This article analyzes confessions of love from the perspective of communication – it shows the paradoxical character of such confessions and the disparity between this and other models of communication. By referring to the writings of Roland Barthes, Ludwig Wittgenstein, and Jacques Derrida as well as papers dealing with cognitive linguistics and cognitive poetics, the article presents the interpretative consequences of deictic shifts (shifts in textual perspectives).
PL
The author of this article attempts to redefine the category of transgression. By preparing a preliminary typology of the existing uses of this concept, he puts forward the hypothesis that, on the one hand, transgression can be identified with (is synonymous with) going beyond the limit of something, and on the other hand, it can be equated with the constant conflict between its empirical and linguistic dimensions as well as its thematization and formalization. The author proposes to define transgression as the act of setting/removing a certain limit. This definition overcomes the above-mentioned difficulties because it not only has an ambiguous aspect (undecidability), i.e. both a positive (construction) and a negative (destruction) dimension, but it also pushes the issues related to transgression into the domain of negotiations, i.e. interactions with the reader (reception, tradition and criticism), from which it derives its inventive potential.
Sztuka współczesna jest ważnym partnerem dla pedagogiki w dyskusji zarówno na temat szeroko ujmowanych problemów współczesnego świata, jak i wiedzy dotyczącej człowieka. Jednym z tematów, łączących oba wymienione obszary zainteresowania współczesnych artystów i pedagogów jest różnica. W artykule zaprezentowane zostaną wybrane projekty artystyczne, które wpisują się w pedagogiczną akceptację różnicy jako nowego wzorca wychowawczego. Sztuka współczesna, eksponująca różnice, zadaje pytanie: czy różnica jest dla nas zagrożeniem, czy twórczym potencjałem? Jacy jesteśmy wobec Innych? Czy uznajemy ich podmiotowość? Czy wykluczamy, wyrzucamy poza nawias, odbieramy głos? Analizując wybrane projekty artystyczne z perspektywy pedagogicznej (na bazie założeń teorii wychowania estetycznego), ukazany zostanie ich wychowawczy potencjał, dzięki któremu sztuka i pedagogika będą mogły wspólnie zabrać głos w dyskusji na temat relacji „różnica-edukacja-inkluzja”.
Praca przedstawia próbę refleksji nad naturą refrenu poetyckiego, który w powszechnej świadomości odbiorców literatury jest głównie powtórzeniem. Autor przekonuje, że stanowi on jednak nie tyle powtórzenie czy powrót, ile przede wszystkim formę tożsamości, która nie jest identyczna. Aby zilustrować tę tezę, przywołuje i omawia jedną ze znanych ballad skandynawskich, a następnie pokazuje, jak semantyka refrenu zmienia się wraz z rozwojem tekstu.
EN
The paper reflects upon the nature of the poetic refrain, which in common understanding is mainly a repetition. The author of the paper is convinced that the refrain is not only a repetition or a return, but first and foremost a form of identity that is not identical. To illustrate the thesis, the author recalls and discusses one of common Scandinavian ballads and demonstrates that the semantics of refrain changes as the text develops.
Presenting architectural content in the work The Tunnel by Magdalena Parys is the purpose of this article. The author analizes the connection beetwen The Tunnel's heores and their surround-ings. Each entity experiences a complicated relationship between themselves and the environ-ment. By capturing the opposition of unity and multiplicity the characters of the novel are able to recognize and get to know themselves.
This article intends to think the concrete reality of the family from the perspective of a philosophical anthropology, based on the biblical-Christian hermeneutic model. At the same time, starting from this particular anthropology, it suggests a general anthropology according to a family matrix. This anthropology is understood as relation of different persons, based on the model of donation. The concrete mode of its accomplishment occurs in family relations, like filiation, fraternity, conjugality and parenthood.
PL
Artykuł stawia sobie za zadanie przemyślenie konkretnej rzeczywistości rodziny z perspektywy antropologii filozoficznej, opartej na biblijno-chrześcijańskim modelu hermeneutyki. Jednocześnie, rozpoczynając od tej szczególnej antropologii, proponuje się antropologię ogólną, zgodną z modelem rodziny. Antropologia ta jest rozumiana jako relacja różnych osób, oparta na modelu darowania. Konkretny sposób jej realizacji pojawia się w relacjach rodzinnych jak synostwo, braterstwo, partnerstwo i rodzicielstwo.
