class residential areas: Mokre in Toruń and Szwederowo in Bydgoszcz, between 1875 and 1914. The source base consisted of parish registers and the birth register of the General Register Office for those areas. The main research objectives were to determine the total population, the denominational structure of the two districts, the number of births with respect to denomination, births in terms of the number of given names, the popularity of first names, second names and the first-name summaries in the denominational context for each district. Both areas showed similar features of the denominational structure: an increasing percentage of Catholics at the expense of Evangelicals, the existence of small communities of Jews and representatives of other Christian denominations. In terms of anthroponymy in working class districts, certain similarities were observed, although there were also differences, primarily in the middle names given to newly born children. In Szwederowo, Catholics far more commonly opted for the first name only, whereas Evangelicals – for one or more middle names. In Mokre, on the other hand, the ratio between persons with first name only and those with middle names was more balanced. In both districts, the differences were mainly in the context of the denominational structure, which involved the attachment of Catholics to names from Christian tradition, especially those derived from the New Testament, while Evangelicals to names of Germanic origin, as well as those referring to the dynasty or literary characters.

7

Księgi metrykalne parafii w Skrzatuszu przechowywane w Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej

61%

Wieczorkowska M.

Rocznik Skrzatuski

|

2017

|

vol. 5

51-76

PL

Artykuł jest poświęcony księgom metrykalnym pochodzącym z parafii rzymskokatolickiej w Skrzatuszu. Omówione są w nim wszystkie zachowane księgi metrykalne, które znajdują się w depozycie Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej, ich sposób prowadzenia, język zapisu, zawarte informacje dotyczące osób udzielających i przyjmujących sakramenty, a także stan fizyczny zachowanych dokumentów. Podjęto się tu analizy zachowanych ksiąg, zwrócono uwagę na ich przydatność nie tylko przy poszukiwaniach genealogicznych, ale przede wszystkim skupiono się na tym, że dzięki tym dokumentom można prześledzić zmiany, jakie na przestrzeni trzech wieków zachodziły w funkcjonowaniu parafii i ludzi z nią związanych.

EN

This article is dedicated to the parish registers from the Roman Catholic parish in Skrzatusz. All the surviving booklets are located in the archives of the Diocese of Koszalin-Kolobrzeg (Kołobrzeg), their manner of conducting, the language of the record, the information contained in the persons who give and receive the sacraments, and the physical condition of the saved documents. This is where the analysis of the surviving books is taken into account, not only in their search for genealogy, but also in the fact that they can be traced back to the changes that have occurred over the three centuries in the functioning of the parish and its people.

8

Księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Grzymałowie przechowywane w Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej

51%

Ceynowa T.

Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne

|

2019

|

vol. 112

93-111

EN

Parish registers are getting more and more popular. Not only professional historians and genealogists, but also various passionate people come to diocesan archives. It is important for the staff of the archives to save the books properly, digitalise them and publish appropriate inventories on the content of the archives. The author in his article, preceded by a preface, showed the parish registers of Roman-Catholic Parish of Grzymalow (Grzymałów). The Parish was established in 17. Cent. Then it went through turbulent times. After the second World War it ceased to exist. Its last parish priest took some of the books with him and left them at the territory of present Koszalin-Kolobrzeg (Kołobrzeg) Diocese in Parsecko (Parsęcko). He had settled there with a numerous group of the faithful in year 1946. Now 48 parish registers are stored in the Diocesan Archive of Koszalin-Kolobrzeg (Kołobrzeg).

PL

Księgi metrykalne cieszą się ostatnio coraz większym zainteresowaniem. Do archiwów diecezjalnych trafiają nie tylko zawodowi historycy i genealodzy, ale także rozmaici pasjonaci. Ważne jest, aby pracownicy archiwów odpowiednio księgi zabezpieczyli, opracowali, zdigitalizowali i opublikowali odpowiednie inwentarze i informatory o swoim zasobie. Autor w artykule poprzedzonym wstępem przedstawił księgi metrykalne pochodzące z parafii rzymskokatolickiej w Grzymałowie. Parafia powstała w XVII w., przechodziła burzliwe losy. Po II wojnie światowej przestała istnieć. Ostatni proboszcz zabrał ze sobą niektóre księgi i pozostawił je w Parsęcku, na terenie obecnej diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, gdzie z liczną grupą wiernych osiedlił się w 1946 r. Obecnie 48 ksiąg metrykalnych przechowywanych jest w archiwum diecezjalnym w Koszalinie.

