Wyzwaniem współczesności jest wyposażenie młodych ludzi nie tylko w wiedzę, kształtowanie umiejętności praktycznych, ale przede kompetencje społeczne, które warunkują prawidłowe relacje społeczne, postawy wobec siebie i innych. Biblioterapia stanowi jedno z narzędzi kształtujących społecznie aprobowane wartości, normy i zachowania. Dzięki odpowiednio dobranemu materiałowi czytelniczemu można wspomagać proces edukacyjny, ale także wychowawczy. Biblioterapia w młodzieżowych ośrodkach socjoterapeutycznych stanowi jedną z propozycji zajęć z wychowankiem, a w rękach wychowawcy-nauczyciela jest inicjatorem i kreatorem postrzegania siebie i innych w sposób odmienny od dotychczasowego. Uczy zachowań, komunikacji, asertywności, pobudza do refleksji i zmian – jeden z celów wychowania.
Rola świetlicy szkolnej nie ogranicza się już jedynie do funkcji opiekuńczo-wychowawczej. Coraz częściej świetlice szkolne podejmują się realizacji programów o charakterze profilaktycznym i terapeutycznym. W prezentowanym artykule zostały przedstawione metody socjoterapeutyczne, które autorka wykorzystuje w pracy wychowawcy świetlicy w celu zniwelowania niepożądanych zachowań u uczniów, wytworzenia przyjaznej atmosfery w grupie oraz umożliwienia odreagowania napięć emocjonalnych wśród dzieci. Autorka bazuje na zdobytej wiedzy i doświadczeniu, a celem artykułu jest wskazanie możliwości wykorzystania metod socjoterapeutycznych w świetlicy szkolnej, aby usprawnić pracę wychowawczą szkoły.
Sociotherapy belongs to the methods of psychological and pedagogical assistance. It involves correcting behavioral disorders and emotional disorders selected. During the course creates situations in which the participants have to change their behavior, relieve negative emotions and correct its own courts of reality.
PL
Socjoterapia należy do metod pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Polega na korygowaniu zaburzeń zachowania i wybranych zaburzeń emocjonalnych. W trakcie zajęć tworzy się sytuacje, w których uczestnicy mają zmienić swoje zachowanie, odreagować negatywne emocje oraz skorygować własne sądy o rzeczywistości.
W artykule zaprezentowano wyniki badania skuteczności programu profilaktyczno-terapeutycznego realizowanego w ośrodku socjoterapeutycznym. Celem opracowania było ukazanie dynamiki zmian zachowań emocjonalnych dzieci i młodzieży uczestniczącej w programie wsparcia i pomocy psychologicznej. W hipotezie badawczej przyjęto, że propozycje programowe w postaci zajęć wsparcia i pomocy psychologicznej są trafne i skuteczne. W części teoretycznej artykułu przedstawiono problematykę profilaktyki, realizowanej w formie programów specjalistycznych. W części metodologicznej opisano grupę badawczą, metody i procedurę badań. W celu opisania dynamiki zmian emocjonalnych u nastolatków zastosowano metody testowe, mierzące zachowania agresywne, lękowe, depresyjne oraz cechy osobowości. Wykorzystano do tego: skalę R.B. Cattella High School Personality Questionnaire (HSPQ) w przekładzie J. Kostrzewskiego, skalę A.H. Bussa i A. Durkee Nastroje i Humory w adaptacji M. Choynowskiego, Inwentarz Stanu i Cechy Lęku (STAI) w polskiej adaptacji K. Wrześniewskiego i T. Sosnowskiego, skalę M. Kovacsa Children’s Depression Inventory (CDI) w przekładzie M. Oleś. Uzyskane wyniki opracowano statystycznie według złożonego planu eksperymentalnego z powtarzalnym pomiarem, z uwzględnieniem analizy efektu głównego i interakcyjnego. Obliczeń dokonano za pomocą modelu analizy wariancji z wykorzystaniem pakietu statystycznego STATYSTICA. Uzyskane wyniki potwierdzają przyjętą hipotezę. Należy zatem uznać pozytywny wpływ programu wsparcia i pomocy psychologicznej na dynamikę zmian emocjonalnych u dzieci i młodzieży uczestniczących w analizowanym programie. Ponadto wyniki wskazują na złożoność czynników warunkujących proces zmian psychologicznych u nastolatków. Zachowania adolescentów uczestniczących i nieuczestniczących w programie wsparcia i pomocy psychologicznej wykazały duże zróżnicowanie warunkowane wewnętrznym wpływem zmiennych względem siebie. W wyniku poczynionych analiz pojawiły się nowe pytania, na które odpowiedź należy wiązać z koniecznością podjęcia kolejnych, bardziej szczegółowych badań.
