Tekst prezentuje geragogikę, przede wszystkim z polskiej perspektywy badawczej, często określaną w uproszczeniu jako pedagogikę starości, tu przedstawioną jako subdyscyplina pedagogiczna, zajmująca się edukacją zorientowaną na starość. Wskazuje na początki geragogiki oraz jej usytuowanie w systemie badań naukowych dotyczących starości i starzenia się, z jednej strony pedagogicznych, z drugiej, w obrębie gerontologii. Ukazuje przedmiot badań geragogiki, ze szczególnym akcentem na kluczowy kontekst badawczy jaki stanowi dla geragogiki edukacja, rozumiana jak najszerzej z uwzględnieniem jej różnorodnych funkcji. Zaznacza działy i współczesne obszary badań geragogicznych. Ujawnia charakter geragogiki jako nauki oraz jej metodologię. Prezentuje model geragoga jako specjalisty zajmującego się edukacyjnym wspieraniem osób ( nie tylko starszych) w zakresie przeżywania starości i procesów starzenia się.
Th e paper contains content relating to the fears, which are going through older people, their sources and eff ects, as well as the possibility of dealing with fears. Th e whole text is based on an analysis of the literature of the subject and the results of empirical research carried out among seniors, who live in Olsztyn. In summary, presented in the article content, it can be concluded that the fears going through every person. Persons who are in the period of old age may have severe, however, some of the fears. Fears of Polish seniors relate primarily to their health, the lack of money for treatment and the fear of loneliness. If Polish seniors suff er from severe anxiety, as a rule, are turning for help to the members of his family and the support they receive. Some elderly people have developed their own strategies for coping with fears, for example, addressing the things give pleasure as doing knitting, solve the crossword, meet with friends or watching television and listening to the radio. In the light of empirical research carried out, it can be concluded that the situation of emotional polish seniors is not optimal, and therefore the article presents optimization demands on this issue. Lęki osób w fazie późnej dorosłości w perspektywie geragogiki
The aim of this article is to analyse the literature on the education for the elderly, published in Poland in 2000–2013. Publications were divided into two groups: first – the research and diagnostic group and second – the application group. The literature of the first group clearly prevails over the literature devoted to the practical application of research results. In conclusions, the author compares the intensity of current research to the period before 2000 and formulates suggestions
PL
Celem artykułu jest analiza literatury dotyczącej edukacji osób starszych, która ukazała się w Polsce w latach 2000–2013. Publikacje zostały podzielone na dwie grupy: badawczo-diagnostyczną i aplikacyjną. Widać wyraźną przewagę liczebną literatury z pierwszej grupy nad literaturą poświęconą praktycznemu zastosowaniu wyników prowadzonych badań. W zakończeniu autor porównuje intensywność współcześnie prowadzonych badań z okresem przed 2000 rokiem oraz formułuje postulaty dotyczące przyszłych badań.
Treścią artykułu są rozważania doc. Rozalii Čornaníčovej – słowackiego andragoga, dotyczące procesu formowania się nowej dyscypliny nazywanej geragogika. Przedmiotem geragogiki jest szeroko rozumiana edukacja w przygotowaniu do „bycia seniorem”. Autorka rozważa kwestie znaczeniowe, status i związki tej dziedziny z innymi dyscyplinami.
EN
The article encapsulates the thoughts of doc. Rozalia Čornaníčova, a Slovak andragogue, concerning the formation of a new discipline called geragogy. It is concerned with what is widely known as education in preparation „for seniority”. The author considers issues relating to meaning, status and relationships of this discipline with others.
In the article, I analyze Erik H. Erikson’s theory of psychosocial development, including the ninth stage proposed by J. M. Erikson. I present the author’s understanding of the ninth stage. I try to prove that integrity versus despair is still the crisis of the last stage of life – i.e. with the addition of a ninth stage. Th e crisis of stage eight takes place in the continuum of involvement – resignation. Th e term involvement I understand as the choice of one’s own way of life in the world, in view of a personal development oriented towards the realization of universal values, in accordance with the ethical dimension of the social ethos, with a sense of acceptance of the changes that are the result of the human aging process. Resignation I understand as the second pole dynamizing the confl ict of stage eight, which manifests itself in the fact that no new activities are undertaken or old ones continued by an individual out of the conviction that it is senseless to undertake any activities for his/her own development. Th is crisis is the confrontation with one’s own old age within the dimensions soma, psyche and ethos, when the changes caused by the aging process and the change in the conditions of activity render the previous way of life in the world inadequate and require involvement in form of the search for a new place for oneself. Th e strength that can be engendered by the struggle of the elderly between involvement and resignation is courage. In this acquisition of courage, the elderly should be supported by the geragogy of courage, which I associate with critical gerontology. Society needs the courage of the elderly and their involvement in the ethical preservation of the world.