Every age requires that theology seek such a language that would allow the expression of the revealed truths adequately to the way of thinking of contemporary people. That is why theology benefits from the current philosophy. New philosophical tendencies however, expressing the way of thinking of a modern man, may raise doubts as to their theological contributes. It is so because e.g. some philosophical currents question previous philosophical narrations which may raise concerns that they controvert simultaneously the theological systems based upon them. This situation is particularly visible actually, when one asks about the legitimacy of the use of postmodernist philosophies in the sphere of theology. Nevertheless, there is a possibility of transposing (translating) of the basic categories of traditional philosophies and their theological implications to the categories of new and unverified philosophical systems and this possibility proves the adequacy mentioned above. The present article attempts to verify whether the basic categories of deconstruction may be compatible with the categories built upon the Neo-platonic philosophy.
PL
Każda epoka wymaga, aby teologia szukała takiego języka, który pozwalałby na wyrażanie prawd objawionych adekwatnie do sposobu myślenia współczesnych ludzi. Dlatego teologia korzysta z obecnej filozofii. Nowe tendencje filozoficzne, wyrażające sposób myślenia współczesnego człowieka, mogą budzić wątpliwości co do ich wkładu teologicznego. Jest tak, ponieważ np. niektóre nurty filozoficzne kwestionują wcześniejsze narracje filozoficzne, które mogą budzić obawy, że jednocześnie psują oparte na nich systemy teologiczne. Ta sytuacja jest szczególnie widoczna, gdy pyta się o zasadność wykorzystania filozofii postmodernistycznych w dziedzinie teologii. Niemniej jednak istnieje możliwość przeniesienia (przetłumaczenia) podstawowych kategorii tradycyjnych filozofii i ich teologicznych implikacji na kategorie nowych i niezweryfikowanych systemów filozoficznych, i ta możliwość potwierdza adekwatność wspomnianą powyżej. Niniejszy artykuł próbuje zweryfikować, czy podstawowe kategorie dekonstrukcji mogą być zgodne z kategoriami zbudowanymi na filozofii neo-platońskiej.
The aim of this article is to present the relationship between pluralism, difference and dialogue as the foundation of an open society. The fundamental philosophical perspective of the study is centred around unique Levinas’ ethics. According to Levinas, we can see a difference as a creative component of a community and therefore abandon the ontological notion of the world understood as a whole and totality. In the undertaken considerations, the author refers to categories such as polis, deliberative democracy and external morality of law.
PL
Przedmiotem artykułu jest przedstawienie związku między pluralizmem, różnicą i dialogiem jako fundamentem społeczeństwa otwartego. Zasadnicza filozoficzna perspektywa dla podjętych analiz zostaje wyznaczona dzięki oryginalnej etyce Levinasa. Według Levinasa staje się bowiem możliwe ujrzenie różnicy jako twórczego komponentu wspólnoty i odrzucenie ontologicznej wizji świata, który miałby być całością i totalnością. W trakcie analiz autorka odwołuje się do kategorii polis, demokracji deliberatywnej i zewnętrznej moralności prawa.
Heidegger’s The Origin of the Work of Art reevaluates how artworks are meaningful by offering a phenomenological description of the work of art as an historically situated event. This ontological interpretation of art not only rehabilitates our sense of the materiality and singularity of the artwork but it also enables us to think the conditions of the creation and genuine preservation of artworks. In this paper I develop the concept of ruination and argue that ruination is the essence of the artwork. My interpretation emphasizes Heidegger’s insistence on the finitude of the artwork and reveals that Heidegger’s example of the ruin of the ancient temple is exemplary precisely because the ruination of the artwork is an essential characteristic of its happening rather than something that befalls it from outside.
