Search results - CEJSH

1

Podmiot psychoanalizy przeciw tyranii zarządzania (albo typowo ludzkie głupstwo)

100%

Świrek K.

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia

|

2022

|

issue 2

85-101

PL

Psychoanalityczne teorie Freuda i Lacana opisują podmiot jako nacechowany osobliwościami, paradoksami znaczącego i tym, co „nie działa”. Podmiotowość opisywaną przez psychoanalizę można przeciwstawić ideologii podmiotu racjonalnego i przejrzystego dla samego siebie. Rozwiązaniem psychoanalizy nie jest jednak zwrot w stronę „irracjonalizmu”, ale obstawanie przy innej racjonalności – związanej z nieświadomym. Tekst przedstawia polityczną stawkę tak rozumianej psychoanalitycznej teorii podmiotowości: jest nią przeciwstawienie się koncepcjom władzy, która chciałyby poddać podmiot dyktatowi racjonalności instrumentalnej. Charakterystyczna dla technicznego postrzegania człowieka aspiracja do doskonałego administrowania „zasobami ludzkimi” (ujawniająca się zarówno w logice produkcji taśmowej, jak i w logice maszyn cyfrowych) z punktu widzenia psychoanalizy jest utopią, która musi ponieść porażkę.

2

„Jest ja, ale mnie nie ma” – granica poetyckiego szaleństwa Rafała Wojaczka

88%

Pertek G.

Przestrzenie Teorii

|

2011

|

issue 16

205-236

EN

In this article the author made an attempt at demarcating the limits of the poetic language of Rafał Wojaczek, the crossing of which – as the author of this study thinks – opens before the poet a possibility of achieving the perfectness of the subject of his poems, portending the specter of madness. This project is combined with the problems of the crisis of identity being both the reason and the consequence of the many renewed attempts at its realisation. The author claims that from this point of view, it was in the Dziennik [Diary] (the first of the analysed texts) Wojaczek as an author his desire of perfection and discovers that it is unattainable beyond madness. Dziennik is also a place of the first experience of the crisis in view of which the debut Sezon [Season], and in particular the poem which opens that book, and which has the same title as the whole (another text submitted to interpretaion), is only its poetic rewriting. Such a view allows the author to reveal the intertextual opening. In the course of analysis of the poem, difficulties connected with the realisation of the project, i.e. obtaining oneself as authentic in the language, just defining of identity, the source of which is Arthur Rimbaud’s philosophy, is exposed. Nevertheless Wojaczek’s subject is neither a repetition of the model of Rimbaud nor its denial, but a transfer of elusiveness of the changeable “I”, expressed by means of the formula “I is someone else”, into the area of absence. The considerations are capped with the interpretation of the work Piszę wiersz [I am writing a poem], which is a poetic verification of diagnoses made by Wojaczek in Sezon.

3

There is no such thing as Society. „Ferdydurke” w neoliberalizmie, postmodernizm i płeć

88%

Majewska E.

Przestrzenie Teorii

|

2013

|

issue 20

79-90

EN

In this article Ferdydurke is discussed as a forerunner of the logic of late capitalism with all its repercussions, as identified by Frederick Jameson. Gombrowicz’s novel is seen as an early prognosis of neoliberal ideology, with its demands for effectivity and productivity as well as negation of social and affective bonds. Margaret Thatcher’s aphorism: “there is no such thing as society” is a pretext for a critical analysis of Ferdydurke, including the feminist critics of the European vision of the subject built on fear of the Other. This feminist analysis of Ferdydurke reveals several problems with the notion of body – theories of Julia Kristeva (on abjection) and Lynda Nead (on the female nude) are employed to demonstrate this argument. The main conclusion that can be drawn from this analysis is that queer disruptions of the binary logic of gender oppositions do not necessarily produce anti-patriarchal results.

4

„Le mur du langage” – samotność według Jacques’a Lacana (inność, porozumienie, miłość)

88%

Choińska B.