The aim of the article is to present the perspective of human development in aging, its chances, limitations and challenges, including individual and contemporary social context. The assumed interpretative standpoint is personalistic philosophy and pedagogy that enables to derive the thesis about the possibility of lifelong human development, including the old age, and the need to support the person in it. The foundation for the development in aging is ontological and axiological structure of a person. The way of its accomplishment is indicated by subjective actions and its specificity is described by the developmental antinomy between spiritual and physical dimension of the elderly person's life. Old age is full of brightness and shadows resulting from psychophysical changes, existential situations and social attitudes that condition the developmental possibilities. The basis of their fulfillment is a conscious acceptance of the aging process – old age regains its sense and meaning when it is recognized, affirmed and valued on individual and social level. However, the human development in aging is highly individualized and depends on inner openness for changes and readiness to resolve crises specific for that period of life. Critical analysis presented in the article reflects an interdisciplinary approach based on hermeneutic interpretation of scientific and popular texts from the field of philosophy, pedagogy, psychology and other social sciences that undertake the problem of aging and human development.
PL
Celem artykułu jest prezentacja perspektywy – możliwości, ograniczeń i wyzwań – rozwoju człowieka starszego w wymiarze indywidualnym i w aktualnym kontekście społecznym. Przyjętą optyką interpretacyjną jest personalistyczna filozofia i pedagogika, pozwalające na wysunięcie tezy mówiącej o możliwości rozwoju człowieka przez całe życie (w tym w starości) oraz potrzebie wspierania go w tym procesie. Podstawę rozwoju w starości stanowi ontyczna i aksjologiczna struktura osoby, sposób realizacji wyznacza podmiotowe działanie, a specyfikę określa antynomia rozwojowa, zaznaczająca się między wymiarem duchowym i cielesnym w życiu człowieka starszego. Starość jest pełna blasków i cieni wynikających ze zmian psychofizycznych organizmu, sytuacji egzystencjalnych oraz postaw społecznych, warunkujących w istotny sposób możliwości rozwojowe. Podstawą ich realizacji jest świadoma akceptacja procesu starzenia się – starość odzyskuje swój sens i znaczenie, gdy jest poznana, uznana i dowartościowana w wymiarze indywidualnym i społecznym. Ostatecznie jednak realizacja wyzwań rozwojowych jest kwestią wysoko zindywidualizowaną opartą na wewnętrznej gotowości do zmian i pokonywania kryzysów starości. Dokonana krytyczna analiza ma charakter interdyscyplinarny i oparta jest o kwerendę tekstów naukowych i popularnych z zakresu filozofii, pedagogiki, psychologii i innych nauk społecznych dotyczących problematyki starości i rozwoju człowieka w podeszłym wieku.
The aim of the article is to analyse the socio-cultural and educational activity taking place in institutions intentionally established to support people recognised by society as older. The main ideas of geragogy are presented in the methodical perspective of andragogy and geragogy, in the context of differences in the cognitive processes of adults and people in older-old age (ages 74-89), important for organisers and leaders of educational environments. A reflection on the contemporary learning spaces of older people was undertaken (communication from research carried out with the help of observations). The formulated conclusions concern public geragogy, specific forms of educational and socio-cultural activity, based on entertainment and enjoyment, in which seniors participate.
PL
Celem artykułu jest analiza aktywności społeczno-kulturalnej i edukacyjnej zachodzącej w placówkach intencjonalnie powołanych dla wsparcia osób uznawanych przez społeczeństwo za starsze. Przedstawione zostały główne myśli geragogiki w metodycznej perspektywie andragogiki i geragogiki, w kontekście różnic w zakresie procesów poznawczych dorosłych i osób w starości właściwej, istotnych dla organizatorów i liderów środowisk edukacyjnych. Podjęty został namysł nad współczesnymi przestrzeniami uczenia się osób starszych (komunikat z badań zrealizowanych przy pomocy obserwacji). Sformułowane wnioski dotyczą geragogii publicznej, specyficznych, opartych na rozrywce i przyjemności form edukacyjnej i społeczno-kulturalnej aktywności, w których biorą udział seniorzy.