Metafi zyka sama z siebie nie jest w stanie zmieścić i wyrazić w pełni tajemnicy życia wewnętrznego Boga ani, co za tym idzie, nie jest w stanie kompletnie opisać zasad działania Jego ekonomii w świecie. Niemniej stanowi ona naturalny i konieczny język tegoż wyrazu oraz pewnego rodzaju intelektualną konstrukcję umożliwiającą taką refl eksję w granicach ludzkiego dyskursu. Dzięki odczytaniu Objawienia w kluczu konkretnego systemu metafi zycznego refl eksja teologiczna ujęta zostaje w konkretne i stabilne ramy ludzkiej myśli, co pozwala nam jaśniej i bardziej jaskrawo rozpoznać wzajemność Boga i człowieka.
EN
Every age requires that theology seek such a language that would allow the expression of the revealed truths adequately to the way of thinking of contemporary people. That is why theology benefi ts from the current philosophy. New philosophical tendencies however, expressing the way of thinking of a modern man, may raise doubts as to their theological contributes. It is so because e.g. some philosophical currents question previous philosophical narrations which may raise concerns that they controvert simultaneously the theological systems based upon them. This situation is particularly visible actually, when one asks about the legitimacy of the use of postmodernist philosophies in the sphere of theology. Nevertheless, there is a possibility of transposing (translating) of the basic categories of traditional philosophies and their theological implications to the categories of new and unverifi ed philosophical systems and this possibility proves the adequacy mentioned above. The present article attempts to verify whether the basic categories of deconstruction may be compatible with the categories built upon the Neo-platonic philosophy.
The paper is an introduction to our volume about mutual relations between sociology and cultural anthropology. Both disciplines have been described as systems of communication; we use concepts cited above and an idea of systems
PL
Artykuł stanowi wprowadzenie do tomu „Przeglądu Socjologii Jakościowej” poświęconego socjologii i antropologii w ich wzajemnych relacjach. Obie dziedziny zostały w nim opisane jako systemy komunikacyjne w perspektywie teorii Niklasa Luhmanna, by za pomocą przywołanej w ten sposób pojęciowości oraz mechaniki procesów systemowych ująć w perspektywie diachronicznej problem granic obu dziedzin. Autorki pokazują na przykładach tekstów konstytutywnych dla socjologii i antropologii, jak wyróżnicowywały się one, domykały i zaznaczały swoje granice, by później – głównie ze względu na zwielokrotnione i niejednorodne odniesienia do środowiska – nie być w stanie ich utrzymać.
The area in which the philosophy attributed to the "analytic" tradition turns out to consider similar problems as the "continental" thinkers still seems to be too little explored. The aim of the work is to indicate such similarities between the Peter Geach’s concept of relative identity and the Gilles Deleuze’s concept of difference. According to Geach, identity is mediated in concepts. We think about the identity of "a" and "b" only in the sentence "a is the same X as b". The consequences of this observation are twofold: on the one hand, it shows the degree of our entanglement in conceptual grids; on the other, it shows a being as a dynamic, relational structure. In this aspects, this perspective agrees with Deleuze's proposal. A being is an ambiguous intersection of dynamic relations expressed in the sentence "a is different from b", whereas the identity is an effect of totalitarian thought movement which reduces differences by imposing static conceptual categories on their dynamic system. We are going to present the ontological view on identity question which synthesizes two mentioned conceptions and include a polemical characterization of difficulties implied by discussed perspective and their consequences for practical functioning in the world.
Powieść Katherine Dunn Geek Love z 1989 roku opisuje dzieje rodziny „nuklearnej”, to jest dwupokoleniowej, w przeszłości prowadzącej objazdowy cyrk. Narratorką jest jedna z występujących niegdyś w cyrku sióstr, która, wspominając szczęśliwe dzieciństwo, roztacza opiekę nad niedołężną matką i nad córką, nieświadomą cyrkowych dziejów swojej rodziny. Zaproponowana w tekście lektura tej powieści nawiązuje do kategorii różnicy paradoksalnie rozumianej jako podstawa podobieństwa między ludźmi, którzy różnią się między sobą w stopniu nieprzyswajalnym, ale mogą dawać świadectwo tej różnicy.