Przestrzenie Teorii

|

2011

|

issue 15

141-153

EN

In my article I discuss the concept of the subject from the Lacanian psychoanalysis point of view. My aim is to show that the subject seen from such a perspective is condemned to total loneliness. I refer to three different points: otherness, comprehension and love. In Lacan’s psychoanalysis the difference is referred to as the Real (subject as je). The Real is in opposition to the Symbolic and Imaginary (subject as moi). Therefore, the world, other people and oneself can be understood as absolutely different. Taking such a definition of the otherness, the comprehension is impossible, because it takes place within symbolic sphere, which is false and alien to the subject (je). The otherness and inability of understanding determine treating love as transferred and always directed to imaginary subject. What is important, the theory of the subject as homo symbolicus, even though seemingly in agreement with anti-positivist theory, does not allow to cross lingual and to direct approaching to the otherness. The otherness may be deciphered only within the Imaginary as a disturbance within it, as a temporary lack of sense.

5

Skłonności do deformacji poznawczych a interpretacje historyczne

88%

Dymkowski M.

Historyka. Studia Metodologiczne

|

2009

|

vol. 39

3-19

EN

The paper depicts the relations between historian person and history cognition, especially the influence of his mind inclinations to cognitive biases on narrative.

6

Osoba i podmiot w emancypacyjnej pedagogice specjalnej

88%

Podgórska-Jachnik D.

Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo

|

2018

|

vol. 42

|

issue 4

15-30

PL

Artykuł opisuje kwestie wyłaniania się dyskursu emancypacyjnego w pedagogice specjalnej. Nie ujmuje go przy tym jako tworzenia się odrębnej subdyscypliny, ale jako wysycanie treściami i wartościami emancypacyjnymi współczesnego podejścia do kwestii niepełnosprawności. Tekst przedstawia źródła zainteresowania problematyką emancypacji w polskiej pedagogice specjalnej oraz analizy ukazujące kategorie „podmiot” i „osoba” wśród głównych pojęć związanych z (sub)paradygmatem emancypacyjnym w tej nauce. Punktem wyjścia do tych analiz jest personalistyczne ujęcie Etyki chronienia, jako aksjologiczna podstawa działań wspierających osoby z niepełnosprawnością.

7

The care of the self as a condition for coping in a crisis situation. A practical aspect of M. Foucault’s hermeneutics of the subject

88%

Hanna S.-G.

Kwartalnik Pedagogiczny

|

2015

|

issue 60(2 (236))

266-274

EN

Celem artykułu jest próba przedstawienia troski o siebie jako pewnej „praktyki siebie” urzeczywistnianej przez podmiot w sytuacji kryzysu. W artykule autorka odnosi się przede wszystkim do dwóch dzieł z ostatniego okresu twórczości Michela Foucault, tj. do Historii seksualności oraz Hermeneutyki podmiotu. Francuski filozof ukazuje w nich znaczenie troski o siebie (która uległa zmianom pod wpływem dominującego dyskursu naukowego) oraz podkreśla istotne znaczenie tej kategorii zawartej w hermeneutyce podmiotu. W tekście autorka przedstawia i interpretuje zarówno założenia teoretyczne analizowanej kategorii, jak i jej praktyczne implikacje wobec funkcjonowania ludzi w czasie kryzysu.

8

The care of the self as a condition for coping in a crisis situation. A practical aspect of M. Foucault’s hermeneutics of the subject

88%

Stępniewska-Gębik H.

Kwartalnik Pedagogiczny

|

2015

|

vol. 60(2 (236))

266-274

PL

Celem artykułu jest próba przedstawienia troski o siebie jako pewnej „praktyki siebie” urzeczywistnianej przez podmiot w sytuacji kryzysu. W artykule autorka odnosi się przede wszystkim do dwóch dzieł z ostatniego okresu twórczości Michela Foucault, tj. do Historii seksualności oraz Hermeneutyki podmiotu. Francuski filozof ukazuje w nich znaczenie troski o siebie (która uległa zmianom pod wpływem dominującego dyskursu naukowego) oraz podkreśla istotne znaczenie tej kategorii zawartej w hermeneutyce podmiotu. W tekście autorka przedstawia i interpretuje zarówno założenia teoretyczne analizowanej kategorii, jak i jej praktyczne implikacje wobec funkcjonowania ludzi w czasie kryzysu.

