PL EN


2013 | 101 | 25-36
Article title

Stan wiedzy o późnym vistulianie w regionie łódzkim

Content
Title variants
EN
State of knowledge about the Late Vistulian (Weichselian late glacial) in the Łódź Region)
Languages of publication
PL
Abstracts
PL
Artykuł przedstawia stan rozpoznania paleogeograficznego późnego vistulianu w regionie łódzkim. Dla środowisk sedy-mentacyjnych: fluwialnego, stokowego i eolicznego, wyróżniono tendencje przebiegu agradacji i degradacji oraz scharakte-ryzowano zachowane dowody geologiczne i morfologiczne. Procesy morfogenetyczne zostały odniesione do globalnych, szybkich zmian klimatycznych okresu przejściowego plejstocen-holocen i zróżnicowanych warunków lokalnych. Zwrócono uwagę na niejednolitość stosowania terminu „późny vistulian”, zależnie od podziału stratygraficznego bądź dla obszarów glacjalnych, bądź ekstraglacjalnych. Podkreślono postęp, jaki dokonał się w rejestracji świadectw późnego vistulianu. W kontekście przyrastającej ilości danych z badań interdyscyplinarnych rysuje się możliwość konstrukcji regionalnego mo-delu rozwoju środowiska.
EN
The article presents the palaeogeographical recognition of the Late Vistulian in the Łódź Region. For three sedi-mentary environments – fluvial, slope and aeolian – tendencies of aggradation and degradation have been identified and preserved geological and morphological evidences have been characterized. Morphogenetic processes have been related to global climatic changes of the Pleistocene-Holocene transition and varying local conditions. Attention was drawn to non-uniformity in the application of the term “Late Vistulian”, depending on the stratigraphical division, or to glacial or extragla-cial areas. The progress that has been made in the registration of the Late Vistulian processes is emphasized. In view of the increasing data of interdisciplinary research, the construction of a regional model for the environmental development is pos-sible in the nearest future.
Year
Volume
101
Pages
25-36
Physical description
Dates
published
2013
Contributors
References
  • Balwierz Z., 2010 – Analiza pyłkowa osadów torfowiska Żabieniec. W: J. Twardy, S. Żurek, J. Forysiak (red.), Torfowisko Żabieniec: warunki naturalne, rozwój i zapis zmian paleoekologicznych w jego osadach. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań: 179-188.
  • Björck S., Walker M., Cwynar L., Johnsen S., Knudsen K.-L., Lowe J., Wohlfarth B. and INTIMATE Members, 1998 – An event stratigraphy for the last Termination in the North Atlantic region based on the Greenland ice-core record: a proposal by the INTIMATE group. Journal of Quaternary Science, 13: 238-292.
  • Dylik J., 1948 – Ukształtowanie powierzchni i podział na krainy podłódzkiego obszaru. Acta Geographica Universitatis Lodziensis, 1: 46 s.
  • Dylik J., 1953 – O peryglacjalnym charakterze rzeźby środkowej Polski. Acta Geographica Universitatis Lodziensis, 4: 107 s.
  • Dylik J., 1958a – Rozwój myśli badawczej w łódzkim ośrodku geomorfologicznym. Acta Geographica Universitatis Lodziensis, 8: 7-21.
  • Dylik J., 1958b – Istota i metody geomorfologii dynamicznej. Acta Geographica Universitatis Lodziensis, 8: 23-66.
  • Dylik J., 1960 – Sur le système triparti de la stratigraphie du Pleistocène dans les pays d’accumulation glaciaire. Biuletyn Perygla-cjalny, 9: 25-39.
  • Dylik J., 1967 – Główne element paleogeografii młodszego plejstocenu Polski Środkowej. W: R. Galon, J. Dylik (red.) Czwartorzęd Polski. PWN, Warszawa: 311-352.
  • Dylik J., 1968 – The earliest warmer substage of the Würm (Amersfoort) in Poland. Bull. Soc. Sci. et Lettr. de Łódź, XIX, 4.
  • Dylikowa A., 1967 – Wydmy śródlądowe i ich znaczenie dla stratygrafii schyłkowego plejstocenu. W: R. Galon, J. Dylik (red.), Czwartorzęd Pol-ski. PWN, Warszawa: 353-371.
  • Dylikowa A., 1969 – Problematyka wydm śródlądowych w Polsce. Prace. Geograficzne. IG PAN, 74: 39-74.
  • Dzieduszyńska D., 2011 – Ochłodzenie młodszego dryasu i jego efekty morfogenetyczne w regionie łódzkim. Acta Geographica Lodziensia, 98: 104 s.