9

Ruch naturalny na Lubelszczyźnie w XVI–XIX wieku. Stan i perspektywy badawcze

51%

Rachwał P.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2017

|

vol. 39

32-47

PL

W artykule omówiono stan badań nad ruchem naturalnym Lubelszczyzny. Główny nacisk położono na wskazanie problemów związanych z wykorzystaniem rejestracji ciągłej. Prace nad inwentaryzacją ksiąg metrykalnych i wykorzystaniem ich zawartości do badań nad zaludnieniem historycznej ziemi lubelskiej trwają od lat 50. ubiegłego wieku. W zamierzeniu, efektem tych starań miała być publikacja liczb ruchu naturalnego, opatrzona krytycznym komentarzem oraz wyprowadzone na ich podstawie charakterystyki liczbowe populacji. Zamierzeń tych nie udało się jak do tej pory w całości zrealizować. Dotychczasowe wyniki wskazują na zaniedbania w rejestracji zgonów małych dzieci, różnej liczby zapisów dokonywanych przez duchownych w księgach formularza trydenckiego, austriackiego i polskiego, prowadzone niekiedy równolegle dla tego samego okresu. Niepokój budzi także możliwość odbywania przez wiernych praktyk religijnych poza przypisaną prawem parafią. Poważne ograniczenie w prowadzeniu kwerendy źródłowej stanowił do tej pory fakt, iż wszystkie księgi metrykalne z okresu staropolskiego oraz tzw. księgi austriackie przechowywane są w archiwach parafialnych. W latach 2012–2015 przeprowadzona została digitalizacja wszystkich zgromadzonych tam źródeł. Zasób ten udostępniany jest sukcesywnie na stronie http://ksiegimetrykalne.pl.

XX

The article presents the state of research into vital events in the Lublin Region. The main attention has been paid to the problems concerning the continuous registration.The research into inventorying parish registers and analysing their contents with special emphasis placed on historical populating of the Lublin Region has been conducted for the last fifty years. The purpose of the research effort was to publish the numbers of the vital events with a commentary and to provide a quantitative description of the population. Yet, so far the purpose has not been fully achieved. The results so far obtained indicate that there were some inaccuracies in the registration of infant deaths and different numbers of records made by clergymen in parish registers in Tridentine, Austrian and Polish forms, which were sometimes written at the same time. Other inaccuracies result from the fact that some members of the congregation might have practised their religion in parishes other than their own ones. The preliminary research of sources is additionally restricted by the fact that all Old-Polish registers and the so called Austrian books are kept in parish archives. In the years 2012–2015 they were all digitalised, and they are successively made public at http://ksiegimetrykalne.pl.

10

Małżeństwa tatarskie w parafii muzułmańskiej w Studziance w świetle zachowanych akt metrykalnych z lat 1798-1911

51%

Węda Ł.

Nurt SVD

|

2017

|

issue 2

241-256

PL

Jan III Sobieski przywilejem z 12 marca 1679 r. nadał Tatarom ziemie w ekonomii brzeskiej. Otrzymali oni dobra w Studziance, Lebiedziewie i Małaszewiczach. Osadnictwo kontynuowali kolejni królowie. Wyznawcy islamu mieszkali m.in. w Połoskach, Małaszewiczach Wielkich i Małych, Trojanowie, Worońcu, Ossowie, Wólce Kościeniewickiej, Koszołach, Ortelu (dawnym Wortelu), Bokince (zwanej tatarską), Kościeniewiczach. Skupieni byli wokół Studzianki gdzie do 1915 roku funkcjonował meczet. Założyli także dwa cmentarze tatarskie w Studziance i Zastawku, które przetrwały do dzisiaj. W świetle adnotacji ksiąg metrykalnych z lat 1798-1911 w parafii w Studziance zawarto 131 małżeństw. Związki małżeńskie były zawierane w różnych miejscowościach. Duchowny tatarski jeździł z posługami do swoich wiernych, udzielając im ślubów. Pełnił niejako rolę urzędnika stanu cywilnego w terenie. Imamowie zapisywali księgi w języku polskim. Jedynie w latach 1800-1801,1803-1805 dokonywali wpisów po łacinie, a od 1867 roku zapisywali je po rosyjsku.

EN

On 12 March 1679, king Jan III Sobieski of Poland, issued an edict settling the Tatars on Crown Estates in Studzianka, Lebiedziew and Małaszewicze in the province of Brest. Under later Polish rulers, Tatars lived in Połoski, Małaszewicze Wielkie and Małe, Trojanów, Woroniec, Ossowo, Wólka Kościeniewiecka, Koszoły, Ortel (former Wortel), Bokinka Tatarska and Kościeniewicze. Their largest community was in Studzianka and its environs. They had a mosque in Studzianka, active until 1915, and cemeteries in Studzianka and Zastawek, still existing today. In the parish registers 1798-1911 in Studzianka there are 131 entries for Tatar marriages. They were contracted in different villages. An imam would go from place to place to perform the rites. The marriage entries are in Polish, Latin (for the years 1800-1801 and 1803-1805) and Russian (from 1867 onwards).

11

Ludzie kresów w publikacji Archiwum Głównego Akt Dawnych Biografie kresowe (na podstawie „zabużańskich” ksiąg metrykalnych)

51%

Lewandowska D.

Archiwista Polski

|

2025

|

vol. 30

|

issue 1 (106)