9

The care of the self as a condition for coping in a crisis situation. A practical aspect of M. Foucault’s hermeneutics of the subject

88%

Stępniewska-Gębik H.

Kwartalnik Pedagogiczny

|

2015

|

vol. 60(2 (236))

266-274

EN

Celem artykułu jest próba przedstawienia troski o siebie jako pewnej „praktyki siebie” urzeczywistnianej przez podmiot w sytuacji kryzysu. W artykule autorka odnosi się przede wszystkim do dwóch dzieł z ostatniego okresu twórczości Michela Foucault, tj. do Historii seksualności oraz Hermeneutyki podmiotu. Francuski filozof ukazuje w nich znaczenie troski o siebie (która uległa zmianom pod wpływem dominującego dyskursu naukowego) oraz podkreśla istotne znaczenie tej kategorii zawartej w hermeneutyce podmiotu. W tekście autorka przedstawia i interpretuje zarówno założenia teoretyczne analizowanej kategorii, jak i jej praktyczne implikacje wobec funkcjonowania ludzi w czasie kryzysu.

10

Witkacego próba podmiotu – podmiot na próbę

75%

Górska I.

Przestrzenie Teorii

|

2010

|

issue 14

173-194

EN

In the article Witkacego próba podmiotu – podmiot na próbę [Witkacy’s Attempt at a Subject – a Subject for a Test] the subjective identity of S.I. Witkiewicz is characterised by means of the widely understood category of a trial. This latter is interpreted from the view of theatrical aesthetics, but also philosophy, enables to show the biography and oeuvre of the artist from Zakopane as a continuous game between constructing and deconstructing of the subjective identity. The category of subjectivity becomes here a tool of revealing of the mechanisms, making it possible to remove boundaries between art and life, reality and fiction, literature and theory. Whereas in the interpretation proposed this attempt appears as a very literally understood experiencing of oneself, “putting oneself to the test”, but also as an attempt at literature (in the area of theory) and an attempt at theory (in the area of literature).

PL

Górska Irena, Witkacego próba podmiotu – podmiot na próbę [Witkacy’s Attempt ata Subject – a Subject for a Test]. „Przestrzenie Teorii” 14. Poznań 2010, Adam MickiewiczUniversity Press, pp. 173-194. ISBN 978-83-232-2210-1. ISSN 1644-6763.In the article Witkacego próba podmiotu – podmiot na próbę [Witkacy’s Attempt at a Subject– a Subject for a Test] the subjective identity of S.I. Witkiewicz is characterised by means ofthe widely understood category of a trial. This latter is interpreted from the view of theatrical aesthetics, but also philosophy, enables to show the biography and oeuvre of the artist from Zakopane as a continuous game between constructing and deconstructing of the subjective identity. The category of subjectivity becomes here a tool of revealing of the mechanisms, making it possible to remove boundaries between art and life, reality and fiction, literature and theory. Whereas in the interpretation proposed this attempt appears as a very literally understood experiencing of oneself, “putting oneself to the test”, but also as an attempt at literature (in the area of theory) and an attempt at theory (in the area of literature).

11

Czyn jako zasada organizująca rozumienie kategorii podmiotu i podmiotowości w pedagogice

75%

Dziaczkowska L.