EN
The article presents the results of the research on the effectiveness of the preventive and therapeutic program carried out in a sociotherapeutic centre. The aim of the study was to show the dynamics of emotional behaviour of children and young people involved in the support program and psychological assistance. In the adopted hypothesis it has been assumed, that the program proposals in the form of teaching and psychological support are relevant and effective. In the theoretical part of the article the issues of prevention, implemented in the form of specialised programs have been presented. In the methodological part the research group, methods and test procedures have been described. In order to describe the dynamics of adolescent emotional changes, the test methods have been used to measure aggressive behaviour, anxiety, depression and personality characteristics. For this purpose the scale of R.B. Cattell High School Personality Questionnaire (HSPQ) translated by J. Kostrzewski, scale of A.H. Buss, A. Durkee Moods and whims in the adaptation of M. Chojnowski, Inventory of State and Trait Anxiety (STAI) in the Polish adaptation of K. Wrześniewski and T. Sosnowski, scale of M. Kovacs Children’s Depression Inventory (CDI), in translation of M. Oleś have been used. The results were analysed statistically according to a complex experimental plan of repeatable measurements, including analysis of the main and interactive effects. The calculations were made using the model of the analysis of variance using the statistical package STATYSTICA. These results confirm the accepted hypothesis. It is therefore necessary to adopt the positive impact of the support program and psychological help on the dynamics of emotional changes in children and adolescents participating in the analysed program. Moreover, the results indicate the complexity of the factors, which condition the process of psychological changes in adolescents. Behaviour of adolescents participating and not participating in the support program and psychological help shown a large variations conditioned by internal influence of variables towards each other. As a result of the carried out analysis new questions have emerged, to which the answer must involve the need to carry out further, more detailed research.
The topic of the article is the activation of excluded people through the sociotherapeutic use of a combination of art and new techniques. It is primarily about using technology to make cultural facilities accessible to people with disabilities, which can be used for therapeutic purposes. This topic is widely analysed today, inter alia in the publication edited by Anna Pawłowska, Anna Wendorff and Julia Sowińska-Heim (2016; 2018). The aim of the text is to look at culture from the perspective of its impact on people and vice versa. It is constituted on the assumptions of semiotics and cognitiveism. The foundations of both of these methodologies allow for a better understanding of two mechanisms: a) internal (centrifugal) – perception of audiovisual culture, i.e. the way of constructing the reception situation (the status of a virtual receiver) “secondary” inscribed in the work. In this case, the modelled viewer in the face of audiodescription; b) and external (centripetal) – the functioning of “audiovisual culture of perception”, i.e. the way of participation (inclusion in social circulation) in the culture for people with disabilities. The conclusion is that any person interested in art should have access to it. But not always, for many reasons, is it possible. One of the reasons that may hinder such access is the lack of adaptation of art buildings for the reception of people with disabilities. Then technology can help the art. However, it is important to use it ethically.
PL
Tematem artykułu jest audiodeskrypcja i aktywizacja osób wykluczonych przez socjoterapeutyczne wykorzystanie połączenia sztuki i nowych technik. Chodzi przede wszystkim o wykorzystanie techniki w udostępnianiu osobom niepełnosprawnym obiektów kultury, co może pełnić funkcje terapeutyczne. Jest to temat szeroko współcześnie analizowany, między innymi w publikacjach pod redakcją Anny Pawłowskiej, Anny Wendorff i Julii Sowińskiej- -Heim (2016; 2018). Cel tekstu stanowi spojrzenie na kulturę przez pryzmat jej oddziaływania na człowieka i odwrotnie. Jest ono oparte na założeniach semiotyki i kognitywizmu. Podstawy obu tych metodologii pozwalają lepiej zrozumieć dwa mechanizmy: a) wewnętrzny (odśrodkowy) – percepcji kultury audiowizualnej, czyli sposób konstruowania sytuacji odbiorczej (status odbiorcy wirtualnego) „wtórnie” wpisany w dzieło; b) zewnętrzny (dośrodkowy) – funkcjonowania „audiowizualnej kultury percepcji”, czyli sposób uczestniczenia (włączania w społeczny obieg) w kulturze osób niepełnosprawnych. Wnioskiem jest to, że każda osoba zainteresowana sztuką powinna mieć do niej dostęp. Nie zawsze jednak, z wielu powodów, okazuje się to możliwe. Do przyczyn mogących utrudniać taki dostęp należy brak przystosowania obiektów sztuki do odbioru przez osoby niepełnosprawne. Sztuce z pomocą może wówczas przyjść technologia.
