Artykuł prezentuje podstawy współczesnej teorii elit, znanej jako demokratyczny elityzm. Rozpoczyna się od zarysu dyskusji nad elitami w demokracjach w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych ubiegłego wieku, dającej początki dzisiejszego ujęcia. Następnie zarysowane są zmiany makrospołeczne i makropolityczne w ostatnich dekadach, w tym zmiany w systemach partyjnych, związane silnie z globalizacją i określane ogólnym mianem „nowej polityki”. W zasadniczej części uwaga skupia się na twierdzeniach paradygmatu demokratycznego elityzmu, związanych z relacjami wewnątrz elit i koncepcją „konfiguracji elit” Johna Higleya, która stanowi ważne narzędzie analityczne i w istotny sposób wiąże się z cechami reżimów politycznych i efektywnością demokracji. W zakończeniu podkreślone jest ogólne przesłanie paradygmatu, nakazujące brać pod uwagę zmienne opisujące elity, w przeciwnym bowiem razie wyjaśnienia wynikające z badań będą ignorowały ważne determinanty i w efekcie będą niekompletne.
EN
The article presents the major tenets of the contemporary theory of elites, known as democratic elitism. First, it outlines the discussion on elites in democracies in the 1960. and the 1970., which commenced a contemporary approach in elite studies. Next, a concise summary of „a new politics”, i.e. macrosocial and macropolitical changes triggered off by globalization and transformations within party systems, is presented. The main part of the article focuses on the relations within elites and the John Higley’s concept of “configuration of elites”, which makes up an important analytical tool and is considered a major factor co-determining the shape of political regimes and democratic performance. In the conclusions, the crucial message of the democratic elite paradigm is articulated: elite variables have to be included in academic research, otherwise explanations would miss major determinants and turn out incomplete.
The article considers various types of isolation and the communication deficits that characterize them. Taking into account oppositions: individual-collective and willcoercion, the following four isolation situations could be created: when a group isolates itself from others (stronghold), when a group isolates individuals from itself (prison), when an individual isolates itself from others (hermitage) and when an individual is not able to integrate with others (wilderness). These four situations have consequences in how a person communicates, gaining control over the environment, and how he deals with problems through the interpretation of events. These situations are also associated with a specific body of knowledge and the ability to dispose of it, and the ability to regulate relationships with others. As examples of the intersection of these categories – knowledge and relations – the article cites the fate of doctors in a pandemic and conspiracy theories related to it, as well as key cases of certain problems in communication, such as the case of Kaspar Hauser or Japanese hikikomori.
Author claims that peasant character of Polish pre-war society (1918-1939) was preserved throughout the Second World War and turbulent immediate post-war years, and until the 1980s had been a major factor accounting for economic and social development of Polish society. Peasants, and more general rural dwellers, were the only class of Polish pre-war society which did not disintegrated in result of the World War Two, and became a recruitment base of a new working class and a new intelligentsia. They transferred their peasant-rooted value systems and their mentality shaped by a permanent poverty of Polish rural areas into their new environments, mostly urban and industrial, and in this way contributed to the
Artykuł skupia uwagę na niektórych "obiektywnych" predyktorach głosowania w referendum i konfrontuje je z rzeczywistymi zachowaniami wyborczymi. Główną zmienną zależną są zagregowane dane obrazujące poparcie dla wejścia do Unii na poziomie powiatów. Tym samym uzyskujemy obraz terytorialnego zróżnicowania poparcia dla akcesji. Różnice między powiatami wyjaśniane są przez odwołanie do stopy zatrudnienia w rolnictwie i stopy bezrobocia, a także położenia powiatów w obrębie czterech historycznie ukształtowanych regionów. Analiza wykazuje, że zdecydowanie najsilniejszy wpływ na terytorialny rozkład poparcia dla UE ma zatrudnienie w rolnictwie. Słabszą, lecz istotną rolę odgrywają regiony historyczne, a także choć w jeszcze mniejszym stopniu stopa bezrobocia.
EN
The article focuses on objective predictors of voting behaviour in the EU referendum and confronts them with the actual outcomes of the referendum. Major dependent variable is support for EU entry on a county (powiat) level. The aggregate data for counties show territorial distribution of support. The differences between counties are analyzed in terms of employment in agriculture, historic regions, and unemployment. Analysis reveals an absolute dominance of employment in agriculture in explaining territorial differences in EU support. Nevertheless, historic regions preserve their significance, and, to a lesser degree, unemployment rate.
Artykuł kontynuuje zapoczątkowaną w numerze 3/2020 „Studiów Socjologicznych” prezentację paradygmatu demokratycznego elityzmu. Skupia się na dwóch ogólnych zagadnieniach: roli elit w zmianie systemu politycznego oraz na relacjach między elitą a masami. W pierwszej kwestii najwięcej uwagi poświęcono koncepcji porozumienia elit Michaela Burtona i Johna Higleya, którą autorzy uważają za najlepszą drogę ku demokracji. Stwarza bowiem warunki wszystkim wiodącym siłom politycznym na przeżycie politycznego kryzysu, co stabilizuje środowisko polityczne i zwiększa szanse dojścia do skonsolidowanej demokracji. Zagadnienie relacji między elitami a masami, wspólne dla teorii elit i teorii demokracji, opisane jest poprzez wskazanie na personalizację polityki i podkreślenie zmian, jakie w procesach reprezentacji politycznej nastąpiły w ostatnich dekadach, gdy model demokracji partyjnej zaczął słabnąć. Prowadzić to może do „demokracji widowni” lub „demokracji liderów”. Ogólna konkluzja jest taka, że tezy demokratycznego elityzmu w znacznej mierze zostały inkorporowane do teorii reprezentatywnej demokracji.
EN
The article continues presentation of democratic elitism initiated in 3/2020 issue of Studia Socjologiczne. It focuses on two problems: the role of elites in regime change and elite–mass linkage. Regarding the first problem, a concept of elite settlements by Michael Burton and John Higley is of a prime concern. The authors claim elite settlement is the best route to democracy, as all major political forces have a chance to survive political crisis, which stabilizes political environment and facilitates attainment of established democracy. Elite–mass linkage is an issue shared by both, democratic elitism and theory of representative democracy. The article emphasizes personalization of politics and changes in processes of political representation triggered of by a new structural configurations and a twilight of a party democracy model, which may lead to “audience democracy” and/or “leader democracy”. Conclusion is that to a large extent democratic elitism has been incorporated into theory of representative democracy.