Roczniki Pedagogiczne

|

2012

|

vol. 4(40)

|

issue 1

5-19

EN

In her article author brings up a popular in the humanities sphere theme of subject and subjectivity. She tries though to show its particularity as regards pedagogy. Pedagogical formulation of this subject-matter particular value comes from the fact that pedagogy is ambitious to conceive the humanity and the upbringing process in integral way. It means that also the categories of subject and subjectivity get the pedagogical dimension when they are not offering services to any conceptions that reduce humanity only to certain dimensions - for instance: consciousness or unconsciousness, spirituality or carnality or else emotions etc. A proposition respecting this integral conceive of humanity is the conception of human person presented by Karol Wojtyla. The category of act is of great importance in it. An act - in the grasp of Wojtyla - surpasses a lot a normal activity, it has a power to spread across both the dynamism of conscious action and the strength of what ‘happens inside’ of a human being. That is the human act which seems to explain a human being and his subjectivity in the best way. The present article tries to substantiate this argument.

12

Podmiot czy agent? Rozumienie podmiotowości w erze artefaktów poznawczych

75%

Trybulec B.

Filozofia i Nauka

|

2020

|

vol. 8/2

89-113

PL

Pokartezjańska tradycja filozoficzna określa podmiot działania jako istotę refleksyjną, z zasady świadomą swej podmiotowości, co czyni ją zdolną do podjęcia wolnej decyzji i wzięcia za nią odpowiedzialności. Tak rozumiana podmiotowość przypisywana jest, poza Bogiem i aniołami, wyłącznie ludziom, tylko ludzie bowiem rozumieją znaczenia języka pojęciowego, co stanowi konieczny warunek refleksyjności. Rozwój sztucznych wzmocnień poznawczych oraz coraz bardziej autonomicznej sztucznej inteligencji, który dokonał się w przeciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, skłania jednak do refleksji, czy takie ujęcie podmiotu nie jest zbyt antropocentryczne. Na wątpliwość tą wskazują niektórzy zwolennicy rozszerzania procesów poznawczych i stanów mentalnych poza mózg, argumentując za potrzebą odpowiedniego rozszerzenia również ich podmiotu. Coraz częściej pojawiają się także propozycje nadawania podmiotowości samym artefaktom. W artykule oceniam próby nadawania podmiotowości zarówno rozszerzonym, jak i sztucznym systemom poznawczym podjęte przez Lambrosa Malafourisa, Richarda Menary’ego, Edwina Hutchinsa, Luciano Floridiego i J. W. Sandersa, oraz Samira Chopry i Laurence’a F. White’a. Ocenę tę wydaję z perspektywy dwóch koncepcji podmiotowości: podmiotu jako systemu refleksyjnego, oraz podmiotu jako przedmiotu nastawienia intencjonalnego. Reprezentantem pierwszego z tych ujęć czynię Donalda Davidsona, drugiego – Daniela Dennetta. Argument, którego bronię brzmi, że pojęcie podmiotu wypracowane w analitycznej filozofii działania nie może zostać zastosowane do rozszerzonych i sztucznych systemów poznawczych, a przyjęcie wobec nich strategii nastawienia intencjonalnego nie spełnia tej samej funkcji. Postuluję zatem, aby systemy rozszerzone i sztuczne określać za pomocą nazwy „agent” oznaczającej wszelki relatywnie autonomiczny system przetwarzający informacje w celu wykonania zadania poznawczego. Nazwę „podmiot działania” należy tymczasem zarezerwować dla systemów faktycznie spełniających odpowiednie kryteria.

13

Wniosek anonimowy jako podstawa udostępnienia informacji publicznej

75%

Dzidowski M.