Artykuł jest prezentacją modelu pracy z osobami starszymi opartej na założeniach pedagogiki Marii Montesssori. Opisywany model jest propozycją wsparcia osób starszych (również z deficytami poznawczymi) nie tylko w zachowaniu maksymalnej samodzielności, utrzymaniu funkcji intelektualnych na możliwie wysokim poziomie, ale także ich rozwój poprzez uczenie się zogniskowane na powodzeniu. Zaadaptowane z pedagogiki Marii Montessori wybrane elementy, m.in. przygotowane otoczenie, specyficzne materiały dydaktyczne, osoba nauczyciela/ towarzysza dają uczestnikom zajęć możliwość uczenia się z radością, poczuciem autonomii, szacunku i godności.
EN
The article is a presentation of a model of work with the elderly based on the principles of Maria Montessori pedagogy. The described model provides support for elderly people (also with cognitive deficits) not only in retaining maximum independence and highest possible level of intellectual functions, but also in their development through success-focused learning. Chosen elements adopted from Maria Montessori’s pedagogy such as prepared environment, specific didactic materials, and teacher/companion enable the classes’ participants to learn with joy, enjoying autonomy, respect and dignity.
Niniejszy artykuł został oparty na analizie aktualnych źródeł niemieckojęzycznych. Celem było przedstawienie rozumienia geragogiki w ujęciu niemieckojęzycznych autorów, w oparciu o analizie definicji oraz podręczników. Autorzy dochodzą do konkluzji, iż geragogikia jako dyscyplina zakorzeniona w naukach o wychowaniu i czerpiąca w szczególności z psychologii i socjologii starzenia się, jest subdyscypliną praktyczną. Celem działań wspierających seniorów jest pomoc w radzeniu sobie w sytuacjach życia codziennego oraz podniesienie jakości ich życia. Jednakże dla osób w trzecim i czwartym wieku cele oddziaływań geragogicznych są zróżnicowane.
EN
this paper has been based on the analysis of the recent German language literature of the subject. The aim was to present, on the basis of the analysis of definitions and textbooks, how German authors understand geragogy. The authors reach the conclusion that geragogy — as a discipline rooted in education sciences, using in particular the resources of psychology and sociology — is a practical subdiscipline. Activities that support seniors are undertaken in order to help them deal with their everyday life circumstances and to increase the quality of their lives. However, for people in their third and fourth age, the objectives of geragogical influences vary.
W artykule omówione zostały wybrane zagadnienia gerontologii edukacyjnej (geragogiki) jako subdyscypliny pedagogicznej. Poddano analizom edukację gerontologiczną, wyróżniono cztery zakresy uczenia się starości.
EN
Selected problems of educational gerontology (geragogy) were discussed in the article as pedagogical subdiscipline. Gerontological education was analysed and four scopes of learning old age were distinguished.
Przejście na emeryturę najczęściej jest utożsamiane z zakończeniem okresu aktywności zawodowej i początkiem okresu starości. Jest ono przejściem z życia zawodowego w stan spoczynku. Emerytura może stać się początkiem nowej sytuacji psychicznej, społecznej, rodzinnej, ekonomicznej. Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na pewne aspekty procesu przechodzenia na emeryturę. Szczególnie istotny staje się sam moment przejścia i okoliczności jakie mu towarzyszą. Autorka prezentuje wybrane wyniki badań diagnostycznych obrazujące złożoność sytuacji przejścia na emeryturę. Na ich podstawie zostały wyróżnione trzy wzory doświadczania przejścia na emeryturę, tego jak może zostać ono przeżyte i w jaki sposób wpłynąć na życie emeryta.
EN
The process of retiring is usually understood as the end of working life and the beginning of a period of old age. It is a kind of transition from working life to retirement. Retirement can be the beginning of a new psychological, social, family or economic situation. The aim of this article is to highlight the importance of certain aspects of retiring where the most important is the moment of retiring as such and the circumstances which accompany it. The author of the article presents the chosen results of the diagnostic research which show the complexity of becoming a pensioner. On its ground three types of retiring experience models have been made. The models show psychological aspects of the process of retiring and how these aspects can affect pensioners’ lives.