W artykule poruszona została problematyka socjoterapii w pracy z osobami nieprzystosowanymi społecznie, ze szczególnym zwróceniem uwagi na możliwości jej wykorzystania w pracy ze skazanymi w warunkach izolacji więziennej. Wychodząc od definicji socjoterapii, przypomniany został jej rodowód – praca z osobami dorosłymi oraz zaproponowany nowy koncept jej zastosowania.
EN
The paper touches upon the issue of sociotherapy in working with socially maladjusted people, with a particular focus on the possibilities of using sociotherapy with convicts serving their penalty in prison isolation. Starting with the definition of sociotherapy, we recall its origins – working with adults and proposed new concept of its usage.
Celem badań było ustalenie, jakie czynniki z obszarów 1) doświadczenia zawodowego, 2) obciążenia pracą oraz 3) grup aktywowanych czynników pomocowych mają znaczenie dla doświadczanych emocji w pracy zawodowej (emocje pozytywne i negatywne) oraz nadziei na sukces zawodowy w pracy socjoterapeutycznej z grupą dzieci i młodzieży. Istotnym predyktorem uczuć negatywnych u socjoterapeutów było dostrzeganie większej liczby problemów psychopatologicznych w rodzinie wspomaganych oraz mała liczba szkoleń. Z kolei istotnymi predyktorami emocji pozytywnych u socjoterapeutów były: wysokie poczucie kompetencji, krótszy staż pracy i większy zakres obowiązków. Jeśli chodzi o przekonania o własnej skuteczności zawodowej (nadziei na sukces), znaleziono dwa istotne predyktory. Predyktorem nadziei na sukces (oraz siły woli w szczególności) okazało się poczucie kompetencji, a predyktorem samej nadziei na sukces – użycie czynników pomocowych z grupy A (ukierunkowanych na aktywność terapeuty jako dostarczyciela pomocy) i C (ukierunkowanych na aktywność grupy i jej terapeutyczny potencjał).
The article deals with the presence of humor in the educational and therapeutic work. The authors discuss the benefits of humor operating, considering a sense of humor as an important competence of an effective sociotherapist. Being aware of the fact that humor is one of the fundamental principles for building positive social relationships, the authors refer to the limits of its use or even negative connotations. Humor is treated as a skill which requires constant practice
PL
Artykuł rozwija temat obecności humoru w pracy wychowawczej i terapeutycznej. Autorki omawiają korzyści wynikające z operowania humorem, rozpatrując poczucie humoru jako ważną kompetencję skutecznego socjoterapeuty. Świadome tego, że humor jest jedną z fundamentalnych zasad budowania pozytywnych relacji społecznych, wspominają także o granicach jego stosowania czy wręcz negatywnych konotacjach. Humor traktowany jest jako sprawność wymagająca nieustannej praktyki
Wczesne dostrzeżenie zaburzeń w funkcjonowaniu dzieci i młodzieży oraz próba motywowania do zmian są nie lada wyzwaniem dla rodziców czy nauczycieli. W niniejszym artykule przedstawione zostało ogólne spojrzenie na socjoterapię jako pewnego rodzaju pomoc psychologiczną „w obszarze oświaty i instytucji opiekuńczo-wychowawczych, ukierunkowaną na dzieci i młodzież z grup ryzyka i/lub przejawiające zaburzenia w funkcjonowaniu psychospołecznym, która polega na intencjonalnym uruchamianiu czynników pomocowych, wykorzystujących procesy grupowe w celu kompensacji potencjalnych deficytów rozwoju psychospołecznego uczestników grupy” (Jankowiak, 2013, s. 49-50). Zostały zaprezentowane treści dotyczące interdyscyplinarnego rozumienia pojęcia socjoterapii, jej celów, budowania relacji socjoterapeutycznej, diagnozy oraz pracy w zakresie zachowania i wychowania, emocji oraz korygowania obrazu własnej osoby.
EN
Early recognition of disorders in the behavior of children and teenagers as well as attempts to motivate them to change is a challenge for parents and teachers. In this article, a general view of sociotheraphy as a kind of psychological assistance will be presented “in the field of education and care-educational institutions, targeted at children and adolescents at risk and manifesting disorders in psychosocial functioning, which is based on intentional activation of help factors, using group processes to compensate for potential deficits in the psychosocial development of group participants” (Jankowiak, 2013, pp. 49-50). The contents of our interdisciplinary understanding of the sociotherapy concept will be presented in the article, as well as its goals, building a sociotherapeutic relationship, diagnosis and work in the field of behavior and upbringing, emotions and correcting one’s personal self-image.
JavaScript is turned off in your web browser. Turn it on to take full advantage of this site, then refresh the page.