Veritas Iuris

|

2022

|

vol. 5

|

issue 1

39-58

PL

Przedmiotem opracowania jest zagadnienie minimalnych wymogów formalnych wniosku o udostępnienie informacji publicznej w aspekcie konieczności wskazania przez podmiot występujący z żądaniem udostępnienia tych informacji danych niezbędnych do dokonania jego identyfikacji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.i.p. prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje „każdemu”. Celem opracowania jest odpowiedź na pytanie, czy wobec takiej regulacji ustawowej istnieją podstawy do żądania od wnioskodawców udzielania dodatkowych informacji ich identyfikujących, czy też wniosek niezawierający jakichkolwiek danych w tym zakresie, czyli wniosek anonimowy, może stanowić wystarczającą podstawę do udzielenia informacji publicznej. Formułując hipotezę, że wniosek anonimowy stanowi co do zasady podstawę udostępnienia informacji publicznej, w opracowaniu analizie poddano kwestię, czy wniosek taki może pozostać anonimowy w całym procesie udzielania informacji publicznej. Przeprowadzone rozważania potwierdziły przyjętą hipotezę co do dopuszczalności wniosku anonimowego i jednocześnie pozwoliły sformułować stanowisko, że ograniczenie tej zasady może wyjątkowo mieć miejsce w przypadku udostępnienia informacji przetworzonych oraz że ustalenia w zakresie identyfikacji wnioskodawcy będą miały znaczenie również w sytuacji zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania lub odmowy udostępnienia informacji w całości lub w części, a w związku z tym zaistnienia konieczności wydania decyzji administracyjnej, której elementem koniecznym jest określenie jej adresata.

14

Czy psychologia szkoły lwowsko‑warszawskiej ma coś do zaoferowania współczesnej psychologii?

75%

Citlak A.

Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria

|

2023

|

issue 1

231-253

EN

At the end of the 19th century, two monographs on empirical psychology were published: W. Wundt’s Grundzüge der physiologischen Psychologie and F. Brentano’s Psychologie vom empirischen Standpunkt. They set different research standards, indicating a differently defined subject as well as the methodology of the new science. The psychology of the 20th and 21st centuries focused mainly on Wundt’s program, while Brentano’s program was included in philosophical analyses. However, this led to significant changes in psychology, which today can be seen as deep reductionism, narrowing the subject matter, and difficulties in constructing theories. In the article, I suggest that it might be helpful to recall the basic assumptions of Brentano’s psychology and the schools derived from it, such as e.g. the Lvov‑Warsaw School. Therefore, the article aims to indicate the theoretical space that has been emerging for some time, in which the school of Kazimierz Twardowski could present original philosophical and psychological achievements.

15

Niepełnosprawność w perspektywie społeczno-kulturowej: źródła zmian w obszarze konstruowania pola zainteresowań pedagogiki specjalnej

75%

Rzeźnicka-Krupa J.

Człowiek - Niepełnosprawność - Społeczeństwo

|

2012

|

issue 2(16)

7-21

PL

Prezentowany artykuł koncentruje się wokół koncepcji filozoficznych i teorii społecznych tworzących społeczno-kulturową perspektywę postrzegania kategorii podmiotu i tożsamości jednostek. Kontekst związany z kategorią podmiotowości/tożsamości jednostek pozwala ująć w ramy teoretyczne i zaakcentować sposoby i procesy ustanawiania jednostek jako podmiotów życia społecznego i lokalizowania ich w różnych miejscach i strukturach społecznych hierarchii. W przestrzeni społecznej wytwarzane są różnorodne znaczenia utrwalane w tekstach kultury, które stanowić mogą podstawę rozumienia zjawisk znajdujących się w polu zainteresowań pedagogiki specjalnej, mianowicie procesów nadawania znaczeń wiązanych ze zjawiskiem niepełnosprawności oraz mechanizmów uczestniczących w społecznym konstruowaniu podmiotów postrzeganych jako niepełnosprawne.

EN

The article centers around philosophical conceptions and social theories that form a socio-cultural perspective of perceiving the concepts of the subject and identity. The context of the subjectivity/ identity of individuals enables to provide a theoretical framework for and to highlight the means and processes of establishing individuals as the subjects of social life and situating them in various places and structures of social hierarchies. In the social space, diverse meanings are produced and consolidated in the texts of culture that can form the base for understanding the phenomena which fall within the field of interest of special education, namely the processes of assigning meanings associated with disability and the mechanisms that take part in the social forming of the subjects perceived as disabled.

16

Dom jako „materia w procesie” w projektach artystycznych i filmowych

63%

Radkiewicz M.