In the text, the author presents old age and the process of ageing in relation to axiologically perceived “maturing” category which is transgressing, in the assumed meaning, the biological aspect. The author examines ageing as the process of maturing to fullness of humanity, manifested in reaching transcendental values. Ageing perceived in this way is compared to the chosen conceptions of ageing. The author analyses ageing as maturing from a holistic and biographic perspective; as a result of activity of a conscious subject and the process of learning. The author also includes the axiological approach to ageing as maturing in the field of geragogical reflection as a subdiscipline of pedagogy.
PL
W tekście autorka ujmuje szeroko rozumianą starość w odniesieniu do aksjologicznie pojmowanej kategorii dojrzewania, wykraczającej w przyjętym znaczeniu poza aspekt biologiczny. Rozpatruje więc starzenie się jako proces dojrzewania do pełni człowieczeństwa, wyrażający się w osiąganiu transcendentalnych wartości. Tak pojmowane starzenie się autorka odnosi do wybranych koncepcji starości. Analizuje je jako dojrzewanie w ujęciu holistycznym i biograficznym, jako wynik aktywności świadomego podmiotu i procesu uczenia się. Włącza aksjologiczne ujęcie starości jako dojrzewania w obszar refleksji geragogiki jako subdyscypliny pedagogicznej.
In an era of progressive aging of societies, the care of the elderly is becoming an important gerontological issue and an important area of interest for the educational sciences. Designing properly administered care for seniors is a special challenge and task of geragogy. The article explores the care of the elderly as a subject of interest of various scientific disciplines, in particular geragogy. The main discussion focuses on the author’s concept of formal supportive care for the elderly. The concept uses the ideas of the following theories: social support, activity, education for old age, gerotranscendence, selective optimization and compensation. Reference is also made to the concepts of successful and positive aging. The article ends with conclusions and recommendations for those providing formal care for the elderly. The most important conclusions are that formal carers should be professionally trained and have the necessary competences, including gerontological knowledge and skills, based on a methodology-based approach to working with the elderly. It should also be required that their actions be consistent with a culture of care for the elderly, according to which, guided by the principle of the good of the elderly, one strives to ensure the highest possible quality of seniors’ life and creates conditions for them achieving well-being. Formal care for the elderly should be so-called supportive care, founded on all types of social support and including activities in the field of developmental support.
PL
W dobie postępującego starzenia się społeczeństw opieka nad osobami starszymi staje się istotnym zagadnieniem gerontologicznym oraz ważnym obszarem zainteresowania nauk o wychowaniu. Kształtowanie właściwie sprawowanej opieki nad seniorami jest szczególnym wyzwaniem i zadaniem geragogiki. W artykule ukazano opiekę nad ludźmi starszymi jako przedmiot zainteresowań różnych dyscyplin naukowych, w szczególności geragogiki. Zasadniczą treść stanowi autorska koncepcja formalnej opieki wspierającej osoby starsze. W koncepcji wykorzystano założenia teorii: wsparcia społecznego, aktywności, wychowania do starości, gerotranscendencji, selektywnej optymalizacji i kompensacji. Odwołano się także do koncepcji pomyślnego i pozytywnego starzenia się. Tekst kończą wnioski i rekomendacje dla osób realizujących opiekę formalną osób starszych. Najważniejsze z nich wyrażają się w postulacie zadbania o profesjonalne przygotowanie opiekunów formalnych, którzy powinni posiadać stosowne kompetencje, obejmujące wiedzę z zakresu gerontologii, jak i umiejętności, oparte na metodycznym warsztacie pracy z osobami starszymi. Należy też wymagać, aby ich działania były zgodne z kulturą opieki nad człowiekiem starszym, zgodnie z którą – kierując się zasadą jego dobra – dąży się do zapewnienia jak najwyższej jakości życia oraz tworzy warunki do osiągnięcia dobrostanu. Opieka formalna nad ludźmi starszymi powinna być tzw. opieką wspierającą, opartą na wszystkich rodzajach wsparcia społecznego i zawierającą działania z zakresu wspomagania rozwoju.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.