  • Dzieduszyńska D., Petera-Zganiacz J., 2012 – Geologic position of the Younger Dryas sub-fossil forest in the Warta River Valley, central Poland. Bulletin of the Geological Society of Finland, 84: 69-79.
  • Dzieduszyńska D., Petera-Zganiacz J., Krąpiec M., 2011 – The age of the subfossil trunk horizon in deposits of the Warta River valley (central Poland) based on 14C datings. Geochronometria, 38: 334-340.
  • Dzieduszyńska D., Kittel P., Petera-Zganiacz J., Twardy J., 2012 – Paleogeograficzne elementy rozwoju doliny Warty w Kotlinie Kolskiej w świetle badań w stanowisku „Koźmin Las”. Acta Geographica Lodziensia, 100: 35-49.
  • Dzieduszyńska D.A., Kittel P., Petera-Zganiacz J., Brooks S.J, Korzeń K., Krąpiec M., Pawłowski D., Płaza D.K., Płóciennik M., Stachowicz-Rybka R., Twardy J., 2013 – Environmental influence on forest development and decline in the Warta River val-ley (Central Poland) during the Late Weichselian. Quaternary International, http://dx.doi.org/10.1016/j.quaint. 2013.07.017.
  • Dzieduszyńska D., Petera-Zganiacz J., Ro-man M., Wachecka-Kotkowska L. (w przygotowaniu) – Glacial-interglacial cy-cles in Central Poland in the Łódź University geomorphological scientific achievements.
  • Dzieduszyńska D., Forysiak J., 2013 – Sygnały zmian klimatycznych późnego vistulianu w archiwach biogenicznych regionu łódzkie-go. Acta Geograpica Lodziensia, 101: 37-48.
  • Forysiak J., 2005 – Rozwój doliny Warty między Burzeninem i Dobrowem po zlodowaceniu warty. Acta Geographica Lodziensia, 90: 116 s.
  • Forysiak J., 2012 – Zapis zmian środowiska przyrodniczego późnego vistulianu i holocenu w osadach torfowisk regionu łódzkiego. Acta Geographica Lodziensia, 99: 164 s.
  • Gawlik H., 1970 – Geomorfologia Kotliny Szczercowskiej. Acta Geographica Lodziensia, 26: 104 s.
  • Goździk J., 1992 – Stanowisko Bełchatów – Rozwój wieloletniej zmarzliny na tle zmian warunków sedymentacji i porządku stratygraficznego osadów młodszego vistulianu z kopalni „Bełchatów”. Przew. Konf. „Ewolucja środowiska naturalnego Polski w okresie przejściowym plejstocen – holocen 20 000 – 8 000 lat”. BP. 1–3.10.1992 r., Łódź: 20-24.
  • Goździk J., 1996 – A permafrost evolution and its impact on some depositional conditions between 20 and 10 ka in Poland. Biuletyn Peryglacjalny, 34: 53-72.
  • Goździk J., 2007 – The Vistulian aeolian succession in central Poland. Sedimentary Geology, 193: 211-220.
  • Goździk J., Konecka-Betley K., 1992 – Późnovistuliańskie utwory węglanowe w zagłębieniach bezodpływowych rejonu kopalni Bełchatów. Cz. I. Geneza i stratygrafia. Roczniki Gleboznawcze, 43, 3-4: 103-112.
  • van der Hammen T., Maarleveld G.C., Vogel J.C., Zagwijn W.H., 1967 – Stratigraphy, climatic succession and radiocarbon dating of the last glacial in the Netherlands. Geologie en Mijnbouw, 46: 79-95.
  • Kasse C., 2002 – Late Weichselian (O.I.S. 2 to 1 Transition) climate change and fluvial response, Maas valley, the Netherlands. Konferencja „Transformacja systemów fluwialnych I stokowych w późnym vistulianie i holocenie”. Łódź-Uniejów, 25-27 września 2002 r.: 18.
  • Kasse C., Huijzer A.S., Krzyszkowski D., Bohncke S.P.J., Coope G.R., 1998 – We-ichselian Late Pleniglacial and Late-glacial de-positional environments, Coleoptera and periglacial climatic records from central Poland (Bełchatów). Journal of Quaternary Sciences, 13: 455-469.
  • Klatkowa H., 1964 – Niecki i doliny denudacyjne w okolicach Łodzi. Acta Geographica Lodziensia, 19: 142 s.
  • Klatkowa H., 1984 – Osady depozycji naśnieżnej późnego vistulianu. Acta Geographica Lodziensia, 50: 51-72.