Kwartalnik Filmowy

|

2020

|

issue 110 Poza człowiekiem

62-78

PL

Przedstawiona w artykule analiza motywu domu z perspektywy posthumanistycznej pozwala pokazać uwikłanie bohaterów w liczne intra-akcje, które można interpretować w kategoriach realizmu sprawczego zdefiniowanego przez Karen Barad oraz podmiotowości relacyjnej i mikropolityki opisanych przez Rosi Braidotti, odwołującej się w swoich przemyśleniach do Félixa Guattariego i jego idei trzech ekologii: społeczeństwa, środowiska i psyche. Wybór przykładowych projektów artystycznych oraz filmów polskich (Pora umierać, Dzikie róże, Cicha noc) i zagranicznych (Fukushima, moja miłość, Pod wiatr) pozwala pokazać różne poetyki filmowania domu oraz sposoby budowania narracji ukazujących związki bohaterów z materialnością, przyrodą, środowiskiem społecznym i naturalnym.

EN

The text presents an analysis of selected films, both Polish (Pora umierać, Dzikie róże, Cicha noc) and foreign (Grüße aus Fukushima, Con el viento) and artistic projects which address the issue of home in terms of matter/meaning and intra-activities between human and non-human subjects. The methodology of the analysis is based on post-human theories of Karen Barad and her idea of agential realism, and Rosi Braidotti and her concept of a reconfiguration of the post-human subject and of ethical micro policy. There are also some references to Félix Guattari and the idea of multiple ecologies: social, environmental, and mental.

17

Paradygmat podmiotowości – refleksje pedagogiczne

63%

Jusiak R.

Zeszyty Naukowe KUL

|

2018

|

vol. 61

|

issue 4

245-258

EN

The person as a subject paradigm is gaining in importance nowadays. Subjectivity is a fundamental desideratum in social sciences, especially in pedagogy. The category “subjectivity” is defined in different ways. Most often it is understood as a personal and social value or as a social ideal and the assumption of social ontologies, as well as an assumption about the primacy of subjectively active individuals in relation to the social structure. This type of issue is taken up by various disciplines. First of all, by philosophy, psychology, sociology and pedagogy. Among various philosophical concepts, it is worth paying special attention to personalism, which interprets man and the whole reality in the context of the phenomenon of the human person. Psychology emphasizes that man is the subject of his activity when he is autonomous towards the environment and consciously influences the external world. Psychology analyzes also various internal determinations of the human person. Pedagogy treats the issue of subjectivity as an idea, value, goal and postulate of educational activity, something that should be achieved. The development of one’s own subjectivity is important for every human being. A person, in order to function in a subjective way, should properly shape his personality. The task of educators is to help individuals in shaping their own subjectivity and self-reliance.

PL

Paradygmat: osoba jako podmiot, współcześnie zyskuje na znaczeniu. Podmiotowość jest fundamentalnym dezyderatem w naukach społecznych, szczególnie w pedagogice. Kategoria „podmiotowość” różnie jest definiowana. Najczęściej rozumiana jest jako wartość osobowa i społeczna, jako ideał społeczny oraz założenie ontologii społecznych, a także założenie o prymacie podmiotowo działających jednostek w stosunku do struktury społecznej. Tego typu problematyka jest podejmowana przez różne dyscypliny. Najczęściej zajmuje się nim filozofia, psychologia, socjologia i pedagogika. W ramach różnych koncepcji filozoficznych warto zwrócić szczególną uwagę na personalizm, który interpretuje człowieka i całą rzeczywistość w kontekście fenomenu osoby ludzkiej. Natomiast w psychologii podkreśla, że człowiek jest podmiotem swojej działalności, gdy jest autonomiczny wobec otoczenia i świadomie wpływa na świat zewnętrzny oraz analizuje różnego rodzaju determinacje wewnętrzne osoby ludzkiej. Pedagogika traktuje zagadnienie podmiotowości, jako idea, wartość, cel oraz postulat aktywności wychowawczej, czyli coś co należy osiągnąć. Zbudowanie swojej podmiotowości jest istotne dla każdego człowieka. Jednostka, aby funkcjonować w sposób podmiotowy powinna właściwie ukształtować swoją osobowość. Zadaniem pedagogów jest pomoc człowiekowi w kształtowaniu własnej podmiotowości oraz umiejętności bycia samodzielnym.