147-156

EN

Summary of Biografie Kresowe is a two-volume publication of the Central Archives of Historical Records, issued between 2022-2024, the source of which are the parish registers of various denominations (so-called “Zabużańskie” records) kept at Central Archives of Historical Records, containing entries of births, marriages and deaths relating to the characters of the book in question. In 2023, the Central State Historical Archives of Ukraine in Lviv also granted permission to use in its publication records from the section of the registers that remained in Lviv after the end of World War II. The registers originate from parishes and religious communities in the eastern and southeastern regions of the former Polish-Lithuanian Commonwealth (during the interwar period, these included the Lviv, Stanisławów, Ternopil, and Volhynian voivodeships). A small number of registers come from the territories of present-day Belarus and Lithuania. The records used were primarily from Roman Catholic parishes in Lviv and the Lviv Archdiocese (and occasionally from Przemyśl and Łuck dioceses), as well as registers from Jewish communities. The parish registers that survived the ravages of war are an invaluable source of knowledge about the people without whom the history of these lands – and Poland as a whole – would be far poorer. The people who lived in these easternmost regions of the pre-war Poland, which was inhabited by diverse religious, national, and ethnic groups, played a significant role in the history of Poland and their places of origin. Both parts of the Biografie Kresowe describe 224 individuals. Some of them who featured in the publication spent their entire lives in the Eastern Borderlands, while others’ connection to these lands was brief or even accidental. They were people of many professions, coming from diverse family and creative backgrounds (including scientists, writers, journalists, artists, actors, directors, clergy, politicians, athletes, and entrepreneurs), spanning the period from the Old Polish period to the 1920s. A separate section “Zagłada” is treated individually, describing figures who bore witness to the Holocaust through collected archival materials or their postwar activities aimed at bringing war criminals to justice. The biographies are accompanied by reproductions of various records and photographs (portraits, situational photographs, cityscapes, etc).

PL

Biografie kresowe to dwutomowa publikacja Archiwum Głównego Akt Dawnych, z lat 2022–2024, której podstawą źródłową są przechowywane w AGAD księgi metrykalne różnych wyznań (tzw. „zabużańskie”), zawierające wpisy urodzeń, ślubów i zgonów, dotyczące bohaterów omawianej książki. W 2023 r. także Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie wyraziło zgodę na wykorzystanie w publikacji wpisów metrykalnych z tej części ksiąg, która po zakończeniu II wojny światowej pozostała we Lwowie. Księgi pochodzą z parafii i gmin wyznaniowych z terenów wschodnich i południowo-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (w okresie dwudziestolecia międzywojennego były to województwa: lwowskie, stanisławowskie, tarnopolskie i wołyńskie). Nieliczne księgi są z terenów obecnej Białorusi i Litwy. Wykorzystano głównie metryki z parafii rzymskokatolickich Lwowa i archidiecezji lwowskiej (sporadycznie przemyskiej i łuckiej) oraz księgi z gmin wyznania mojżeszowego. Ocalałe z pożogi wojennej księgi stanowią nieocenione źródło wiedzy o ludziach, bez których historia tych ziem i całej Polski byłaby o wiele uboższa. Mieszkańcy tych najdalej wysuniętych na wschód terenów przedwojennej Rzeczypospolitej, zamieszkiwanych przez różne grupy wyznaniowe, narodowe i etniczne, odegrali niebagatelną rolę w historii Polski i miejsc swojego pochodzenia. W obu częściach Biografii kresowych opisano 224 postacie. Niektórzy z bohaterów publikacji spędzili na kresach całe życie, dla części kontakt z tymi ziemiami był krótkotrwały lub nawet przypadkowy. Są to osoby wielu profesji, wywodzące się z różnych środowisk rodzinnych i twórczych (m.in. naukowcy, literaci, publicyści, artyści, aktorzy, reżyserzy, duchowni, politycy, sportowcy, przedsiębiorcy), poczynając od okresu staropolskiego po lata dwudzieste XX w. Odrębnie potraktowano dział Zagłada, opisując w nim postaci, które dały świadectwo Holocaustowi poprzez zgromadzone materiały archiwalne lub działalność powojenną zmierzającą do ukarania zbrodniarzy wojennych. Biogramom towarzyszą reprodukcje wpisów metrykalnych różnego typu oraz fotografie innego typu (zdjęcia portretowe, sytuacyjne, fotografie miast, itp.).

12

Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku

51%

Szyszka A., Czerkawski J.

Studia z Prawa Wyznaniowego

|

2025

|

vol. 28

251-265

EN

The term “parish registers” includes all books that a Catholic parish is obliged to maintain, typically with the assistance of a parish office. Special attention should be paid to parish registers in which the Catholic Church registers baptisms and records other significant events in the spiritual lives of the faithful. These books also serve as records of parish residents. This paper’s research problem concerns the origins and evolution of the Catholic Church’s practice of keeping registry books and how this practice was taken over by registry offices in Poland after World War II, resulting in the books being treated as civil status records. The authors analyse the development of the practice of keeping Catholic registers and the legal norms that regulate civil status record keeping. The historical overview highlights the state administration’s takeover of tasks related to civil status registration previously performed by religious organisations. Furthermore, the authors examine pastoral and legal regulations in force within the Catholic Church, employing a legal and dogmatic approach to analyse legal norms adopted by state regarding civil status regulation. The approach taken to solve the research problem involved explaining the key concepts; outlining the origins, history, and methods of keeping parish registers; and presenting legal solutions for transferring vital records to civil status records. After World War II, the legislation was introduced that made it possible to determine the content of a civil status record based on information from parish registers. Consequently, the authorities responsible for maintaining civil status records took over the parish registers held in Catholic parishes and these registers became part of the civil registry office’s resources.

