The paper outlines a research perspective in reference to literary grammar. A philological analysis of literary texts allows an insight into several peculiar manifestations of grammatical dynamic assuming that texts have linguistic potentiality determined by various factors. These factors include syntagmaticity, specificity of situational language use in reference to repeatable textual elements, categorization mechanisms or – in a slightly different conceptualization – textual fluidity. Examples discussed in this paper are an introduction to basic elements significant in grammar-oriented analyses. Ambiguity and redundancy are identified as two most significant issues.
PL
Artykuł stanowi próbę nakreślenia perspektywy badawczej w odniesieniu do gramatyki literatury. Filologiczny sposób analizy tekstów literackich skłania autora do przyjrzenia się kilku swoistym przejawom dynamiki gramatycznej przy założeniu, że tekstom przynależna jest językowa potencjalność determinowana przez różne czynniki. Wśród nich wymienia się przestrzenność struktury wiersza (syntagmatyczność), specyfikę sytuacyjnego użycia języka z odniesieniem do powtarzalnych elementów tekstotwórczych, mechanizmy kategoryzacji czy – w nieco innym ujęciu – płynność tekstu. Omówione przykłady tekstów literackich stanowią wprowadzenie podstawowych elementów istotnych w podejmowaniu prób analitycznych skoncentrowanych na zjawiskach gramatycznych. Wśród problemów najistotniejszych wskazuje się niejednokształtność i redundancję.
The article offers a proposal for the studies into a particular receptive disposition (derived from the phenomenon of Polish linguistic poetry) as a consequence of recognition of the special structure of a modern poem. The poetics of reception, rooted in theoretical tradition, when juxtaposed with reflection on the structure of verse and in connection with an epistemological value of a metaphor (as a notional construct) may motivate methodological (linguistic) considerations focused on language fundamentals for the reception of poetic texts. Apart from the general presentation of the topic, the article also includes an analytical sample, which deals with the phenomenon of parallelism in modern poetry. This parallelism is an effect of ellipsis in the verse, created in close connection with the poem’s construction and the reader’s reception competence.
This article touches upon the tabular nature of free verse; here it indicates the individuality of verses in the text structure resulting from its non-linear character (spatiality) as a result of free verse. In other words, any text written in free verse is potentially a structure of coincidental syntax e.g. as a result of maximised equivalence each single verse is semantically independent and primarily independent with respect to syntax from the other verses. This article relies on the assumption that reception of a text written in free verse is non-linear and therefore tabular. This assumption is based on a conviction that the tabular nature is not a revelation of the new media or the change in perceiving texts propagated in the new media. Rather, it is a phenomenon typical of poetry; it started to accompany poetry when the notion of free verse was introduced. The text is illustrated with examples of poems by contemporary Polish authors.
The author attempts to consider the phenomenon of phraseological innovativeness in artistic texts. The adopted perceptional perspective (enhancing the significance of variantivity in phraseology) makes it possible to propose controversial, yet individual, categories for the analysis of particular contextual situations in which the analysed updated phaseological units occur. The fictitiousness of literature, its semantic instability – the openness for interpretation – allow us to tentatively reflect on the kind of various phaseological innovations in the function of the elements involved in sensemaking processes. The modest material illustration provided is just a corroboration of the methodological invention.
The text is an attempt to look at the problem of the contemporary studies into poetic language through the prism of poststructuralist reflection. The discussion, which originally referred to the theory of literature, concerned the themes also present in the studies of linguists and resulting from a critical analysis of the assumptions of structuralist thought. The perspective adopted in this abstract made it possible to present a research proposal comprising the category of redundancy in literary communication, as well as – in more detail – the category of relationality of verse, syntactical hypotheses or special predication with regard to poetic language. Free verse is apprehended here with reference to the findings of modern scholars of verse, which involves a special way of thinking about syntax in poetry, and also – about the specific aspects of semantics. The attached examples (from a collection of modern Polish poetry) provide the necessary illustration of the linguistic phenomena demonstrated in the text.
The lecture concerns the concept of teaching the Polish language and culture, taking into account traditional research context in contemporary scientific practice as well as current situation on the job market. It combines two humanities in one program and involves the participation of two educational units in the teaching process (one of which being the administrator of the faculty). An important effect of such a method is mastering two subjects as the competence value of the graduate as well as good knowledge of two methodology traditions and disciplines, which influence each other. The exposure of two contexts selected that way contributes to raising the attractiveness of studies, allowing the graduate – especially a teacher – to adapt to the changing conditions of work better. The Poznan Institute of Polish Philology has launched four such faculties recently (combined with History, Ethics, Classical philology and German philology) and the experience gained not only while working on the programs but also while teaching the first year students, allowed for these analyses and conclusions (as well as questions).