18

Immoralizm w pedagogice Paula Häberlina a koncepcja człowieka Adama Węgrzeckiego

63%

Rodziewicz K. M.

Logos i Ethos

|

2020

|

vol. 55

|

issue 2

149-165

EN

Article presents the positions of two philosophers whose visions are definitely different from each other. The aim is to present the original concept of education based on the worldviews of Paul Häberlin and Adam Węgrzecki. Häberlin claims that reaching the ethical ideal is impossible, and therefore recommends surrendering to the all-embracing grace of God. The eternal struggle between conscience and drives appears absurd, because evil is an eternal, inseparable part of the soul and this fact must be accepted. Instead of striving for the ethical ideal, Häberlin recommends striving for happiness and being yourself. He supports upbringing to christianity. Conscience struggles should be considered an educator and these struggles be fought to the end. Man should be guided primarily by the ethos of thinking, then the ethos of conscience and religion. Whereas Węgrzecki focuses on the axiology and philosophy of the meeting. It presents the vision of man as a being facing choice. The choice concerns value. Unlike Häberlin, he does not raise the issue of religion. Man is a free and conscious being, it is up to him to make a decision. Other people often influence a choice of values by human. A real meeting helps to find oneself, it changes a person, it also changes the perception of values. According to the polish philosopher, man shapes himself, makes decisions and is responsible for them. In trying to combine the worldviews of both philosophers, there arise certain conclusions regarding upbringing. By instilling noble values in the pupils, perhaps they should be made aware that the choices are not always easy, that sometimes their desires are contrary to the will and the accepted values, that mistakes are actually inevitable. Pupils should be surrounded by acceptance, even if they stray from the ethical path. However, this does not mean that negative behavior should be left without consequences. Pupils should be encouraged to get to know themselves and become themselves, as well as to be open to interpersonal relationships and strive for happiness. Living in accordance with the chosen moral values brings a sense of happiness and inner peace.

PL

W pracy zestawiono stanowiska dwóch filozofów, których wizje zdecydowanie różnią się od siebie. Celem jest ukazanie oryginalnej koncepcji wychowania na podstawie światopoglądów Paula Häberlina i Adama Węgrzeckiego. Häberlin twierdzi, że osiągnięcie ideału etycznego jest niemożliwe, dlatego zaleca oddanie się wszechogarniającej łasce Boga. Wieczna walka między sumieniem a popędem jawi się jako absurdalna, gdyż zło jest wieczną, nieodłączną częścią duszy i należy ten fakt zaakceptować. Zamiast dążenia do ideału etycznego, zaleca dążenie do szczęścia i bycie sobą. Popiera wychowanie do chrześcijaństwa. Walki sumienia należy uznać za wychowawcę i toczyć je do końca. Należy kierować się przede wszystkim etosem myślenia, następnie etosem sumienia i religią. Natomiast Węgrzecki skupia się na aksjologii i filozofii spotkania. Przedstawia wizję człowieka jako istoty stającej przed wyborem, który dotyczy wartości. W przeciwieństwie do Häberlina nie porusza kwestii religii. Człowiek jest istotą wolną i świadomą, do niego należy podjęcie decyzji. Wpływ na to, jakie wartości wybierze, mają często inni ludzie. Prawdziwe spotkanie pomaga odnaleźć siebie, zmienia człowieka, zmienia też sposób postrzegania wartości. Zdaniem polskiego filozofa człowiek kształtuje siebie, podejmuje decyzje i jest za nie odpowiedzialny. Próbując połączyć światopoglądy obu filozofów, nasuwają się pewne wnioski dotyczące wychowania. Wpajając wychowankom szlachetne wartości, być może należy uświadomić im, że wybory nie zawsze są łatwe, że czasem pragnienia są przeciwstawne woli i przyjętym wartościom, i że błędy są nieuniknione. Wychowanków należy akceptować, nawet jeśli zboczą z etycznej ścieżki, co nie oznacza, że negatywne zachowania należy zostawić bez wyciągania konsekwencji. Należy zachęcać wychowanków do poznawania samych siebie i stawania się sobą, a także do otwartości na relacje międzyludzkie, przy jednoczesnym dążeniu do szczęścia. Życie w zgodzie z wybranymi wartościami moralnymi przynosi poczucie szczęścia i wewnętrzny spokój.