PL

Pojęcie ksiąg parafialnych obejmuje wszystkie księgi, które ma obowiązek prowadzić parafia Kościoła Katolickiego przy wykorzystaniu aparatu pomocniczego w postaci kancelarii parafialnej. Wśród ksiąg parafialnych na szczególną uwagę zasługują księgi metrykalne, w których Kościół Katolicki rejestruje chrzty swoich wiernych i odnotowuje wydarzenia z życia duchowego swoich wyznawców. Księgi te także służyły i służą do prowadzenia ewidencji mieszkańców parafii. Problemem badawczym niniejszego artykułu jest geneza i ewolucja praktyki prowadzenia ksiąg metrykalnych prowadzonych przez Kościół Katolicki i ich przejęcie przez urzędy stanu cywilnego w Polsce po II wojnie światowej, co skutkowało traktowaniem ich jako ksiąg stanu cywilnego. Autorzy przeanalizowali proces kształtowania się praktyki prowadzenia ksiąg metrykalnych Kościoła Katolickiego oraz norm prawnych regulujących problematykę aktów stanu cywilnego. W treści rysu historycznego zwrócono uwagę na rozwiązania polegające na przejmowaniu m.in. zadań z zakresu rejestracji stanu cywilnego przez administrację państwową, dotychczas realizowanych przez związki wyznaniowe. Ponadto przeanalizowano rozwiązania pastoralne obowiązujące w Kościele Katolickim oraz wykorzystano metodę analizy norm prawnych, przyjętych przez ustawodawcę w zakresie regulacji stanu cywilnego. Droga rozwiązania problemu przebiegała w sposób następujący: wyjaśniono podstawowe pojęcia istotne dla problemu badawczego, ukazano początki, historię i sposób prowadzenia ksiąg parafialnych oraz zaprezentowano przepisy dotyczące przeniesienia treści ksiąg metrykalnych do aktów stanu cywilnego. Ustawodawca wprowadził po II wojnie światowej rozwiązania umożliwiające ustalenie treści aktu stanu cywilnego na podstawie informacji pochodzących z ksiąg parafialnych. Organy odpowiedzialne za prowadzenie ksiąg aktów stanu cywilnego przejmowały księgi parafialne prowadzone w parafiach katolickich, które stawały się w ten sposób częścią zasobu urzędów stanu cywilnego.

13

Społeczność świętolipska w XVIII w. na podstawie ksiąg metrykalnych

41%

Kopiczko A.

Saeculum Christianum. Pismo Historyczne

|

2020

|

vol. 27

|

issue 1

165-189

EN

Previous studies conducted on Święta Lipka have focused on the church itself and on pilgrimages, whereas little attention has been devoted to the history of the village and its residents. In order to fill the gap for the 18th century, an analysis of the preserved parish registers was conducted. The search provided new information on the local population. It is presented in the form of tabular listings and conclusions drawn from them. The number of baptisms, marriages and deaths are given. The surnames of families with four or more children are listed, assuming that it may testify to their permanent residence in this village. The names of teachers, organists, church wardens, tailors, bricklayers, potters, fishermen, and forest rangers are established. A list of Jesuits and diocese priests working in Święta Lipka is corrected. The popularity of names of baptised children is analysed. The death register provided more detailed information about the cemeteries.

PL

W dotychczasowych badaniach, poświęconych Świętej Lipce, koncentrowano się przede wszystkim na samej świątyni i pielgrzymkach, natomiast w niewielkim stopniu podejmowano kwestie związane z dziejami miejscowości i jej mieszkańców. By wypełnić tę lukę dla XVIII w. podjęto się analizy zachowanych ksiąg metrykalnych. Przeprowadzona kwerenda dostarczyła nowych informacji o miejscowej ludności. Zaprezentowano je w formie zestawień tabelarycznych i wysnutych z nich wniosków. Podano liczbę chrztów, małżeństw i zgonów. Wymieniono też nazwiska rodzin, w których przyszło na świat czworo i więcej dzieci, zakładając, że może to świadczyć o ich stałym zamieszkaniu w tej miejscowości. Ustalono nazwiska nauczycieli, organistów, kościelnych, karczmarzy, krawców, murarzy, garncarzy, rybaków i strażników lasu. Skorygowano wykaz jezuitów oraz księży diecezjalnych pracujących w Świętej Lipce. Analizie poddano popularność imion wśród chrzczonych dzieci. Na podstawie księgi zmarłych uściślono również informacje o cmentarzach.

14

Imiona odojcowskie w metrykach parafii prawosławnej w Białowieży na przełomie XIX i XX wieku

41%

Mordań M.

Przegląd Rusycystyczny

|

2023

|

issue 4 (184)

215-238

RU

Предметом статьи является языковая характеристика патронимов, засвидетельствованных в метрических записях православного прихода в Беловеже в 1891–1895 и 1906–1910 годах. Рассматриваются формы отчеств и их вариативность, обусловленная использованием в качестве словообразовательных баз разных фонетико-морфологических форм личных имен. Ономастический материал показал, что кроме церковных вариантов имен, в образовании отчеств использовались их литературные («официальные светские») и, реже, разговорные варианты. О чередовании форм патронимов можно говорить также в словообразовательном аспекте, так как помимо типичных для исследуемого периода отчеств с суффиксами -ов, -ев, -ин, встречались формы с суффиксом -ич. В женских же персоналиях, за немногочисленными исключениями, употреблялись полные формы патронимов на -овна, -евна, -инична.