PL
Artykuł dotyczy koncepcji kształcenia polonistycznego uwzględniającego zarówno tradycyjne konteksty badawcze we współczesnej filologicznej praktyce naukowej, jak i sytuację na współczesnym rynku pracy. Polega ona na łączeniu dwu dyscyplin humanistycznych w jednym programie kształcenia i realizowaniu procesu dydaktycznego przez dwie jednostki naukowo-dydaktyczne (jedna z nich jest administratorem kierunku). Ważnym efektem takiej metody jest dwuprzedmiotowość jako walor kompetencyjny absolwenta, a także dobra orientacja w dwu tradycjach metodologicznych i swoistości dyscyplin wzajemnie na siebie oddziałujących. Eksponowanie dobranych w ten sposób kontekstów przyczynia się niewątpliwie do uatrakcyjnienia studiów, jak również powoduje, że absolwent – zwłaszcza nauczyciel – lepiej adaptuje się do zmiennych warunków pracy. Poznańska polonistyka uruchomiła w ostatnim czasie cztery takie kierunki (w połączeniu z historią, etyką, filologią klasyczną i filologią germańską), a doświadczenia zebrane podczas pracy nad programami, jak również podczas pracy z pierwszymi rocznikami studentów, dały podstawy do niniejszych analiz i wniosków (a także pytań).
The article deals with the problem of poetic syntax in free verse, examined with reference to the phenomenon of accommodation. The cases analyzed here of the conceptualization of objects in poetic texts (and thus in categories of nouns) allow for a two-track discussion: at the level of elements creating the space of a poem, i.e., the textual accommodation of individual line syntagmas, and also at the level of objects with their lexical (nominal) manifestations in the text, i.e., syntactic accommodation. Accommodation understood as adaptation to syntactic demands becomes, in this formulation, a mechanism of metaphorization, specification and contextual reinvigoration of lexical elements. The objects that thus together create the space in a text (by means of lexical references and typical semantic-syntactic roles) acquire features that disrupt conceptual categorization and due to their multiple functions reinforce the interpretative projects constructed by the reader. Each individual phenomenon is illustrated with poems by renowned contemporary poets.
PL
Artykuł dotyczy problemu składni poetyckiej w wierszu wolnym rozpatrywanego w odniesieniu do zjawiska akomodacji. Analizowane tekstowe przypadki ujęć obiektów w tekstach poetyckich (a więc kategorii rzeczownikowych) pozwoliły na refleksję idącą dwutorowo: na poziomie elementów tworzących przestrzeń wiersza, czyli akomodacji tekstowej wersowych syntagm doraźnych, a także na poziomie obiektów mających swoje leksykalne (nominalne) wykładniki w tekście, czyli akomodacji składniowej. Akomodacja rozumiana jako adaptowanie do wymagań składniowych staje się w takim ujęciu mechanizmem metaforyzacji, dookreślenia i kontekstowego odświeżenia elementów leksykalnych. Przedmioty współtworzące w ten sposób przestrzeń w tekście (za sprawą leksykalnych odniesień i typowych ról semantyczno-składniowych) uzyskują cechy rozbijające kategorialność pojęciową i z racji wielości funkcji wzmacniają konstruowane przez odbiorcę projekty interpretacyjne. Szczegółowe zjawiska zilustrowane zostały wierszami uznanych poetów współczesnych.
The article concerns textual phenomena in the poetry of Urszula Kozioł, which constitute a part of a linguistic method for examining relations between elements of poetic language. The examples discussed concern free verse – they reveal elaborate structures and linguistic processes focused on syntactic condensation, poetic accommodation, elliptic verse or phraseological trace. In the poetry of Kozioł, especially phraseology is original, which makes the receptive perspective adopted at describing linguistic phenomena representative of complicated formal-semantic processes. The draft is an attempt to read the Poet’s texts with the use of linguistic tools, so it not only gives a complete picture of an individualised poet but helps to point out peculiarities, the examination of which requires a reflection on language perception in poetic structures.