19

The Logic of “Both/And” in The Matrix: Eutopian Mapping in a Posthuman World

63%

Terentowicz-Fotyga U.

Roczniki Humanistyczne

|

2018

|

vol. 66

|

issue 11: Anglica. Zeszyt specjalny

101-111

EN

The paper analyses the first part of The Matrix trilogy with a view of discussing its dialogue with posthumanism in the context of utopianism. It argues that the film’s dialogue with posthumanism follows the logic of “both/and,” in which contrasting perspectives are juxtaposed and embraced. On the one hand, the film can be interpreted as a critical dystopia, whereby the way out of the nightmare of posthuman future is sought in the return of “the thinking subject” of the Cartesian tradition. On the other hand, the film encourages the viewer to take seriously the radically anti-anthropocentric premise of posthumanism. In such reading, the utopia of the Matrix offers a way out of the ecological apocalypse engineered by human beings.

PL

Artykuł poświęcony jest analizie utopijnych kontekstów dialogu z posthumanizmem, jaki prowadzi pierwsza części filmowej trylogii Matrix. Artykuł stawia tezę, że dialog filmu z posthumanizmem oparty jest na logice “zarówno/i”, zgodnie z którą dwie przeciwstawne perspektywy zestawione są ze sobą w sposób niewykluczający się. Z jednej strony, film można odczytać jako krytyczną dystopię, w której ucieczki od koszmaru posthumanistycznej przyszłości należy upatrywać w powrocie do „myślącego podmiotu” z tradycji kartezjańskiej. Z drugiej strony, film zachęca widza do poważnego potraktowania radykalnie anty-antropomorifcznych przesłanek posthumanizmu. W takim odczytaniu Matrix stanowi utopijną odpowiedź na ekologiczną apokalipsę, do której doprowadził gatunek ludzki.

20

Anarchie Gombrowicza. Gombrowicz na niewiele się przydał…

63%

Olejniczak J.

Rana. Literatura - Doświadczenie - Tożsamość

|

2021

|

issue 1 (3)

1-19

EN

This essay considers the subjects of rebellion and anarchy in the work of Witold Gombrowicz from his debut to his last pieces. Both issues are related to two of the central oppositions in his work, maturity versus immaturity and superiority versus inferiority. In his considerations, Jerzy Olejniczak does not attempt to settle any issues or to advance arbitrary claims. Rather, he assumes the authorial position characteristic of the genre of the literary essay, asking questions and suggesting routes of exploration. This position allows him to essay to read passages from Gombrowicz through the prism of the present day and to submit that Gombrowicz’s “lessons” have not been thoroughly learned in Poland, owing largely but not exclusively to political and ideological machinations.

PL

Esej jest impresją krążącą wokół problematyki buntu i anarchii obecnej w dziele Witolda Gombrowicza od debiutu po ostatnie utwory. Problematyka związana jest z centralnymi w tej twórczości opozycjami dojrzałość – niedojrzałość i wyższość – niższość. W wywodzie autor nie pretenduje do rozstrzygania i stawiania arbitralnych tez, przyjmuje raczej pozycję związaną z gatunkiem eseju literackiego – wątpliwości i próby. To pozwala także na podjęcie próby odczytywania fragmentów utworów autora Ferdydurke przez pryzmat współczesności i hipotezę, iż „nauki” Gombrowicza nie zostaływ Polsce społecznie przepracowane, co zawdzięczać należy także politycznym i ideologicznym manipulacjom.

Refine search results