PL

W artykule dokonano charakterystyki językowej patronimów poświadczonych we wpisach metrykalnych parafii prawosławnej w Białowieży w latach 1891–1895 i 1906–1910. Zostały omówione formy imion odojcowskich oraz ich wariantywność wynikająca z wykorzystania, jako podstaw motywujących, różnych odmianek fonetyczno-morfologicznych imion chrzestnych. Materiał onomastyczny pokazał, że oprócz imion kanonicznych w kreacji patronimiców korzystano także z ich wariantów literackich („oficjalnych świeckich”), rzadziej potocznych. O oboczności form imion odojcowskich można mówić także na płaszczyźnie strukturalnej, ponieważ obok typowych dla omawianego okresu patronimów męskich na -ov, -ev, -in, pojawiały się formacje wzbogacone o sufiks -ič. W żeńskich formułach identyfikacyjnych otczestwa były zapisywane, poza nielicznymi wyjątkami, w formach pełnych na -ovna, -evna, -inična.

EN

The paper presents a linguistic characteristic of patronyms contained in parish registers of the Orthodox parish in Białowieża in the years 1891–1895 and 1906–1910. The forms of paternal names are discussed, as well as their variability resulting from the use, as motivating bases, of various phonetic-morphological variants of first names. The onomastic material reveals that in addition to the canonical names, their literary ("official secular") and less frequent colloquial variants were used in the creation of patronyms. The variation in the forms of paternal names can also be seen at the structural level, as besides the male patronymics with -ov, -ev, -in, which were typical for the period in question, there appeared forms with the suffix -ič. In female identification formulas, otčestva were written, with few exceptions, in full forms with -ovna, -evna, -inična.

15

Marriages in the Parish of Płonka Kościelna in the Years 1826–1864

41%

Dobrzyński J.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2019

|

vol. 41

157-176

PL

W artykule analizie poddano śluby w Płonce Kościelnej w latach 1826–1864 w świetle ksiąg metrykalnych. Parafia ta zamieszkiwana była przez drobną szlachtę. Do największych wsi w parafii należały Łupianka Stara i Płonka Kościelna. Celem artykułu było spojrzenie na małżeństwo jako element składowy cyklu życia jednostki i próba odpowiedzi, czy nupturienci przed zawarciem związku małżeńskiego starali się ugruntować swoją pozycję. Poddano analizie 965 ślubów. Analiza ta wykazała, że śluby w Płonce Kościelnej zawierano wcześniej niż w Europie Zachodniej. Rzadko były poprzedzone etapem służby, a nupturienci w większości do dnia ślubów pozostawali pod opieką rodziców (jeżeli żyli). Statystyczne ujęcie źródła wykazało także, że ci kawalerowie, którzy posiadali własne gospodarstwa, wcześniej decydowali się na założenie rodziny.

EN

The article analyzes parish weddings in Płonka Kościelna in the years 1826–1864 in the light of parish registers. This parish was inhabited by petty nobility. The largest villages in the parish were Łupianka Stara and Płonka Kościelna. The aim of the article was to analyze the wedding as an element in an individual’s life cycle and to try to answer whether prospective spouses tried to strengthen their position before their marriage. 965 weddings were analyzed. This analysis showed that marriages in Płonka Kościelna were concluded earlier than in Western Europe. Seldom were they preceded by a stage of service and most of the betrothed remained under the care of their parents (if they were alive) until their wedding day. A statistical approach to the source also demonstrated that those bachelors who had their own farms decided to start a family earlier.

16

Zgony i ich uwarunkowania w parafii farnej w Rzeszowie w latach 1876–1913 w kontekście pierwszego przejścia demograficznego

41%

Rejman S.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2018

|

vol. 40

245-272

PL

Analizie poddano zgony w parafii farnej w Rzeszowie w latach 1876–1913. Do parafii należał Rzeszów i okoliczne wsie (Pobitna, Załęże, Rudki, Ruska Wieś, Staroniwa, Wilkowyja, Zwieńczyca). Celem badania było stwierdzenie, czy miały w niej miejsce zmiany świadczące o dokonującym się procesie pierwszego przejścia demograficznego. Zgony w liczbie 9113 (nie licząc 359 urodzeń martwych) odnotowano w księgach metrykalnych zgonów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Rzeszowie. Rozpatrywano te aspekty zgonów, które według literatury przedmiotu przemawiają za dokonującym się przejściem demograficznym. Wyniki pozwoliły na stwierdzenie, że w parafii rzeszowskiej były to: spadek wartości współczynnika zgonów, wzrost odsetka osób starszych wśród zmarłych, wzrost (po wyłączeniu rocznika zerowego) średniej wieku zmarłych oraz zmiany w strukturze przyczyn zgonów (przede wszystkim spadek udziału chorób zakaźnych i wzrost udziału chorób cywilizacyjnych, jak gruźlica, choroby serca, rak). Nie zaobserwowano natomiast typowych dla przejścia demograficznego wzrostu odsetka zmarłych kobiet i spadku odsetka najmłodszych roczników, co może wynikać z małego zaawansowania procesu przejścia demograficznego, jak również z luk w rejestracji rocznika zerowego. Symptomy pierwszego przejścia demograficznego, które na przełomie XIX i XX wieku dokonywało się w Galicji, obserwujemy zatem również w tym czasie i w Rzeszowie.