EN
Katherinne Dunn’s 1989 novel Geek Love tells the story of a “nuclear” family (composed of parents and their children,) who used to operate a travelling circus. It is narrated by the founder’s daughter, who reminisces about her happy childhood as she looks after her senile mother and a daughter who remains unaware of the family’s past. A reading of the novel proposed herein puts forth that the category difference paradoxically becomes the basis for a sense of commonality: although the differences between people may be irreducible, people can give testimony to those differences.
This paper considers the problem of the (a)temporality (un-changeability) of God, which is analysed from a dialectical point of view – especially from an Hegelian perspective. The conclusion we argue for is that the temporality (changeability) of God is very different from the temporality of the physical world because the former is not determined by the principle of causality. ------------- Received: 30/11/2019. Reviewed: 10/01/2020. Accepted: 19/01/2020
PL
W artykule tym rozważana jest kwestia (nie)zmienności Boga, której „pochodną” – biorąc pod uwagę stwierdzenie Arystotelesa, że „substratem” czasu jest ruch – jest tytułowy problem (a)czasowości Boga. Aby uwyraźnić i uchwycić wiążące się z tymi zagadnieniami trudności i dylematy, odwołano się do teologii chrześcijańskiej, a w szczególności do problematyki stworzenia, objawienia, a także – co się z tym wiąże – wcielenia oraz zbawienia. Wyprowadzono wniosek, że należy przyjąć, iż w Bogu realizuje się zupełnie inna niż kauzalna zasada ruchu, stąd też i struktura Jego zmienności („Boski czas”) musi być radykalnie odmienna. Ten domniemany rodzaj Boskiej czasowości można nazwać czasem absolutnym i uznać, że przypomina on coś, co z naszej ludzkiej perspektywy da się za Heglem określić teraźniejszą obecnością. ------------- Zgłoszono: 30/11/2019. Zrecenzowano: 10/01/2020. Zaakceptowano do publikacji: 19/01/2020
Artykuł ten prezentuje problematykę tekstów pisanych przez Głuchych. Teksty te mają cechy typowe dla tekstów nazywanych patologicznymi. Jednakże ich patologia nie jest tak oczywista, ponieważ błędy popełniane przez Głuchych są wynikiem głębokich różnic między polskim systemem językowym (językiem audialnym) a systemem polskiego języka migowego (PJM), który jest językiem manualnym. Jeśli osoba słysząca popełnia wiele rażących błędów w tekstach pisanych w języku obcym, tekstów tych nie nazywamy „patologicznymi”. Z taką sama sytuacją mamy do czynienia, gdy Głusi piszą swoje teksty w języku polskim. W rzeczywistości posługują się oni obcym dla nich językiem i dlatego ich tekstów także nie powinno traktować się jako patologiczne, lecz jako błędne.
EN
This article presents the problems of the texts written by Deaf. These texts contain all typical features of the texts called pathological. However, their pathology is apparent because mistakes made by the Deaf are result of a profound difference between the Polish language system (audio language) and the system of the Polish Sign Language (PJM) which is the manual language. If the personhearing makes a lot of glaring mistakes in texts written in a foreign language we don’t call his texts “pathological”. The same situation is when Deaf writes the texts in the Polish language. In fact, he writes in a foreign language system so we can’t call these texts “pathological” either.
The text is a fragment of a book titled The Jew, The Arab: A History of the Enemy, which is devoted to the history of hostility between Arabs and Jews, as well as to the connection of this conflict with the shaping of both identities in Europe and the identities of Arabs and Jews themselves. Following considerations by such philosophers as Carl Schmitt and Jacques Derrida, the author tries to present the mechanisms responsible for creating primary differences as the necessary conditions for identity creation. These differences are essential for creating conceptual pairs such as "inside-outside” or "enemy-friend." The problem of constructing a concept of the enemy as well as of forging differences and identities is examined at the crossroads of theology, politics, law and ethnic differences, as well as in its function in the very creation of the concept of "Europe."