  • Klatkowa H., 1989 – Postwarciańskie kształtowa-nie górnych odcinków dolin. Przykłady z Wyżyny Łódzkiej. Acta Geographica Lod-ziensia, 59: 61-74.
  • Klatkowa H., 1996 – Symptoms of the permafrost presence in Middle Poland during the last 150 000 years. Biuletyn Peryglacjalny, 35: 45-86.
  • Kolstrup E., 1980 – Climate and stratigraphy in north-western Europe between 30 000 BP and 13 000 BP with special reference to the Neth-erlands. Mededelingen Rijks Geologische Di-enst, 32: 181-253.
  • Kobojek E., 2000 – Morfogeneza doliny Rawki. Acta Geographica Lodziensia, 77: 157 s.
  • Kozarski S., 1981 – Stratygrafia i chronologia Vistulianu Niziny Wielkopolskiej. PAN, Oddział w Poznaniu. Geografia: 44 s.
  • Kozarski S., 1995 – Deglacjacja północnozachodniej Polski: warunki środowiska i transformacja geosystemu (~20 ka →10 ka BP). Dokumentacja Geograficzna, 1: 82 s.
  • Kozarski S., Rotnicki K., 1977 – Valley floors and changes of river channel patterns in the North Polish Plain during the Late-Würm and Holocene. Quaestiones Geographicae, 4: 51-93.
  • Krajewski K., 1977 – Późnoplejstoceńskie i holo-ceńskie procesy wydmotwórcze w pradolinie warszawsko-berlińskiej. Acta Geographica Lodziensia, 39: 87 s.
  • Lindner L., 1992 – Stratygrafia (klimatostratygra-fia) czwartorzędu. W: L. Lindner (red.) Czwartorzęd. Osady, metody badań, stratygrafia. PAE, Warszawa: 441-633.
  • Litt T., Brauer A., Goslar T., Merkt J., Bałaga K., Müller H., Ralska-Jasiewiczowa M., Stebich M., Negendank J.F.M., 2001 – Correlation and synchronisation of Lateglacial continental sequences in northern central Europe based on annually laminated lacustrine sediments. Quaternary Science Reviews, 20: 1233-1249.
  • Lowe J.J., Hoek W.Z., INTIMATE group, 2001 – Interregional correlation of palaeoclimatic records for the Last Glacial-Interglacial Transi-tion: a protocol for improved precision recom-mended by the INTIMATE project group. Quaternary Science Review, 20: 1175-1187.
  • Lowe J.J., Rasmussen S.O., Björck S., Hoek W.Z., Steffensen J.P., Walker M.J.C., Yu Z.C., the INTIMATE group, 2008 – Syn-chronization of palaeoenvironmental events in the North Atlantic region during the Last Ter-mination: a revised protocol recommended by the INTIMATE group. Quateranary Science Review, 27: 6-17.
  • Mangerud J., Andersen S.T., Berglund B.E., Donner J.J., 1974 – Quaternary stratigraphy of Norden, a proposal for terminology and classification. Boreas, 3: 109-128.
  • Manikowska B., 1966 – Gleby młodszego plejsto-cenu w okolicach Łodzi. Acta Geographica Lodziensia, 22: 166 s.
  • Manikowska B., 1985 – O glebach kopalnych, stratygrafii i litologii wydm Polski środkowej. Acta Geographica Lodziensia, 52: 137 s.
  • Manikowska B., 1995 – Aeolian differentiation in the area of Poland during the period 20–8 BP. Biuletyn Peryglacjalny, 34: 125-164.
  • Manikowska B., 1999 – Gleby kopalne i okresy pedogenetyczne w ewolucji środowiska Polski środkowej po zlodowaceniu. Acta Geogra-phica Lodziensia, 76: 41-100.
  • Marks L., 1996 – Rola martwego lodu w kształtowaniu mis jeziornych obecnych pojezierzy. Acta Geographica Lodziensia, 71: 181-192.
  • Marks L., 2010 – Timing of the Late Vistulian (Weichselian) glacial phases in Poland. Qu-aternary Science Review, 44: 81-88.
  • Mojski J.E., 2005 – Ziemie polskie w czwartorzędzie. Zarys morfogenezy. PIG, Warszawa: 404 s.
  • Petera J., 2002 – Vistuliańskie osady dolinne w basenie uniejowskim i ich wymowa paleogeograficzna. Acta Geographica Lodziensia, 83: 164 s.