EN

Deaths in the Rzeszów parish between the years 1876–1913 were analyzed. The parish included Rzeszów and the surrounding villages (Pobitna, Załęże, Rudki, Ruska Wieś, Staroniwa, Wilkowyja, Zwieńczyca). The purpose of the study was to confirm whether or not any changes testified to the first demographic transition that had taken place there. 9,113 deaths (excluding 359 stillbirths) had been recorded in the parish register, stored in the State Archive in Rzeszów. Aspects of those deaths which, according to the literature, testified to the first demographic transition were analyzed. The results allowed it to be stated that in Rzeszów parish the relevant factors were: a decrease in the death rate, an increase in the percentage of elderly people among the dead, an increase (after excluding the first year of life) in the average age of the deceased, and changes in the structure of causes of death (primarily a decrease in the rate of infectious diseases, and an increase in the rate of diseases of affluence, such as tuberculosis, heart diseases, or cancer). On the other hand, there was no increase in the percentage rate of deaths in women, or a decrease in the percentage rates of deaths in the youngest children, which were typical for the demographic transition. This could possibly be the result of the limited progression of the first demographic transition, along with gaps in the register of infants under one year old. Therefore, the signs of the first demographic transition which took place at the turn of the 20th century in Galicja can also be observed at that time in Rzeszów.

17

Rodzina w parafii Nowy Korczyn w drugiej połowie XVIII wieku na podstawie ksiąg metrykalnych (część 1)

41%

Kołodziejczyk K.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2016

|

vol. 38

|

issue 3

55-78

PL

Celem pracy było dokonanie charakterystyki demograficznej zrekonstruowanych rodzin wchodzących w skład parafii Nowy Korczyn w drugiej połowie XVIII wieku. Dokonano tego posługując się uznaną w nauce demografii metodą rekonstrukcji rodzin opracowaną przez Louisa Henry’ego, polegającą na imiennym przyporządkowaniu parom małżeńskim wszystkich zdarzeń demograficznych zanotowanych w parafialnych rejestrach. W rezultacie zastosowania tej metody uzyskano 265 zrekonstruowanych rodzin zamkniętych oraz 317 rodzin otwartych. Dodatkowo w badaniach posłużono się tzw. rodzinami kompletnymi (dzietnymi). Bazę źródłową stanowiły trzy serie ksiąg metrykalnych parafii nowokorczyńskiej przechowywane w Archiwum Diecezjalnym w Kielcach. Zapisy metrykalne cechowała różna kompletność. Spożytkowany w pracy materiał metrykalny pozwolił odpowiedzieć na podstawowe pytania dotyczące charakterystyki rodziny dawnej. Rodziny zamknięte (dzietne) liczyły średnio czworo dzieci, zaś na jedną rodzinę kompletną (dzietną) przypadało przeciętnie 4,2 dzieci. Uzyskane wyniki okazały się zbieżne z ustaleniami dotychczasowymi (np. wykazano zdeterminowanie płodności wiekiem kobiety). W badanej parafii stwierdzono stosowanie praktyk mających na celu ograniczenie liczby porodów.

EN

The article presents a demographic description of the families registered at the parish of Nowy Korczyn in the second half of the 18th century. The description is based on the method of reconstructing families created by Louis Henry; it consists in nominal assigning married couples to all the demographic events recorded in the parish registers. As a result 265 closed families and 317 open ones have been reconstructed. In addition, complete families (with children) have appeared in the research. Three series of the registers of the Nowy-Korczyn parish, kept in the Diocesan Archives in Kielce, have served as the main source. The records of the registers have varied in their completeness. The material used in the research has permitted to answer the basic question concerning the ancient family. On average, closed families (with children) had four children, and one complete family (with children) had 4.2 children. These results coincide with the current findings (e.g. woman’s fertility is determined by her age). In the parish in question cases of birth control have been confirmed.

18

Rodzina w parafii Nowy Korczyn w drugiej połowie XVIII wieku na podstawie ksiąg metrykalnych (cz. 2)