The article is a review of sorts; it reflects on a poetry-based consideration of modern linguistics. The renowned linguist Elżbieta Tabakowska focuses in her book on some of the key problems of the grammar of poetry. Her poems become the basis for analyses, which allows one to consider here the difference between a poetic book equipped with linguistic commentary and a (popular) linguistic monograph, interspersed with perfectly harmonious poems. This differentiation proves to be too simple, however, which demonstrates the exceptionality of the book under review.
PL
Artykuł jest swoistą recenzją, w której rozpatruje się specyfikę spojrzenia na językoznawstwo współczesne w odniesieniu do poezji. Elżbieta Tabakowska – wybitna lingwistka – rozważa w książce kilka ważnych problemów związanych z gramatyką poetycką. Przykładami analizowanymi (i dołączanymi do samodzielnych analiz) są wiersze autorki, co pozwala na rozważanie w niniejszym szkicu różnicy między książką poetycką opatrzoną komentarzem językoznawczym, a monografią językoznawczą (o walorach popularyzatorskich) inkrustowaną doskonale zharmonizowanymi wierszami. Okazuje się jednak, że to rozróżnienie jest zbyt proste, co dowodzi wyjątkowości omawianej książki.
The article introduces the concept of the phraseological trace – a tool for the study of modified and non-modified idioms (phraseologisms) in the poetic text and its translated version. It analyses Wisława Szymborska’s poems Census, Conversation with a stone and A speech at the lost-andfound, along with their translations into Spanish. The aim of the juxtaposition of the original text and its translations is to pinpoint the differences in conceptualization and determine their sources.
The subject of interest of the authors of an article are literary transformations of the places of south-eastern Poland in the interwar period (in two stories by Zygmunt Haupt) and from the systemic breakthrough at the end of the 20th century (one of the „Galician stories” by Andrzej Stasiuk). The starting point was two didactic experiences with the work of the latter writer. Both writers evoke in their works the phenomenon of empty places, stripped as a result of historical turmoil, but also spent on the action of „blind” nature. In the course of the analysis (using the methodology of cultural geography and geopoetics), linguistic attempts to grasp the texture of places and the problems of time resulting from the experience of a specific space were studied. An important part of the stories discussed is the element of imagination work, with the help of which artists try to fill the territories affected by emptiness. Yet another important issue is the availability of space in relation to the subject placed in it.
PL
Przedmiotem zainteresowania autorów są literackie przekształcenia miejsc południowo-wschodniej Polski międzywojennej (w dwóch opowiadaniach Zygmunta Haupta) oraz z czasów ustrojowego przełomu pod koniec XX wieku (jedna z „opowieści galicyjskich” Andrzeja Stasiuka). Punktem wyjścia uczyniono dwa doświadczenia dydaktyczne z utworem drugiego z pisarzy. Obaj pisarze ewokują w swoich utworach fenomen miejsc pustych, ogołoconych wskutek zawirowań historycznych, ale także wydanych na działanie „ślepej” natury. W toku analizy (wykorzystującej metodologię geografii kulturowej i geopoetyki) przestudiowane zostały językowe próby uchwycenia tekstury miejsc oraz problematyki czasu, wynikającej z doświadczania konkretnej przestrzeni. Istotnym elementem omawianych opowiadań jest żywioł pracy wyobraźni, za pomocą której artyści usiłują wypełnić terytoria dotknięte pustką. Jeszcze inna ważna kwestia to rozporządzalność miejsca w stosunku do znajdującego się w nim podmiotu.
The article presents the results of the analyses of the material collected by means of questionnaires, in which the informants are asked to complete a specific meaning of a real lexeme (excerpted from the lexicographical studies into modern Polish) with a linguistic form, which-in the opinion of the respondents-is supposed to be a carrier of a particular meaning. Our aim has been to describe new language signs for traditional meanings of linguistic units. Word-formative structures underwent observation; the analyses were also conducted on the lexical level by probing into the semantic connotations revealed in the answers of the informants. In the answers proposed by the respondents one can notice a marked divergence with regard to both form and semantics. On the level of word formation, the proposals of the respondents often go beyond the semantic boundary-defined by a derivative being an original form-of word formation category. Word-formative formal analysis revealed a multitude of elements by means of which these word formation variants were created (there exists a relationship: the more precise the meaning of the original form, the more word formation variants). Moreover, the lexical analysis demonstrated that the semantic divergence of variants was influenced by the fact that the respondents disposed only of the real meanings of the original forms. The respondents sometimes made an attempt (not very successful) at interpretation of the original definition, taking advantage of, for example, the phenomenon of connotation and association: when an evaluating lexeme appeared in a definition, in the process of categorizing variants there dominated an axiological factor over the semantic one. Additionally, it has been observed that in the case of an imprecise or syntactically complex definition or the one determining a poorly known designate, the phenomenon of structural suggestion is observed: a language user proposed a variant derived from one of the words included in definiendum. The completed observations allow scholars to formulate the following hypothesis: the traditional meanings, known from lexicographical studies, are either not understood or mistakenly interpreted, or, cannot be seen as a point of departure for the study of the semantic and formal structure of the Polish language. Thus, the so-called ordinary users of language may not think about the relationship between reality and its intellectual categorization and a linguistic sign being the culmination of a cognitive processes, and this, in turn, illustrates the standard of their knowledge-a common knowledge.