PL
Tekst jest fragmentem książki The Jew, The Arab. A History of the Enemy poświęconej historii wrogości między Arabami i Żydami, a także historii związku tego konfliktu z kształtowaniem się zarówno tożsamości w Europie, jak i tożsamości samych Arabów i Żydów. Śledząc rozważania takich filozofów jak Carl Schmitt czy Jacques Derrida, autor stara się przedstawić mechanizmy odpowiedzialne za tworzenie różnic pierwotnych względem tożsamości i jednocześnie dla ich konstrukcji niezbędnych. Różnice te są niezbędne do tworzenia par pojęciowych takich jak „wnętrze–zewnętrze” czy „wróg–przyjaciel”. Problem konstrukcji pojęcia wroga jako konstrukcji różnic i tożsamości zostaje tu zbadany na płaszczyźnie teologii, polityki i prawa, a także jako zagadnienie związane z różnicami etnicznymi oraz z pojęciem „Europy”.
Polska nie jest przygotowana na przyjęcie imigrantów. W świetle prawa Romowie rumuńscy nie stanowią polskiej mniejszości etnicznej, ani też ich sytuacja nie kwalifikuje ich do uzyskania statusu uchodźcy. Polskie prawo segreguje Romów rumuńskich, spychając ich na margines i w skrajne ubóstwo. Obecne przepisy faworyzują pożądanych ekonomicznie imigrantów, a tych niepożądanych wyrzucają poza system. Taka polityka prowadzi do skrajnego ubóstwa, patologizacji i wykluczenia. Wykluczenie budzi społeczny opór i wytwarza taktyki oporu. Opisane wydarzenia są próbą połączenia badania w działaniu z walką z wykluczeniem.
EN
Poland is not prepared to receive immigrants. Under Polish law, Romanian Roma are not a polish ethnic minority. Their situation also does not qualify them for refugee status. Polish law segregates Romanian Roma, pushing them to the bottom of society and in extreme poverty. Current legislation favours economically desirable immigrants and pushes undesirable immigrants beyond the system. This policy leads to extreme poverty, pathologization and exclusion. Exclusion raises social resistance and creates resistance tactics. The events described in this paper are an attempt to connect action research with the fight against exclusion.
In this article I try to answer the question if it is true that scientists discover the truth. The question is based on the tradition which the existence of objective truth about reality treats like a myth. I recall the hermeneutics tradition, according to which there is nothing like an objective truth, but there are truths. According to Gadamer, a human being is not the subject who discovers the objective reality, but the interpreter, one who brings out the meaning. On the basis of these framework assumptions I ask two questions. The first of these concerns the object of research for scientists. What is the reality of an interpreter built from? Using a variety of traditions, as referring to Fleck, Wittgenstein and Derrida I give an answer that these are cultural and historical components, not the objects as they are understood in the mathematical sciences. The second question concerns the issue of consciousness of the scientist. In reply I conclude that, despite the fact that the concept of objective truth is empty, it has a character of a white lie. The myth presents in philosophy is false but useful: the conviction of scientists that this myth is true allows for the new meaning to appear.
PL
Artykuł stanowi próbę odpowiedzi na pytanie czy naukowcy odkrywają prawdę? Pytanie to postawione zostaje w oparciu o tradycję, w której istnienie obiektywnej prawdy na temat rzeczywistości jest mitem. Przywołana zostaje tradycja hermeneutyczna, zgodnie z którą istnieją prawdy, a nie prawda. Według Gadamera podmiot nie jest podmiotem poznającym obiektywną rzeczywistość ale interpretatorem, który wydobywa znaczenie, sens w jakim jawi się rzeczywistość. Na bazie tak sformułowanych założeń postawione zostają dwa pytania. Pierwsze z nich dotyczy przedmiotu badań naukowców. Co jest budulcem rzeczywistości interpretatora? Korzystając z różnych tradycji, bo odnosząc się zarówno do Flecka, Wittgensteina, jak i Derridy formułuję odpowiedź, że są to kulturowe i historyczne komponenty, nie zaś przedmioty tak jak się je rozumie w naukach matematycznych. Drugie zaś pytanie dotyczy kwestii świadomości naukowca. Rozważania na ten temat konkluduję twierdzeniem, że mimo tego, że pojęcie prawdy obiektywnej jest puste, przybiera charakter białego kłamstwa. Jest użytecznym – bo pozwalającym by świat ukazał się w pewnym ze swych znaczeń – ale jednak mitem przekonanych o jego prawdziwości naukowców.