41%

Kołodziejczyk K.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2017

|

vol. 39

65-95

PL

Celem artykułu było dokonanie charakterystyki demograficznej dawnej rodziny polskiej na przykładzie miejsko wiejskiej parafii Nowy Korczyn w latach 1751–1800. Otrzymane wyniki zostały porównane z pozostałymi ośrodkami ziem polskich. Analiza była oparta na księgach metrykalnych parafii nowokorczyńskiej. Źródła te cechowała różnorodna kompletność. W pracy posłużono się metodą rekonstrukcji rodzin, zwaną także metodą Henry’ego. W celu charakterystyki demograficznej nowokorczyńskich rodzin odtworzono 265 jednostek zamkniętych, w których narodziło się 1022 dzieci. Ponadto zrekonstruowano 317 rodzin otwartych (do których przypisano 967 dzieci). Dodatkowo wyróżniono 223 rodziny kompletne (906 dzieci). W badanej parafii 10,1% poczęć pierwszych okazało się poczęciami przedmałżeńskimi. Odsetek ten rósł wraz z wiekiem zamążpójścia matki. Przedmałżeńskie kontakty seksualne bardziej rozpowszechnione były w miejskiej części parafii aniżeli w wiejskiej. Na swoje pierwsze dziecko nowokorczyńskie pary czekały średnio ponad 18 miesięcy (dłużej na wsi niż w mieście). Najdłużej na swojego pierwszego potomka czekały kobiety, które wyszły za mąż w najmłodszym wieku (15–19 lat). Średni interwał przy kolejnych porodach w badanej parafii wynosił 26,7 miesiąca. Średni odstęp intergenetyczny krótszy był o ponad 7 miesięcy, jeśli poprzednie dziecko nie przeżyło okresu jednego roku. Ostatni interwał międzyporodowy był najdłuższy i wynosił prawie 30 miesięcy. Średnie odstępy między porodami w rodzinach malały wraz z liczbą potomstwa: u rodzin posiadających dwójkę dzieci wynosiły średnio ponad 28 miesięcy, zaś u rodzin mających dwanaścioro dzieci zaledwie 21,5 miesiąca. Małżeństwo trwało przeciętnie w badanej parafii 18,3 roku. Większość kobiet nie dożywała w małżeństwie końca swojego okresu prokreacyjnego (45 lat). Prawie połowa owdowiałych parafian nowokorczyńskich decydowała się na ponowne małżeństwo (61% wdowców oraz 31,5% wdów). Szybciej ponowny związek zawierali mężczyźni. Ci ostatni znajdowali sobie nową partnerkę przeciętnie po nieco ponad roku, zaś kobiety przeciętnie dopiero po 2,3 roku wychodziły ponownie za mąż. Duża liczba posiadanych dzieci z poprzedniego związku była barierą uniemożliwiającą wdowom zaistnienie na rynku małżeńskim. Również wiek owdowienia miał wpływ na fakt kolejnego związku. Im starsza była wdowa, tym trudniej było jej zawrzeć ponowny związek. W parafii nowokorczyńskiej odnotowano średnio prawie 13 zgonów kobiet na 1000 urodzeń w efekcie komplikacji okołoporodowych. Kobiety umierały najczęściej przy pierwszym porodzie, średnio w wieku 25 lat.

EN

The article has been written in order to give a demographic description of the old Polish family exemplified with the urban-rural parish of Nowy Korczyn in the years 1751–1800. The results have been compared with the records in other regions of Poland. The analysis has been based on the registers of the Parish of Nowy Korczyn. The analysed sources varied in their completeness. The method of reconstructing families – called also Henry’s method – was used to conduct the research. In order to give a demographic description of the Nowy-Korczyn families 265 closed units have been reconstructed, within which 1022 children were born. In addition, 317 open families have been reconstructed (with 967 children) and 223 complete families (with 906 children) have been identified. In the analysed parish 10.1% of conceptions of first children turned out to be premarital. That percentage was growing with the age of contracting marriage by the mother. Premarital sexual contacts were more frequent in the urban part of the parish than in the rural one. On average the Nowy-Korczyn couples waited over 18 months for their first child to be born (longer in the rural part). The women who contracted a marriage at the youngest age (15–19 years old) waited for their first descendant the longest. An average interval between subsequent births in the analysed parish was 26.7 months. An average inter-genetic interval was over seven months shorter if the previous child had not reached the age of one year. The longest interval between births was the last one and it was almost 30 months long. As the number of children increased average intervals between births decreased: in families with two children the interval was 28 months long, whereas in families with 12 children it was only 21.5 months. The average duration of marriage was 18.3 years. Most women did not live long enough to reach the end of their reproductive age (45 years old). 61% of the Nowy-Korczyn widowers and 31.5% of the Nowy-Korczyn widows decided to contract another marriage. Men contracted another marriage faster; they found a new partner on average after over a year, and women – after 2.3 years. A high number of children was a barrier for women to get married again. Also the age of widows was a significant factor in contracting a new marriage: the older the widow was, the harder it was to contract a new marriage for her. In the parish of Nowy Korczyn there were almost 13 deaths of women for 1000 childbirths. Women usually died at their first childbirth, on average at the age of 25.

19

Imiona nadawane dzieciom w rzeszowskiej parafii farnej na początku XX wieku

41%

Rejman S.

Przeszłość Demograficzna Polski

|

2017

|

vol. 39

253-281

PL

Parafia farna w Rzeszowie na początku XX w. obejmowała Rzeszów i pięć podrzeszowskich wsi: Staroniwę, Wilkowyję, Pobitno, Załęże i Zwieńczycę. Przedmiotem badań była popularność imion nadawanych na chrzcie w latach 1910–1912. Na tej podstawie można wnioskować o społeczności parafii, jej aspiracjach i obyczajach. W latach 1910–1912 w parafii odnotowano 2050 chrztów, z czego w Rzeszowie 1352 i we wsiach parafii 698. Na wsi rodzice przeważnie nadawali dziecku jedno imię, w mieście przeważały imiona podwójne. Zasób imion dla dziewczynek był większy niż dla chłopców i bogatszy w mieście. Najpopularniejsze imiona męskie to Stanisław, Józef, Jan i Władysław, żeńskie natomiast to Zofia, Helena, Maria w mieście i Marianna na wsi. W rankingu najpopularniejszych imion męskich i żeńskich na pierwszych miejscach nie zaobserwowano większych różnic między miastem a wsią, pojawiały się one na dalszych. Związek między imieniem wybranym na chrzcie, wspomnieniem liturgicznym świętego i czasem urodzenia lub chrztu daje się zauważyć, ale nie jest bezwzględnie stosowaną regułą. Odsetek urodzeń pozamałżeńskich w mieście (12%) był znacznie wyższy niż na wsi (5%), ale dzieci ze związków pozamałżeńskich nie były piętnowane imieniem rzadko występującym w danej społeczności.