The article has a theoretical character. Basing on Lakatos’ conception of knowledge development the authors propose linguistic adaptation of the theory of nonlinear determinism (so called ‘chaos theory’). In the process of the adaptation the ‘hard core’ of linguistic ‘research programme’ should be reorganised. The hard core consists of some deep and often unconsciously made assumptions, and the most important of them is Newtonian model of interpretation of the world based on differential calculus. Theory of nonlinear dynamics criticises mechanicism and instead of differential equation offers a system of differential equations increasing that way the explicative power of the model. The linguistic adaptation might be seen as a modifi cation of theoretical and methodological assumptions of former linguistics and as such it offers possibility to overcome limits of linguistic structuralism and to create research programme with more explicative power.
W pracy podjęta została analiza i interpretacja peerelowskiej rzeczywistości w dwóch ostatnich tomach prozy Magdaleny Tulli – Włoskich szpilkach (2011) i Szumie (2014). W pierwszej części omówione zostały Włoskie szpilki, postrzegane jako opowieść o dojrzewaniu w czasach Polski Ludowej, a także o niemożliwości pełnego odczytania tego, co minione (matka i córka są ofiarami przeszłości; młodsza z nich niezmordowanie podejmuje jednak wysiłek zmierzenia się z tym, co ją spotkało). Peerel jest tutaj sceną, na której rozgrywa się dramat narzuconej iluzji, podminowane przemocą (fizyczną i psychiczną) sceny z życia codziennego. Część druga dotyczy Szumu, czytanego jako głęboka analiza trwania w „oparach przymusu”. Peerel ujęty został jako powieściowe tło, dotknięte syndromem zagubionej przyczynowości, osłabionej aksjologii, fasadowości zachowań i sądów. Uwaga autorów skupia się także na literackich obrazach i definicjach różnych wcieleń kategorii normalności. Tytułowy szum okazuje się także efektem pamięci słów, których wolność zależy wyłącznie od uwagi odbiorcy.
EN
This work aims at analysing and interpreting the PRL reality in the two last prose volumes by Magdalena Tulli – Włoskie szpilki [Italian High Heels] (2011) and Szum [Noise] (2014). The first part discusses Włoskie szpilki, viewed as a story about becoming mature in the PRL era, as well as about the inability to fully understand what belongs to the past (the mother and the daughter are victims of the past, however, the younger one tirelessly attempts to come to terms with what happened to her). PRL sets here the scene where the drama of the imposed illusion is played, scenes from everyday life accompanied by violence (physical and mental). The second part concerns Szum, interpreted as a deep analysis of staying with the “fumes of compulsion”. PRL sets the novel’s background, affected by the syndrome of lost causality, weakened axiology, superficial behaviours and judgments. The authors’ attention is also focused on literary images and definitions of different incarnations of the category ‘normal’. The title noise is also a result of the memory of words, the freedom of which depends solely on the receiver’s attention.
This article presents a statistical and comparative analysis of four spelling conventions that represent different stages in the development of the Polish graphic system: the graphic system of a late-medieval manuscript (hand-written text), the standard spelling convention typical for the first half of the sixteenth century, the accepted and standard modern spelling of the first half of the twentieth century and the innovative set of graphic features used in electronic media. The characteristics of the statistical parameters encompasses dispersion and entropy in the first and the second row of letters, as well as in two-element sets (dyads). The analysis proves that: 1) inasmuch as the degree of differentiation of the distribution of signs, the history of Polish spelling convention prior to the solidification of the modern standard practice (accepted standard system) manifested a self-organizing tendency that was based on a reduction of letter signs and two-element letter combinations (ligatures) with the frequency of 1; 2) innovative solutions used in the set of graphic features characteristic for electronic media do not violate the statistical proportion between letters and their dyads operative and specific for modern standard graphic system 3) in respect to theory and information, the transformations of the graphic substance (graphic system) (within the analysed chronological timeframe) depended on neither progress (evolution) nor degradation.