  • Petera-Zganiacz J., Dzieduszyńska D., 2007 – Wymowa paleogeograficzna horyzontu pni kopalnych w osadach późnego vistulianu. Acta Geographica Lodziensia, 93: 57-66.
  • Płóciennik M., Self A., Birks H.J.B., Brooks S.J., 2011 – Chironomidae (Insecta: Diptera) succession in Żabieniec bog and its palaeolake (Central Poland) through the Late Weichselian and Holocene. Paleogeography, Palaeoclima-tology, Palaeoecology, 307: 150-167.
  • Starkel L., 1980 – Stratigraphy and chronology of the Vistulian in the Polish Carpathians and in the Subcarpathian Basins. Quaternary Studies in Poland, 2.
  • Starkel L., Michczyńska D.J., Krąpiec M., Margielewski W., Nalepka D., Pazdur A., 2013 – Progress in the Holocene chrono-climatostratigrpahy of Polish territory. Geochronometria, 40,1: 1-21.
  • Turkowska (Kuydowicz-) K., 1975 – Rzeczne procesy peryglacjalne na tle morfogenezy doliny Mrogi. Acta Geographica Lodziensia, 36: 122 s.
  • Turkowska K., 1988 – Rozwój dolin rzecznych na Wyżynie Łódzkiej w późnym czwartorzędzie. Acta Geographica Lodziensia, 57: 157 s.
  • Turkowska K., 1995 – Recognition of valleys evolution during the Pleistocene-Holocene transition in non-glaciated region of Polish Lowland. Biuletyn Peryglacjalny, 34: 209-227.
  • Turkowska K., 1999 – Kryteria oceny roli morfogenezy peryglacjalnej w środkowej Polsce. Acta Geographica Lodziensia, 76: 101-131.
  • Turkowska K., 2006 – Geomorfologia regionu łódzkiego. Wyd. UŁ, Łódź: 237 s.
  • Turkowska K., 2007 – Rzeźba i struktura wypełnień dolin górnej Mrogi i Mrożycy jako świadectwa polodowcowych etapów ewolucji międzyrzecza. Acta Geographica Lodziensia, 93: 87-105.
  • Turkowska K., Dzieduszyńska D., 2011 Local evidence of landform evolution vs. global changes – a case of Younger Dryas study in the upper Ner Valley system, central Poland. Geographia Polonica, 84,1: 147-162.
  • Turkowska K., Forysiak J., Petera J., Miotk-Szpiganowicz G., 2000 – Morfogeneza powierzchni Kotliny Kolskiej w okolicach Koźmina. Acta Geographica Lodziesnia, 78: 98-134.
  • Turkowska K., Forysiak J., Petera J., Miotk-Szpiganowicz G., 2004 – A Warta River system during the Younger Dryas in the Koło Basin (Middle Poland). Quaestiones Geogra-phicae, 23: 83-107.
  • Twardy J., 2008 – Transformacja rzeźby centralnej części Polski Środkowej w warunkach antropopresji. Wyd. UŁ, Łódź: 292 s.
  • Wachecka-Kotkowska L., 2004 – Ewolucja doliny Luciąży uwarunkowania klimatyczne a lokalne. Acta Geographica Lodziensia, 86: 161 s.
  • Walanus A., Nalepka D., 2010 – Calibration of Mangerud’s boundaries. Radiocarbon, 52, 4: 1639-1644.
  • Walker M.J.C., 1995 – Climatic changes in Europe during the last glacial/interglacial transition. Quaternary International, 28: 63-76.
  • Walker M.J.C., Bjorck S., Lowe J.J., Cwynar L.C., Johnsen S., Knudsen K.-L., Wohlfarth B., INTIMATE group, 1999 – Isotopic ‘events’ in the GRIP ice core: a stratotype for the late Pleistocene. Quaternary Science Review, 18: 1143-1150.
  • Wasylikowa K., 1964 – Roślinność i klimat późnego glacjału w środkowej Polsce na podstawie badań w Witowie koło Łęczycy. Biuletyn Peryglacjalny, 13: 261-417.
  • Wasylikowa K., 1999 – Przemiany roślinności jako odbicie procesów wydmotwórczych i osadniczych w młodszym dryasie i holocenie na stanowisku archeologicznym w Witowie koło Łęczycy. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Ser. Arch., 41: 43-79.
  • Wieczorkowska J., 1992 – Geneza i rozwój pradoliny Wolbórki. Acta Geographica Lodzien-sia, 63: 95-105.
Document Type
Publication order reference
Identifiers
ISSN
0065-1249
YADDA identifier
bwmeta1.element.desklight-23a44bfb-0f64-411c-b193-fc76b03478ed
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.