EN

The church parish in Rzeszów at the beginning of the 20th century included Rzeszów and five villages around Rzeszów: Staroniwa, Wilkowyje, Pobitno, Załęże and Zwieńczyca. The research dealt with the popularity of Christian names children were baptised in the years 1910–1912. On that basis it may be concluded what the parish community was like and what their aspirations and customs were. In the years 1910–1912 there were 2050 baptisms in the parish, including 1352 in Rzeszów and 698 in the villages. The parents in the villages usually gave one Christian name to their children, in the town the majority of names were double. The list of girls’ names was longer than the boys’ one, and more diversified in the town. The most popular boys’ names were Stanisław, Józef, Jan and Władysław, and the girls’ names – Zofia, Helena, Maria in the town and Marianna in the country. The first positions of the ranking of the most popular names in the town did not differ significantly from the ones in the country, the differences appeared in the other positions. The relation between the name the child was baptised, a liturgical reference to the saint and the time of birth or baptism is visible, but is not obligatory. The percentage of extramarital births in the town (12%) was much higher than in the country (5%), but the children born out of wedlock were not stigmatised with a rare name.

20

Akt urodzenia Heliodora Święcickiego odnaleziony. Uwagi do biografii i genealogii pierwszego rektora Uniwersytetu Poznańskiego

41%

Wojtczak J.

Historia Slavorum Occidentis

|

2025

|

issue 1(44)

175-194

EN

Heliodor Święcicki stands as a figure of considerable importance in the history of the University of Poznań, being one of its founders as well as its inaugural rector. His life has been the subject of numerous biographies, scholarly and popular alike, as well as a variety of studies focusing on, among other topics, the university’s history. His persona is widely documented in dictionaries, lexicons, and encyclopaedias, thereby serving as a crucial point of reference within the Polish academic milieu. Yet, for many years, one of the most significant aspects of Święcicki’s life, his birthplace, remained unidentified. Prior speculation suggested that he might have hailed either from Śrem or Poznań, but none of the earlier attempts to clarify this issue has been substantiated by sufficient evidence. Historians examining his life have not undertaken a comprehensive archive enquiry capable of dispelling these uncertainties. Following a thorough analysis of the primary historical sources, including parish registers, it has now been established that Święcicki was born in Poznań, more precisely in a tenement on the corner of Garbary and Woźna streets. This finding conclusively resolves the long-standing debate concerning his origins and definitively identifies his birthplace. Moreover, this article revisits and corrects other significant details pertaining to the genealogies of the Święcicki and Korytowski families. The revisions address the inaccuracies in the information regarding Święcicki’s parents but also clarify details concerning his sibling These corrections fill an important gap in the biography of this remarkable individual.

Refine search results

AKTA METRYKALNE PARAFII KORCZEW

Cholera and typhoid fever in 19th-centuryBielitzer Zion

Karol Maciejko, Archiwum Kościelne w Brodnicy. Historia oraz analiza zasobu na tle dziejów miasta i parafii farnej, Archiwum Państwowe w Olsztynie, seria Prace Historyczno-Archiwalne Archiwum Państwowego w Olsztynie, t. 1, Olsztyn 2015, ss. 183

Sposoby identyfikacji osób w księgach metrykalnych parafii prawosławnych na Kujawach Wschodnich i ziemi dobrzyńskiej na przełomie XIX i XX wieku

Farní matriky jako materiálové východisko pro onomastiku

Imiennictwo na terenie dzielnic Torunia – Mokrego i Bydgoszczy – Szwederowa w latach 1875–1914 jako egzemplifikacja zróżnicowania kulturowego ludności oraz zmian w obyczajowości na przełomie wieków

Księgi metrykalne parafii w Skrzatuszu przechowywane w Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej

Księgi metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Grzymałowie przechowywane w Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej

Ruch naturalny na Lubelszczyźnie w XVI–XIX wieku. Stan i perspektywy badawcze

Małżeństwa tatarskie w parafii muzułmańskiej w Studziance w świetle zachowanych akt metrykalnych z lat 1798-1911

Ludzie kresów w publikacji Archiwum Głównego Akt Dawnych Biografie kresowe (na podstawie „zabużańskich” ksiąg metrykalnych)

Katolickie księgi metrykalne a ewidencja stanu cywilnego na ziemiach polskich do połowy XX wieku

Społeczność świętolipska w XVIII w. na podstawie ksiąg metrykalnych

Imiona odojcowskie w metrykach parafii prawosławnej w Białowieży na przełomie XIX i XX wieku

Marriages in the Parish of Płonka Kościelna in the Years 1826–1864

Zgony i ich uwarunkowania w parafii farnej w Rzeszowie w latach 1876–1913 w kontekście pierwszego przejścia demograficznego

Rodzina w parafii Nowy Korczyn w drugiej połowie XVIII wieku na podstawie ksiąg metrykalnych (część 1)

Rodzina w parafii Nowy Korczyn w drugiej połowie XVIII wieku na podstawie ksiąg metrykalnych (cz. 2)

Imiona nadawane dzieciom w rzeszowskiej parafii farnej na początku XX wieku

Akt urodzenia Heliodora Święcickiego odnaleziony. Uwagi do biografii i genealogii pierwszego rektora Uniwersytetu Poznańskiego