In this article, we analyze and interpret selected poems by Stanisław Neunert (Neumert), a rural poet from the village of Gulcz in the Czarnkowsko-trzcianecki poviat (Greater Poland Voivodeship). Methodologically, we try to incorporate into the formula proposed by Małgorzata Mikołajczak in her “manifesto” of regiopoetry – so, we combine two types of analysis: poetological and cultural. We analyze the way of poetic arrangement (the structure of the free poem, metaphor, ellipticity, idostyle) of several motifs and themes extracted from this poetry: home, nature, cultivated role, metapoetic and autotematic reflection. We pay special attention to the human-place relationship pre-sent in Neunert’s poetry and show the artist’s activity using two concepts derived from geographical and cultural studies – poeta geographicus and poeta localis. It should be added that the text was created in connection with the project “Local biographies” carried out at the Faculty of Polish and Classical Philology at Adam Mickiewicz University in Poznań in cooperation with the School Complex in Wielen. The authors of the article collaborated with the pupils of the local grammar school over the biography of Neunert, in which analytical and interpretative remarks concerning his poetry were written.
PL
W artykule podejmujemy analizę i interpretację wybranych utworów poetyckich Stanisława Neunerta (Neumerta), wiejskiego poety ze wsi Gulcz w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim (województwo wielkopolskie). Metodologicznie staramy się wpisać w formułę zaproponowaną przez Małgorzatę Mikołajczak w jej „manifeście” regiopoetyki – łączymy więc dwa typy analizy: poetologiczną i kulturową. Analizujemy sposób poetyckiej aranżacji (struktura wiersza wolnego; metaforyka; eliptyczność; idostyl) kilku wydobytych z tej poezji motywów i wątków: domu, przyrody, roli uprawnej, refleksji metapoetyckiej i autotematyczej. Szczególną uwagę zwracamy na obecną w poezji Neunerta relację człowiek – miejsce i ukazujemy aktywność twórcy za pomocą dwóch pojęć wywiedzionych z badań geograficzno-kulturowych − poeta geographicus oraz poeta localis. Dodać należy, iż tekst powstał w związku z projektem „Życiorysy lokalne” realizowanym na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej UAM we współpracy z Zespołem Szkół w Wieleniu. Autorzy tekstu współpracowali z uczennicami tamtejszego gimnazjum nad biografią Neunerta, w którą wpisane zostały uwagi analityczno-interpretacyjne dotyczące jego poezji.
The article concerns the specificity of the language in early prose works by Magdalena Tulli. The phenomena of literary grammar (a specific manner of operating abundance in the narrative, a particular type of arranging syntax and a creative use of colloquialism) allow one to consider this prose as an entropic story. Predominantly thanks to a characteristic dispersion of narrative energy, as well as chaotic moments, contrasting with readers’ expectations. Thanks to quoted examples and references to selected linguistic research concepts, yet another perspective on interpreting textual features in the works of the author of “Skaza”, which will in turn allow asking new questions about the exceptionality of stories included in this original poetic prose.
PL
Artykuł dotyczy specyfiki języka wczesnych utworów prozatorskich Magdaleny Tulli. Zjawiska z obszaru gramatyki literackiej – specyficznego operowania nadmiarem w narracji, osobliwym typem składni aranżującej, a także twórczym wykorzystaniem potoczności – pozwalają przyjrzeć się tej prozie jako opowieści entropicznej. Przede wszystkim ze względu na charakterystyczne rozproszenie energii narracyjnej, jak również kontrastujące z czytelniczymi oczekiwaniami nieuporządkowanie. Dzięki przytoczonym przykładom i odniesieniom do wybranych koncepcji badawczych z obszaru językoznawstwa uruchomić można kolejną perspektywę namysłu nad cechami tekstów autorki „Skazy”, a dzięki temu – zadać nowe pytania o wyjątkowość opowieści zawartych w tej oryginalnie poetyckiej prozie.